Techniek in Nederland - Bijdragen gebruiker [nl]

Het industrieel grootbedrijf

2009-02-19T13:33:35Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:Suikerbietenpulp_1928.jpg]]
'''Snelle overgang van kleinschaligheid en ambacht naar industrie en grootbedrijf'''

Tot in de jaren '60 bleef de Amsterdamse raffinage-industrie bestaan uit enkele gestage groeiers, enkele kleinere bedrijven met stoominstallaties, en een handvol [[begrippenlijst#Raffinaderij|raffinaderijen]] die op de oude wijze kleine hoeveelheden suiker produceerden. Deze laatste legden zich toe op kleine specialiteiten, zoals [[begrippenlijst#Kandij|kandij]], waarvoor zij een beperkte kring vaste afnemers hadden.[[Noten TIN19-1-H7#7-80|<sup>[80]</sup>]]

In de jaren '60 kende de raffinagesector geheel nieuwe verhoudingen dan twee decennia eerder. In dertig jaar tijd had de hele raffinagebedrijfstak een ontwikkeling doorgemaakt van een kleinschalige, ambachtelijke nijverheid naar industrieel grootbedrijf. De nv Nederlandsche Suikerraffinaderij, de nv Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij, Beuker & Hulshoff, Wijthoff & Co, Spakler & Tetterode en de nv Hollandsche Suikerraffinaderij verwerkten elk 15.000 ton ruwsuiker per jaar, en soms meer.

'''Technische ontwikkeling beperkt tot optimalisering en de centrifuge'''

In technisch opzicht zijn er weinig spectaculaire veranderingen meer te signaleren. Voor de grote ondernemingen was het een kwestie van geleidelijke [[Begrippenlijst#Optimaliseren|optimalisering]] van de productie met de middelen die vanuit het buitenland beschikbaar kwamen. Die optimalisering kon betrekking hebben op de verkleining van het fabrieksverlies, nog zuiverder producten, verlaging van de productiekosten.

Eind jaren '50 werd nog een tijds- en ruimtebesparende vernieuwing ingevoerd: de centrifuge. In plaats van de suikerkristallen heel langzaam te reinigen met doorsijpelend water, kon men ze ook schooncentrifugeren. Dan werden de stroopdelen weggeslingerd van de kristallen, wat een enorme tijdwinst opleverde en bovendien veel minder zolderruimte voor duizenden traag uitlekkende [[begrippenlijst#Suikervorm|suikervormen]] vereiste.

De gecentrifugeerde suiker had echter niet de superieure kwaliteit van echte [[begrippenlijst#Broodsuiker|broodsuiker]] en de losse suiker werd ook niet door alle afnemers verkozen boven de grote, [[begrippenlijst#kegelvormige-suikerbroden|kegelvormige suikerbroden]]. Die karakteristieke producten werden dan ook tot na de eeuwwisseling in grote hoeveelheden gemaakt. In 1859 werden de eerste centrifuges bij Beuker & Hulshoff in gebruik genomen, Spakler & Tetterode en de Hollandsche Suikerraffinaderij volgden in 1862 resp. 1867.[[Noten TIN19-1-H7#7-81|<sup>[81]</sup>]]

'''Bietsuiker uit Duitsland en Nederland vervangt schaarser rietsuiker'''

De aanvoer van grondstof was geen probleem, hoewel de raffinadeurs het er over eens waren dat er zeker geen plaats was voor nog een bedrijf.[[Noten TIN19-1-H7#7-82|<sup>[82]</sup>]]
Tezelfdertijd begon de [[De Nederlandsche Handel-Maatschappij|'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''']] de rietsuikerhandel steeds meer vrij te geven en de Javaanse producenten verkochten hun ruwe suiker nu meer en meer direct aan Engeland. In hun prille beginjaren hadden de stoomraffinadeurs de beslissing om op stoom over te gaan mede genomen vanwege de zekerheid dat de nhm alleen maar grotere hoeveelheden ruwsuiker in Nederland zou laten veilen. Nu die aanvoer terugliep, werden er wel enkele klachten vernomen, maar al snel meldden zich Duitse en Nederlandse fabrikanten van [[begrippenlijst#Ruwe-bietsuiker|ruwe bietsuiker]] om de raffinadeurs van grondstof te voorzien.
[[Afbeelding:TIN19_blz233.jpg|right|thumb|420px|Het bedrijfpand van Beuker & Hulshoff in de drukbevolkte Jordaan]]

De overgang van rietsuiker naar bietsuiker betekende geen grote verandering in technische uitrusting. De raffinadeur moest de verschillende kwaliteiten ruwe bietsuiker leren kennen, zodat hij daar de hoeveelheden en mengverhoudingen van hulpstoffen op kon afstemmen.

'''In de slag met de fiscus'''

Door de Nederlandse [[Suikeraccijns|'''suikeraccijnswet''']] was, en bleef, de industrie sterk op buitenlandse afzet gericht: de export leverde aanvullende inkomsten op door de mogelijkheden die de wet bood. De hoge [[begrippenlijst#Accijns|accijns]] die de binnenlandse verbruiker betaalde, bleef een beletsel voor velen. Niettemin nam het suikerverbruik langzaam toe, omdat de marktwaarde sinds ongeveer 1873 onder invloed van de toenemende wereldproductie sterk daalde.

1852 2,7 kg

1862 4,5 kg

1872 5,2 kg

1886 7,5 kg

1892-1896 9,9 kg

In de tweede helft van de negentiende eeuw trachtten ministers van financiën meermalen de suikerwetgeving aan te scherpen en zodoende minder [[begrippenlijst#Overponden|overponden]] te vergoeden.[[Noten TIN19-1-H7#7-83|<sup>[83]</sup>]]
De raffinadeurs ervoeren dat als zeer bedreigend en wisten tot in de jaren '90 ingrijpende wijzigingen te voorkomen.

Om drie redenen vonden zij dat zij recht hadden op een wetgeving die, zij het onbedoeld, een exportpremie inhield. Alle buitenlandse suikerproducenten werden nog veel meer dan de Nederlandse geholpen door hun regeringen; de werkgelegenheid van duizenden arbeiders kwam in gevaar; en tenslotte: als er geen raffinaderijen meer in het land zouden zijn, verdween ook de bestaansvoorwaarde van de Nederlandse bietsuikerindustrie, een bedrijfstak die zich langzamerhand tot de belangrijkste en onmisbare landbouwindustrie had opgewerkt.

Het industrieel grootbedrijf

2009-02-19T13:22:18Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:Suikerbietenpulp_1928.jpg|thumb|link=|left|260px|Suikerbietenpulp, dit dient als veevoer]]
'''Snelle overgang van kleinschaligheid en ambacht naar industrie en grootbedrijf'''

Tot in de jaren '60 bleef de Amsterdamse raffinage-industrie bestaan uit enkele gestage groeiers, enkele kleinere bedrijven met stoominstallaties, en een handvol [[begrippenlijst#Raffinaderij|raffinaderijen]] die op de oude wijze kleine hoeveelheden suiker produceerden. Deze laatste legden zich toe op kleine specialiteiten, zoals [[begrippenlijst#Kandij|kandij]], waarvoor zij een beperkte kring vaste afnemers hadden.[[Noten TIN19-1-H7#7-80|<sup>[80]</sup>]]

In de jaren '60 kende de raffinagesector geheel nieuwe verhoudingen dan twee decennia eerder. In dertig jaar tijd had de hele raffinagebedrijfstak een ontwikkeling doorgemaakt van een kleinschalige, ambachtelijke nijverheid naar industrieel grootbedrijf. De nv Nederlandsche Suikerraffinaderij, de nv Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij, Beuker & Hulshoff, Wijthoff & Co, Spakler & Tetterode en de nv Hollandsche Suikerraffinaderij verwerkten elk 15.000 ton ruwsuiker per jaar, en soms meer.

'''Technische ontwikkeling beperkt tot optimalisering en de centrifuge'''

In technisch opzicht zijn er weinig spectaculaire veranderingen meer te signaleren. Voor de grote ondernemingen was het een kwestie van geleidelijke [[Begrippenlijst#Optimaliseren|optimalisering]] van de productie met de middelen die vanuit het buitenland beschikbaar kwamen. Die optimalisering kon betrekking hebben op de verkleining van het fabrieksverlies, nog zuiverder producten, verlaging van de productiekosten.

Eind jaren '50 werd nog een tijds- en ruimtebesparende vernieuwing ingevoerd: de centrifuge. In plaats van de suikerkristallen heel langzaam te reinigen met doorsijpelend water, kon men ze ook schooncentrifugeren. Dan werden de stroopdelen weggeslingerd van de kristallen, wat een enorme tijdwinst opleverde en bovendien veel minder zolderruimte voor duizenden traag uitlekkende [[begrippenlijst#Suikervorm|suikervormen]] vereiste.

De gecentrifugeerde suiker had echter niet de superieure kwaliteit van echte [[begrippenlijst#Broodsuiker|broodsuiker]] en de losse suiker werd ook niet door alle afnemers verkozen boven de grote, [[begrippenlijst#kegelvormige-suikerbroden|kegelvormige suikerbroden]]. Die karakteristieke producten werden dan ook tot na de eeuwwisseling in grote hoeveelheden gemaakt. In 1859 werden de eerste centrifuges bij Beuker & Hulshoff in gebruik genomen, Spakler & Tetterode en de Hollandsche Suikerraffinaderij volgden in 1862 resp. 1867.[[Noten TIN19-1-H7#7-81|<sup>[81]</sup>]]

'''Bietsuiker uit Duitsland en Nederland vervangt schaarser rietsuiker'''

De aanvoer van grondstof was geen probleem, hoewel de raffinadeurs het er over eens waren dat er zeker geen plaats was voor nog een bedrijf.[[Noten TIN19-1-H7#7-82|<sup>[82]</sup>]]
Tezelfdertijd begon de [[De Nederlandsche Handel-Maatschappij|'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''']] de rietsuikerhandel steeds meer vrij te geven en de Javaanse producenten verkochten hun ruwe suiker nu meer en meer direct aan Engeland. In hun prille beginjaren hadden de stoomraffinadeurs de beslissing om op stoom over te gaan mede genomen vanwege de zekerheid dat de nhm alleen maar grotere hoeveelheden ruwsuiker in Nederland zou laten veilen. Nu die aanvoer terugliep, werden er wel enkele klachten vernomen, maar al snel meldden zich Duitse en Nederlandse fabrikanten van [[begrippenlijst#Ruwe-bietsuiker|ruwe bietsuiker]] om de raffinadeurs van grondstof te voorzien.
[[Afbeelding:TIN19_blz233.jpg|right|thumb|420px|Het bedrijfpand van Beuker & Hulshoff in de drukbevolkte Jordaan]]

De overgang van rietsuiker naar bietsuiker betekende geen grote verandering in technische uitrusting. De raffinadeur moest de verschillende kwaliteiten ruwe bietsuiker leren kennen, zodat hij daar de hoeveelheden en mengverhoudingen van hulpstoffen op kon afstemmen.

'''In de slag met de fiscus'''

Door de Nederlandse [[Suikeraccijns|'''suikeraccijnswet''']] was, en bleef, de industrie sterk op buitenlandse afzet gericht: de export leverde aanvullende inkomsten op door de mogelijkheden die de wet bood. De hoge [[begrippenlijst#Accijns|accijns]] die de binnenlandse verbruiker betaalde, bleef een beletsel voor velen. Niettemin nam het suikerverbruik langzaam toe, omdat de marktwaarde sinds ongeveer 1873 onder invloed van de toenemende wereldproductie sterk daalde.

1852 2,7 kg

1862 4,5 kg

1872 5,2 kg

1886 7,5 kg

1892-1896 9,9 kg

In de tweede helft van de negentiende eeuw trachtten ministers van financiën meermalen de suikerwetgeving aan te scherpen en zodoende minder [[begrippenlijst#Overponden|overponden]] te vergoeden.[[Noten TIN19-1-H7#7-83|<sup>[83]</sup>]]
De raffinadeurs ervoeren dat als zeer bedreigend en wisten tot in de jaren '90 ingrijpende wijzigingen te voorkomen.

Om drie redenen vonden zij dat zij recht hadden op een wetgeving die, zij het onbedoeld, een exportpremie inhield. Alle buitenlandse suikerproducenten werden nog veel meer dan de Nederlandse geholpen door hun regeringen; de werkgelegenheid van duizenden arbeiders kwam in gevaar; en tenslotte: als er geen raffinaderijen meer in het land zouden zijn, verdween ook de bestaansvoorwaarde van de Nederlandse bietsuikerindustrie, een bedrijfstak die zich langzamerhand tot de belangrijkste en onmisbare landbouwindustrie had opgewerkt.

Het industrieel grootbedrijf

2009-02-19T13:17:44Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:Suikerbietenpulp_1928.jpg|thumb|left|260px|Suikerbietenpulp, dit dient als veevoer]]
'''Snelle overgang van kleinschaligheid en ambacht naar industrie en grootbedrijf'''

Tot in de jaren '60 bleef de Amsterdamse raffinage-industrie bestaan uit enkele gestage groeiers, enkele kleinere bedrijven met stoominstallaties, en een handvol [[begrippenlijst#Raffinaderij|raffinaderijen]] die op de oude wijze kleine hoeveelheden suiker produceerden. Deze laatste legden zich toe op kleine specialiteiten, zoals [[begrippenlijst#Kandij|kandij]], waarvoor zij een beperkte kring vaste afnemers hadden.[[Noten TIN19-1-H7#7-80|<sup>[80]</sup>]]

In de jaren '60 kende de raffinagesector geheel nieuwe verhoudingen dan twee decennia eerder. In dertig jaar tijd had de hele raffinagebedrijfstak een ontwikkeling doorgemaakt van een kleinschalige, ambachtelijke nijverheid naar industrieel grootbedrijf. De nv Nederlandsche Suikerraffinaderij, de nv Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij, Beuker & Hulshoff, Wijthoff & Co, Spakler & Tetterode en de nv Hollandsche Suikerraffinaderij verwerkten elk 15.000 ton ruwsuiker per jaar, en soms meer.

'''Technische ontwikkeling beperkt tot optimalisering en de centrifuge'''

In technisch opzicht zijn er weinig spectaculaire veranderingen meer te signaleren. Voor de grote ondernemingen was het een kwestie van geleidelijke [[Begrippenlijst#Optimaliseren|optimalisering]] van de productie met de middelen die vanuit het buitenland beschikbaar kwamen. Die optimalisering kon betrekking hebben op de verkleining van het fabrieksverlies, nog zuiverder producten, verlaging van de productiekosten.

Eind jaren '50 werd nog een tijds- en ruimtebesparende vernieuwing ingevoerd: de centrifuge. In plaats van de suikerkristallen heel langzaam te reinigen met doorsijpelend water, kon men ze ook schooncentrifugeren. Dan werden de stroopdelen weggeslingerd van de kristallen, wat een enorme tijdwinst opleverde en bovendien veel minder zolderruimte voor duizenden traag uitlekkende [[begrippenlijst#Suikervorm|suikervormen]] vereiste.

De gecentrifugeerde suiker had echter niet de superieure kwaliteit van echte [[begrippenlijst#Broodsuiker|broodsuiker]] en de losse suiker werd ook niet door alle afnemers verkozen boven de grote, [[begrippenlijst#kegelvormige-suikerbroden|kegelvormige suikerbroden]]. Die karakteristieke producten werden dan ook tot na de eeuwwisseling in grote hoeveelheden gemaakt. In 1859 werden de eerste centrifuges bij Beuker & Hulshoff in gebruik genomen, Spakler & Tetterode en de Hollandsche Suikerraffinaderij volgden in 1862 resp. 1867.[[Noten TIN19-1-H7#7-81|<sup>[81]</sup>]]

'''Bietsuiker uit Duitsland en Nederland vervangt schaarser rietsuiker'''

De aanvoer van grondstof was geen probleem, hoewel de raffinadeurs het er over eens waren dat er zeker geen plaats was voor nog een bedrijf.[[Noten TIN19-1-H7#7-82|<sup>[82]</sup>]]
Tezelfdertijd begon de [[De Nederlandsche Handel-Maatschappij|'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''']] de rietsuikerhandel steeds meer vrij te geven en de Javaanse producenten verkochten hun ruwe suiker nu meer en meer direct aan Engeland. In hun prille beginjaren hadden de stoomraffinadeurs de beslissing om op stoom over te gaan mede genomen vanwege de zekerheid dat de nhm alleen maar grotere hoeveelheden ruwsuiker in Nederland zou laten veilen. Nu die aanvoer terugliep, werden er wel enkele klachten vernomen, maar al snel meldden zich Duitse en Nederlandse fabrikanten van [[begrippenlijst#Ruwe-bietsuiker|ruwe bietsuiker]] om de raffinadeurs van grondstof te voorzien.
[[Afbeelding:TIN19_blz233.jpg|right|thumb|420px|Het bedrijfpand van Beuker & Hulshoff in de drukbevolkte Jordaan]]

De overgang van rietsuiker naar bietsuiker betekende geen grote verandering in technische uitrusting. De raffinadeur moest de verschillende kwaliteiten ruwe bietsuiker leren kennen, zodat hij daar de hoeveelheden en mengverhoudingen van hulpstoffen op kon afstemmen.

'''In de slag met de fiscus'''

Door de Nederlandse [[Suikeraccijns|'''suikeraccijnswet''']] was, en bleef, de industrie sterk op buitenlandse afzet gericht: de export leverde aanvullende inkomsten op door de mogelijkheden die de wet bood. De hoge [[begrippenlijst#Accijns|accijns]] die de binnenlandse verbruiker betaalde, bleef een beletsel voor velen. Niettemin nam het suikerverbruik langzaam toe, omdat de marktwaarde sinds ongeveer 1873 onder invloed van de toenemende wereldproductie sterk daalde.

1852 2,7 kg

1862 4,5 kg

1872 5,2 kg

1886 7,5 kg

1892-1896 9,9 kg

In de tweede helft van de negentiende eeuw trachtten ministers van financiën meermalen de suikerwetgeving aan te scherpen en zodoende minder [[begrippenlijst#Overponden|overponden]] te vergoeden.[[Noten TIN19-1-H7#7-83|<sup>[83]</sup>]]
De raffinadeurs ervoeren dat als zeer bedreigend en wisten tot in de jaren '90 ingrijpende wijzigingen te voorkomen.

Om drie redenen vonden zij dat zij recht hadden op een wetgeving die, zij het onbedoeld, een exportpremie inhield. Alle buitenlandse suikerproducenten werden nog veel meer dan de Nederlandse geholpen door hun regeringen; de werkgelegenheid van duizenden arbeiders kwam in gevaar; en tenslotte: als er geen raffinaderijen meer in het land zouden zijn, verdween ook de bestaansvoorwaarde van de Nederlandse bietsuikerindustrie, een bedrijfstak die zich langzamerhand tot de belangrijkste en onmisbare landbouwindustrie had opgewerkt.

Het industrieel grootbedrijf

2009-02-19T13:17:17Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:Suikerbietenpulp_1928.jpg|left|260px|Suikerbietenpulp, dit dient als veevoer]]
'''Snelle overgang van kleinschaligheid en ambacht naar industrie en grootbedrijf'''

Tot in de jaren '60 bleef de Amsterdamse raffinage-industrie bestaan uit enkele gestage groeiers, enkele kleinere bedrijven met stoominstallaties, en een handvol [[begrippenlijst#Raffinaderij|raffinaderijen]] die op de oude wijze kleine hoeveelheden suiker produceerden. Deze laatste legden zich toe op kleine specialiteiten, zoals [[begrippenlijst#Kandij|kandij]], waarvoor zij een beperkte kring vaste afnemers hadden.[[Noten TIN19-1-H7#7-80|<sup>[80]</sup>]]

In de jaren '60 kende de raffinagesector geheel nieuwe verhoudingen dan twee decennia eerder. In dertig jaar tijd had de hele raffinagebedrijfstak een ontwikkeling doorgemaakt van een kleinschalige, ambachtelijke nijverheid naar industrieel grootbedrijf. De nv Nederlandsche Suikerraffinaderij, de nv Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij, Beuker & Hulshoff, Wijthoff & Co, Spakler & Tetterode en de nv Hollandsche Suikerraffinaderij verwerkten elk 15.000 ton ruwsuiker per jaar, en soms meer.

'''Technische ontwikkeling beperkt tot optimalisering en de centrifuge'''

In technisch opzicht zijn er weinig spectaculaire veranderingen meer te signaleren. Voor de grote ondernemingen was het een kwestie van geleidelijke [[Begrippenlijst#Optimaliseren|optimalisering]] van de productie met de middelen die vanuit het buitenland beschikbaar kwamen. Die optimalisering kon betrekking hebben op de verkleining van het fabrieksverlies, nog zuiverder producten, verlaging van de productiekosten.

Eind jaren '50 werd nog een tijds- en ruimtebesparende vernieuwing ingevoerd: de centrifuge. In plaats van de suikerkristallen heel langzaam te reinigen met doorsijpelend water, kon men ze ook schooncentrifugeren. Dan werden de stroopdelen weggeslingerd van de kristallen, wat een enorme tijdwinst opleverde en bovendien veel minder zolderruimte voor duizenden traag uitlekkende [[begrippenlijst#Suikervorm|suikervormen]] vereiste.

De gecentrifugeerde suiker had echter niet de superieure kwaliteit van echte [[begrippenlijst#Broodsuiker|broodsuiker]] en de losse suiker werd ook niet door alle afnemers verkozen boven de grote, [[begrippenlijst#kegelvormige-suikerbroden|kegelvormige suikerbroden]]. Die karakteristieke producten werden dan ook tot na de eeuwwisseling in grote hoeveelheden gemaakt. In 1859 werden de eerste centrifuges bij Beuker & Hulshoff in gebruik genomen, Spakler & Tetterode en de Hollandsche Suikerraffinaderij volgden in 1862 resp. 1867.[[Noten TIN19-1-H7#7-81|<sup>[81]</sup>]]

'''Bietsuiker uit Duitsland en Nederland vervangt schaarser rietsuiker'''

De aanvoer van grondstof was geen probleem, hoewel de raffinadeurs het er over eens waren dat er zeker geen plaats was voor nog een bedrijf.[[Noten TIN19-1-H7#7-82|<sup>[82]</sup>]]
Tezelfdertijd begon de [[De Nederlandsche Handel-Maatschappij|'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''']] de rietsuikerhandel steeds meer vrij te geven en de Javaanse producenten verkochten hun ruwe suiker nu meer en meer direct aan Engeland. In hun prille beginjaren hadden de stoomraffinadeurs de beslissing om op stoom over te gaan mede genomen vanwege de zekerheid dat de nhm alleen maar grotere hoeveelheden ruwsuiker in Nederland zou laten veilen. Nu die aanvoer terugliep, werden er wel enkele klachten vernomen, maar al snel meldden zich Duitse en Nederlandse fabrikanten van [[begrippenlijst#Ruwe-bietsuiker|ruwe bietsuiker]] om de raffinadeurs van grondstof te voorzien.
[[Afbeelding:TIN19_blz233.jpg|right|thumb|420px|Het bedrijfpand van Beuker & Hulshoff in de drukbevolkte Jordaan]]

De overgang van rietsuiker naar bietsuiker betekende geen grote verandering in technische uitrusting. De raffinadeur moest de verschillende kwaliteiten ruwe bietsuiker leren kennen, zodat hij daar de hoeveelheden en mengverhoudingen van hulpstoffen op kon afstemmen.

'''In de slag met de fiscus'''

Door de Nederlandse [[Suikeraccijns|'''suikeraccijnswet''']] was, en bleef, de industrie sterk op buitenlandse afzet gericht: de export leverde aanvullende inkomsten op door de mogelijkheden die de wet bood. De hoge [[begrippenlijst#Accijns|accijns]] die de binnenlandse verbruiker betaalde, bleef een beletsel voor velen. Niettemin nam het suikerverbruik langzaam toe, omdat de marktwaarde sinds ongeveer 1873 onder invloed van de toenemende wereldproductie sterk daalde.

1852 2,7 kg

1862 4,5 kg

1872 5,2 kg

1886 7,5 kg

1892-1896 9,9 kg

In de tweede helft van de negentiende eeuw trachtten ministers van financiën meermalen de suikerwetgeving aan te scherpen en zodoende minder [[begrippenlijst#Overponden|overponden]] te vergoeden.[[Noten TIN19-1-H7#7-83|<sup>[83]</sup>]]
De raffinadeurs ervoeren dat als zeer bedreigend en wisten tot in de jaren '90 ingrijpende wijzigingen te voorkomen.

Om drie redenen vonden zij dat zij recht hadden op een wetgeving die, zij het onbedoeld, een exportpremie inhield. Alle buitenlandse suikerproducenten werden nog veel meer dan de Nederlandse geholpen door hun regeringen; de werkgelegenheid van duizenden arbeiders kwam in gevaar; en tenslotte: als er geen raffinaderijen meer in het land zouden zijn, verdween ook de bestaansvoorwaarde van de Nederlandse bietsuikerindustrie, een bedrijfstak die zich langzamerhand tot de belangrijkste en onmisbare landbouwindustrie had opgewerkt.

Het industrieel grootbedrijf

2008-07-22T14:49:26Z

DvandenBrink:

Het industrieel grootbedrijf

2008-07-22T14:47:51Z

DvandenBrink:

Het industrieel grootbedrijf

2008-07-22T14:46:14Z

DvandenBrink:

Het straaltijdperk: snelheid maar ook geluidshinder

2008-07-22T14:00:10Z

DvandenBrink:

Na de Tweede Wereldoorlog waren de [[De wederopbouw van een luchthaven|'''verwachtingen over de toekomst van de burgerluchtvaart''']] hooggespannen. Meer mensen zouden met grotere en snellere vliegtuigen vervoerd kunnen worden. Vóór de [[De beginjaren van de burgerluchtvaart|'''Tweede Wereldoorlog''']] waren de passagiers vooral zakenmensen en hoge ambtenaren die met name binnen Europa en naar Nederlands-Indië vlogen. Luchtvaartmaatschappijen kregen nu oog voor een nieuwe markt, die van toeristisch gebruik van het luchtvervoer. Dellaert had in zijn ontwerp [[begrippenlijst#Anticiperen|geanticipeerd]] op een sterke groei van de luchtvaart en op de komst van grotere vliegtuigen. Hij was echter voorbijgegaan aan de ontwikkeling van een nieuw type vliegtuig met straalmotoren, waarvan ten tijde van de presentatie van het [[Een nieuw banenstelsel voor Schiphol|'''plan-Dellaert''']] het eerste prototype al was gebouwd. Dit was de Britse Comet. Weliswaar werden de eerste Comets geteisterd door technische problemen, maar voor ingewijden in de wereldluchtvaart werd het spoedig duidelijk dat de straalvoortstuwing de toekomst had.

De toepassing van deze nieuwe technologie hield voor de luchtvaart grote beloften in. [[Begrippenlijst#Straalmotor|Straalmotoren]] maakten beduidend snellere vliegtuigen mogelijk, waardoor bijvoorbeeld op de [[begrippenlijst#Transatlantisch|transatlantische]] route de reistijd met circa de helft verminderde. Een kortere reistijd was niet alleen plezierig voor de passagiers, maar ook voor de vervoerders: hetzelfde vliegtuig kon vaker worden ingezet. Ten opzichte van de bestaande typen werd de nieuwe generatie vliegtuigen bovendien ontworpen met het dubbele aantal zitplaatsen aan boord. Het gevolg was dat de productiviteit per toestel sterk kon toenemen. Weliswaar waren straalvliegtuigen duur in aanschaf, maar hun grotere productiviteit en de goedkopere soort brandstof – kerosine – die de straalmotoren gebruikten, maakten dat de operationele kosten van de luchtvaartmaatschappijen toch daalden.

Halverwege de jaren vijftig stonden deze maatschappijen in de rij om de nieuwe vliegtuigen te bestellen. De komst van het straalvliegtuig zorgde voor een verdubbeling van de totale vervoerscapaciteit in de wereldluchtvaart. Extra stoelen die niet anders gevuld konden worden dan door de luchtvaart tot massavervoer te ontwikkelen. Nadat in 1952 voor transatlantische vluchten al een goedkopere toeristenklasse was ingevoerd, werd in 1958 de Economy Class geïntroduceerd, waarvan de ticketprijs nogmaals twintig procent lager was dan die van de Tourist Class.

In 1955 bestelde de KLM de eerste (Amerikaanse) straalvliegtuigen. Op 26 september 1956 arriveerde voor het eerst een door straalmotoren aangedreven vliegtuig op Schiphol: een Franse Caravelle, die met oorverdovend geraas een demonstratie gaf. Evengoed begon de bouw van het nieuwe Schiphol in 1958 volgens het inmiddels geaccepteerde Grondslagen-plan, waarin straalvliegtuigen niet voorkwamen. Het plan was nooit aangepast aan hun komst, hoewel in de loop van de jaren vijftig steeds duidelijker was geworden dat het gebruik van de nieuwe generatie vliegtuigen grote gevolgen zou hebben. Zo werd het noodzakelijk banen tot 3,5 km te realiseren, waardoor er toch baankruisingen optraden. Schiphol zou in de jaren zestig steeds achter de feiten aanlopen. De bouw van een ideale luchthaven was mislukt.
[[afbeelding:05_J853_T_6_12.JPG|thumb|450px|right|Schiphol breidde uit, maar vanwege woningbouw leidde dat tot geluidsoverlast.]]

Ook de bouw van de [[Het ontwerp voor een nieuw stationsgebouw|'''luchthavenvoorzieningen''']] in het centrale areaal werd relatief laat aangepast aan de komst van het straalvliegtuig en de grotere aantallen passagiers. Flexibiliteit werd het belangrijkste ontwerpprincipe, zodat blijvend op groei kon worden geanticipeerd. Buiten de hekken van de luchthaven was die flexibiliteit minder gemakkelijk te [[Begrippenlijst#Implementatie|implementeren]]. Hier openbaarde zich een andere belangrijke misrekening in het uitbreidingsplan. De polder bleek minder leeg te zijn dan gepland. De ruimtelijke inpassing van de luchthaven ging met de komst van grote aantallen veel lawaai veroorzakende straalvliegtuigen grote problemen opleveren. Dat straalvliegtuigen voor zulke problemen konden zorgen, was al vroeg bekend.

In het buitenland, met name in de Verenigde Staten en in Groot-Brittannië, werd al sinds 1950 gestudeerd op de geluidseffecten van de nieuwe motortechnologie – studies die op Schiphol met enige aandacht werden gevolgd, maar waarvan de resultaten niet werden meegenomen in het planningsproces van de luchthaven. Tegen die achtergrond was het niet verwonderlijk dat de factor geluid evenmin werd meegenomen in de plannen voor de uitbreiding van Amsterdam.[[Noten H6#6-59|<sup>[59]</sup>]]
Terwijl in 1955 het rapport Grondslagen voor de ontwikkeling van de Luchthaven Schiphol op papier werd gezet, begon de gemeente Amsterdam met het opspuiten van de zuidelijke helft van het nieuw te bouwen stadsdeel Buitenveldert. Deze uitbreiding was al voorzien in het in 1939 vastgestelde Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam. Ofschoon stadsontwikkeling en luchthavenbouw beide tot het gemeentelijk domein behoorden, waren de [[begrippenlijst#Respectieve|respectieve]] planningstrajecten volstrekt gescheiden gebleven.

Dat stadsuitbreiding en luchthavenbouw met elkaar in conflict konden zijn, werd niet onderkend. Pas na de vaststelling van de uitbreidingsplannen trad de gemeente in 1958 in contact met de Rijksluchtvaartdienst inzake de mogelijk te verwachten geluidseffecten van het gebruik van straalvliegtuigen op Schiphol.[[Noten H6#6-60|<sup>[60]</sup>]]
De luchthavendirectie meende evenwel dat de geluidshinder zich vooral zou beperken tot de luchthaven zelf. Een herziening van het [[begrippenlijst#Masterplan|masterplan]] voor het toekomstige Schiphol, rekening houdend met de geluidshindereffecten van de nieuwe vliegtuigen, werd niet mogelijk geacht. Aanpassingen zouden vertragend werken en konden licht afbreuk doen aan de aantrekkelijkheid van Schiphol als bestemming voor diensten van buitenlandse maatschappijen, wat voor de Nederlandse positie in de internationale luchtvaart nu juist van groot belang was.

Terwijl in de plannen voor de bouw van de stationsvoorzieningen inmiddels werd uitgegaan van het gebruik van straalverkeersvliegtuigen, bleef de planning voor het banenpatroon gebaseerd op de veronderstelling dat er volop ruimte was en dat de luchtvaarttechniek op termijn met een oplossing voor de geluidshinder zou komen.
Waarschuwende woorden van lawaaideskundigen werden niet gehoord. Wel werd er in 1961 een Adviescommissie Geluidshinder door Vliegtuigen ingesteld, onder voorzitterschap van C.W. Korsten, hoogleraar aan het laboratorium voor technische fysica van de Technische Hogeschool Delft. Korsten gaf in de daarop volgende jaren bij herhaling te kennen ervan overtuigd te zijn dat de realisatie van de nieuwbouwplannen in Buitenveldert en ook in Badhoevedorp tot onhoudbare toestanden zou leiden.[[Noten H6#6-61|<sup>[61]</sup>]]

Het probleem leek niet oplosbaar. Er werd voor gekozen om de mogelijke maatregelen op de grond nader te bestuderen, namelijk woningisolatie, waarbij de aandacht zich vooral richtte op de Buitenveldertbaan, die de meeste [[Begrensde mobiliteit?|'''overlast''']] zou gaan geven. De voorgestelde maatregelen werden echter veel te duur bevonden. Voor een werkelijk goede geluidsisolatie, zo berekende de commissie-Kosten, moesten woningen, scholen en het geplande ziekenhuis van de Vrije Universiteit worden voorzien van driedubbele, permanent gesloten ramen met een totale constructiediepte van enkele decimeters. De commissie kwam vervolgens nog met voorstellen om een andere nog te bouwen (vierde) baan, de Zwanenburgbaan, te draaien, maar die voorstellen werden door de minister genegeerd, ondanks waarschuwende geluiden van zijn eigen ambtenaren.

De geluidshinder werd niet opgelost; de Zwanenburgbaan werd in april 1968 in gebruik genomen bij de oplevering van het [[De uitbouw van schiphol tot mainport |'''nieuwe Schiphol''']] en de overlast leidde gelijk tot heftige protesten. Bij de oplevering van het eindrapport van de commissie-Korsten moest premier De Jong erkennen dat er eigenlijk maar één oplossing was, de aanleg van een vijfde baan, zodat de Zwanenburgbaan kon worden ontlast. Hiermee werd een dertigjarige (!) discussie gestart die er uiteindelijk toe leidde dat het kabinet-Kok in februari 1995 besloot Schiphol een vijfde baan te gunnen. Het aantal woningen die in de omgeving van Schiphol geluidshinder mochten ondervinden, werd uiteindelijk vastgesteld op een maximum van tienduizend.[[Noten H6#6-62|<sup>[62]</sup>]]

Deze gehele ontwikkeling overziend, is het duidelijk dat een keuze voor een [[Een nieuw banenstelsel voor Schiphol|'''tangentieel stelsel''']], een keuze die in 1949 van zoveel visie leek te getuigen, tot veel problemen heeft geleid. De geluidshinderproblemen die ontstonden met de komst van het straalvliegtuig, konden niet worden opgelost. Stadsuitbreiding en luchthavenuitbreiding werden niet op elkaar afgestemd. Geluidshinder werd aanvankelijk grotendeels genegeerd en geparkeerd bij een commissie. Voor de problemen die ontstonden voor de luchthaven zelf, in de afhandeling van vliegtuigen, bij de bouw van het stationsgebouw en bij de logistiek van vracht en passagiers, werd een andere route gevolgd, namelijk die van de aanpassing en verdere ontwikkeling van de bestaande plannen. Het uitbreidingsplan moest op vele punten ook nog nader worden ingevuld. Onzekerheid was daarbij troef. We zullen de aanpassingen voor een aantal [[begrippenlijst#Case|cases]] op de voet volgen.

De auto na 1945: De gepersonaliseerde auto

2008-07-22T13:47:03Z

DvandenBrink:

[[afbeelding: Autoloze_zondag_1973.jpg|thumb|320px|Voetgangers op de autosnelweg op de eerste autoloze zondag in 1973.]]Terwijl de auto aan zijn onstuitbaar lijkende opmars bezig was, begonnen ook tegengeluiden tegen het vervuilende en ruimtevretende karakter van "de automaatschappij" op te komen. Verzet van de jeugd (hoewel gefascineerd door de uitingen van de Amerikaanse [[Begrippenlijst#Consumptiemaatschappij|consumptiemaatschappij]]) tegen de "Amerikanisering" van de cultuur, leidde tot protesten tegen de [[De jaren vijftig: files en de mobiliteitsexplosie|'''"asfaltering" van Nederland''']].
Het wittefietsenplan van Provo en het latere plan van de elektrische Witkar wezen erop dat de kritiek op de consumptiecultuur van het "klootjesvolk" ook een [[Begrippenlijst#Ecologische|ecologische]] kleur had aangenomen. Het rapport van de [[Begrippenlijst#ClubvanRome|Club van Rome]] (1972) over de eindigheid van de globale grondstoffen vormde de impuls tot onderzoek naar alternatieve voertuigaandrijvingen, zoals de elektrische en de hybridische aandrijving. De eerste Oliecrisis en de autoloze zondagen (1973) lieten zien hoezeer onze energiebehoefte samenhing met onze mobiliteitsbehoefte. In de grote steden, die steeds meer moeite hadden de eigen bevolking van voldoende ruimte voor recreatie te voorzien, kwam een openlijk protest tegen ruimtebeslag en aantasting van de omgeving door de auto op gang. Andere actiegroepen, zoals Stop de kindermoord, richtten zich tegen de al maar groeiende statistieken van de ernstig gewonden en [[:afbeelding:Grafiek_verkeersdoden_nl.jpg|'''doden''']] in het verkeer.

Zich danig bewust van 'het gevaar van de aktie in het anti-automilieu' lanceerden de RAI en de BOVAG na de eerste oliecrisis de "Blij dat ik rij"-campagne. Deze richtte zich op "de kleine man". Een stortvloed van gele stickers moest hem uit de isolatie van zijn auto-cocon halen en hem een positief autostandpunt tonen.

[[afbeelding:Grafiek_vergelijking_autogebruik.jpg|thumb|400px|left|Vergelijk van het gebruik van de auto in 1963 met dat in 1993.]]Het aantal auto's bleef alle kritiek ten spijt, stijgen. Vermaningen dat de auto in overheersende mate voor trips van 10 tot 20 km werd gebruikt en daarom best vervangen kon worden door het openbaar vervoer of de fiets, hadden weinig succes. Dit kwam omdat de auto vooral werd aangeschaft voor dagtochtjes in de weekends en voor de vakantiereis naar verre oorden. Gevraagd naar hun koopmotieven antwoordde een meerderheid van de nieuwe gebruikers eind jaren negentig dat zij behoefte had aan grotere mobiliteit en meer bewegingsvrijheid (76%). Gevraagd naar een meer specifieke invulling verklaarde 61% de auto te kopen voor vakantie, 58% en 52% voor bezoek aan respectievelijk familie en kennissen ver weg en 56% voor de trip naar sport- en ontspanningsvoorzieningen. Slechts 38% van de ondervraagden noemde het woon-werkverkeer als koopmotief.

Wat de geschiedenis van de [[De auto na 1945: Verklaring voor de mobiliteitsexplosie|'''motorisering''']] in deze fase vooral typeert is dat gaandeweg steeds minder het autobezit op zichzelf, maar het bezit van een bepaald type auto belangrijk is geworden. Analyses van de koopmotivatie wijzen uit dat niet zozeer de functionaliteit als wel het door de koper en zijn omgeving geconstrueerde beeld van de auto doorslaggevend is geworden. Bij de aanschaf gaat het er om, of de koper zich in de "betekenis," de "uitstraling" van carrosserie en dashboard "herkent".

De [[Geschiedenis van de autotechniek|'''autotechniek''']] komt aan deze gewijzigde gebruikscultuur tegemoet. Niet alleen neemt de variatie in het aanbod enorm toe, maar ook worden gespecialiseerde technieken ontwikkeld voor deelgebieden van het gebruik, zoals het kekke stadsautootje in felle kleuren (zoals de Smart, die met de helft van de normale parkeerruimte kan volstaan) en, voor de stedelijke [[Begrippenlijst#Elite|elite]] tijdens de economische boom van de jaren negentig, de ruimte-auto's (Chrysler Voyager, Renault Espace etc.). De ultieme uitdrukking van de mix van angst en lust van het mobiele verkeer in de openbare ruimte vormen [[afbeelding: Hummer_h3.jpg|thumb|left|450px|Hummer H3.]]de Sport Utility Vehicles (SUV's) die, uitgerust als macho-terreinwagens, vooral gebruikt worden in de welgestelde stadswijken om kinderen naar school te brengen en opzichtig te "shoppen". Het zijn auto's die niet alleen in hun vorm doen denken aan de [[Vroege autogeschiedenis (tot 1914): De auto als speelgoed en statussymbool|'''eerste fase van het automobilisme''']] (doordat de inzittenden er voor het eerst sinds driekwart eeuw weer rechtop in kunnen plaatsnemen), maar ook in hun maatschappelijk effect: voor het eerst sinds lange tijd klinkt weer openlijk verzet tegen dergelijke elitaire "aso-bakken" (een uitspraak van een GroenLinks gemeenteraadslid van Nijmegen) of "P.C. Hooft-tractoren." Hoewel het eindpunt van deze ontwikkelingen niet valt te voorspellen, kan er geen twijfel over bestaan, dat de genotsaspecten van de individuele mobiliteit opnieuw de boventoon voeren en dat het mobiele [[Vroege autogeschiedenis (tot 1914): De auto als avonturenmachine|'''"avontuur"''']] nog geenszins aan het eind van zijn automobiele latijn is gekomen.

Of die mobiliteit op den duur door een nieuwe, milieuvriendelijke autotechniek zal worden gedragen, die wordt gekenmerkt door een elektrische (brandstofcel) of hybridische aandrijving (waarvan de Toyota Prius de eerste uitingsvorm is), is nog een vraag. Waarschijnlijker is dat de voortschrijdende elektronisering tot "slimme" technische oplossingen voor het autoverkeer leidt, bijvoorbeeld door een gelijkmatiger snelheid van de verkeersstromen, een tijdige waarschuwing voor [[Fileproblematiek|'''files''']], en door een ingreep in de besturing van de auto in geval van een dreigende botsing. Deze moeten de [[Milieu|'''uitstoot van schadelijke uitlaatgassen''']] verminderen en de [[Fileproblematiek|'''congestie''']] en [[Veiligheid|'''verkeersonveiligheid''']] beperken.

De auto na 1945: De gepersonaliseerde auto

2008-07-22T13:46:38Z

DvandenBrink:

[[afbeelding: Autoloze_zondag_1973.jpg|thumb|320px|Voetgangers op de autosnelweg op de eerste autoloze zondag in 1973.]]Terwijl de auto aan zijn onstuitbaar lijkende opmars bezig was, begonnen ook tegengeluiden tegen het vervuilende en ruimtevretende karakter van "de automaatschappij" op te komen. Verzet van de jeugd (hoewel gefascineerd door de uitingen van de Amerikaanse [[Begrippenlijst#Consumptiemaatschappij|consumptiemaatschappij]]) tegen de "Amerikanisering" van de cultuur, leidde tot protesten tegen de [[De jaren vijftig: files en de mobiliteitsexplosie|'''"asfaltering" van Nederland''']].
Het wittefietsenplan van Provo en het latere plan van de elektrische Witkar wezen erop dat de kritiek op de consumptiecultuur van het "klootjesvolk" ook een [[Begrippenlijst#Ecologische|ecologische]] kleur had aangenomen. Het rapport van de [[Begrippenlijst#ClubvanRome|Club van Rome]] (1972) over de eindigheid van de globale grondstoffen vormde de impuls tot onderzoek naar alternatieve voertuigaandrijvingen, zoals de elektrische en de hybridische aandrijving. De eerste Oliecrisis en de autoloze zondagen (1973) lieten zien hoezeer onze energiebehoefte samenhing met onze mobiliteitsbehoefte. In de grote steden, die steeds meer moeite hadden de eigen bevolking van voldoende ruimte voor recreatie te voorzien, kwam een openlijk protest tegen ruimtebeslag en aantasting van de omgeving door de auto op gang. Andere actiegroepen, zoals Stop de kindermoord, richtten zich tegen de al maar groeiende statistieken van de ernstig gewonden en [[:afbeelding:Grafiek_verkeersdoden_nl.jpg|'''doden''']] in het verkeer.

Zich danig bewust van 'het gevaar van de aktie in het anti-automilieu' lanceerden de RAI en de BOVAG na de eerste oliecrisis de "Blij dat ik rij"-campagne. Deze richtte zich op "de kleine man". Een stortvloed van gele stickers moest hem uit de isolatie van zijn auto-cocon halen en hem een positief autostandpunt tonen.

[[afbeelding:Grafiek_vergelijking_autogebruik.jpg|thumb|400px|left|Vergelijk van het gebruik van de auto in 1963 met dat in 1993.]]Het aantal auto's bleef alle kritiek ten spijt, stijgen. Vermaningen dat de auto in overheersende mate voor trips van 10 tot 20 km werd gebruikt en daarom best vervangen kon worden door het openbaar vervoer of de fiets, hadden weinig succes. Dit kwam omdat de auto vooral werd aangeschaft voor dagtochtjes in de weekends en voor de vakantiereis naar verre oorden. Gevraagd naar hun koopmotieven antwoordde een meerderheid van de nieuwe gebruikers eind jaren negentig dat zij behoefte had aan grotere mobiliteit en meer bewegingsvrijheid (76%). Gevraagd naar een meer specifieke invulling verklaarde 61% de auto te kopen voor vakantie, 58% en 52% voor bezoek aan respectievelijk familie en kennissen ver weg en 56% voor de trip naar sport- en ontspanningsvoorzieningen. Slechts 38% van de ondervraagden noemde het woon-werkverkeer als koopmotief.

Wat de geschiedenis van de [[De auto na 1945: Verklaring voor de mobiliteitsexplosie|'''motorisering''']] in deze fase vooral typeert is dat gaandeweg steeds minder het autobezit op zichzelf, maar het bezit van een bepaald type auto belangrijk is geworden. Analyses van de koopmotivatie wijzen uit dat niet zozeer de functionaliteit als wel het door de koper en zijn omgeving geconstrueerde beeld van de auto doorslaggevend is geworden. Bij de aanschaf gaat het er om, of de koper zich in de "betekenis," de "uitstraling" van carrosserie en dashboard "herkent".

De [[Geschiedenis van de autotechniek|'''autotechniek''']] komt aan deze gewijzigde gebruikscultuur tegemoet. Niet alleen neemt de variatie in het aanbod enorm toe, maar ook worden gespecialiseerde technieken ontwikkeld voor deelgebieden van het gebruik, zoals het kekke stadsautootje in felle kleuren (zoals de Smart, die met de helft van de normale parkeerruimte kan volstaan) en, voor de stedelijke [[Begrippenlijst#Elite|elite]] tijdens de economische boom van de jaren negentig, de ruimte-auto's (Chrysler Voyager, Renault Espace etc.). De ultieme uitdrukking van de mix van angst en lust van het mobiele verkeer in de openbare ruimte vormen [[afbeelding: Hummer_h3.jpg|thumb|left|450px|Hummer H3.]]de Sport Utility Vehicles (SUV's) die, uitgerust als macho-terreinwagens, vooral gebruikt worden in de welgestelde stadswijken om kinderen naar school te brengen en opzichtig te "shoppen". Het zijn auto's die niet alleen in hun vorm doen denken aan de [[Vroege autogeschiedenis (tot 1914): De auto als speelgoed en statussymbool|'''eerste fase van het automobilisme''']] (doordat de inzittenden er voor het eerst sinds driekwart eeuw weer rechtop in kunnen plaatsnemen), maar ook in hun maatschappelijk effect: voor het eerst sinds lange tijd klinkt weer openlijk verzet tegen dergelijke elitaire "aso-bakken" (een uitspraak van een GroenLinks gemeenteraadslid van Nijmegen) of "P.C. Hooft-tractoren." Hoewel het eindpunt van deze ontwikkelingen niet valt te voorspellen, kan er geen twijfel over bestaan, dat de genotsaspecten van de individuele mobiliteit opnieuw de boventoon voeren en dat het mobiele [[Vroege autogeschiedenis (tot 1914): De auto als avonturenmachine|'''"avontuur"''']] nog geenszins aan het eind van zijn automobiele latijn is gekomen.

Of die mobiliteit op den duur door een nieuwe, milieuvriendelijke autotechniek zal worden gedragen, die wordt gekenmerkt door een elektrische (brandstofcel) of hybridische aandrijving (waarvan de Toyota Prius de eerste uitingsvorm is), is nog een vraag. Waarschijnlijker is dat de voortschrijdende elektronisering tot "slimme" technische oplossingen voor het autoverkeer leidt, bijvoorbeeld door een gelijkmatiger snelheid van de verkeersstromen, een tijdige waarschuwing voor [[Fileproblematiek|'''files''']], en door een ingreep in de besturing van de auto in geval van een dreigende botsing. Deze moeten de [[Milieu|'''uitstoot van schadelijke uitlaatgassen''']] verminderen en de [[congestie|'''congestie''']] en [[Veiligheid|'''verkeersonveiligheid''']] beperken.

Een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie

2008-07-22T13:39:36Z

DvandenBrink:

'''Geen animo'''

In Nederland bleven de [[Bietsuiker in het buitenland|'''ontwikkelingen''']] niet onopgemerkt: honderden fabrieken in Frankrijk, een even opzienbarende toename in Duitsland, en ook in België waren sinds de jaren '40 heel wat bietsuikerfabrieken verrezen. Enkele daarvan stonden tussen Antwerpen en de Nederlandse grens en die lieten omstreeks 1855 boeren in Zeeuws-Vlaanderen bieten telen. Mogelijk daardoor is even het plan opgekomen om in Aardenburg ook zo'n fabriek te beginnen, maar verder dan een eerste concessie-aanvraag is het niet gekomen.[[Noten TIN19-1-H7#7-104|<sup>[104]</sup>]]

Er waren sinds de jaren '30 geen brochures meer verschenen die er voor pleitten om ook in Nederland een begin te maken met deze industrie. Men wist dat ze elders bestond, maar er was geen noodzaak om dat voorbeeld te volgen. De landbouw had voldoende winstgevende gewassen en Java leverde rietsuiker aan de [[De raffinaderijen tot 1830|'''raffinaderijen''']].

'''Gebr. De Bruyn'''

Alleen de gebroeders [[Expansief ondernemen|'''De Bruyn''']] meenden dat een bietsuikerfabriek technisch, organisatorisch en financieel wel haalbaar kon zijn. Ze hadden zich in 1857 uit de nv Nederlandsche Suikerraffinaderij teruggetrokken en richtten begin 1858 de firma De Bruyn & Co, [[begrippenlijst#Commanditaire-vennoot|Commanditaire Sociëteit]] voor Landbouw en Industrie op.[[Noten TIN19-1-H7#7-105|<sup>[105]</sup>]]
Zij kochten een terrein in het Westbrabantse Zevenbergen en lieten er een fabriek bouwen.
De installatie werd geleverd door de firma [[Vernieuwingen in het buitenland|'''Cail''']], Halot, [[De Nederlandsche Handel-Maatschappij|'''Van Vlissingen, Dudok van Heel''']]. Het was een grote investering, maar om het benodigde kapitaal van fl. 300.000 bijeen te krijgen, hadden de De Bruyns zich verzekerd van de financiële steun van familie, enkele vermogende kennissen en ook van twee [[begrippenlijst#Commissionairshuis|commissionairshuizen]].

[[Afbeelding:TIN19_blz242.jpg|thumb|380px|left|Over het riviertje de Mark voeren honderden bietenschepen]]

De eerste twee jaar werd er bijna 10% [[begrippenlijst#Dividend|dividend]] uitgekeerd, wat de belangstelling wekte van anderen, zoals een groepje geld- en grondbezitters uit Dordrecht. Deze vormden een Voorbereidingscommissie en lieten de machinefabrikant Paul van Vlissingen uit Amsterdam komen. Met hem bespraken ze de mogelijkheden, waarbij Van Vlissingen voorrekende dat een goede, rendabele fabriek omstreeks fl. 110.000 zou kosten. Het was duur, maar hij wilde graag van nabij laten zien wat er zoal kwam kijken bij de moderne bietsuikerfabricage. Hij nodigde dus de Dordtse commissie uit om met hem naar Zevenbergen te gaan. Daar troffen ze directeur Adr. de Bruyn, die echter geen toegang verleende en iets zei over 'de geheimen der fabriek'.[[Noten TIN19-1-H7#7-106|<sup>[106]</sup>]]

Indertijd was overigens De Bruyns vader ook al zo terughoudend met informatie geweest, toen hij een [[Begrippenlijst#Concessie|concessie-aanvraag]] indiende voor stoomwerktuigen in zijn Amsterdamse [[begrippenlijst#Raffinaderij|raffinaderij]]. Hoewel de campagne al voorbij was en Paul van Vlissingen zelf de machines had geleverd, bleef de deur gesloten.

'''Actieve machinefabrikanten'''

Enkele dagen later was de Voorbereidingscommissie samen met een Brusselse machinefabrikant onderweg door België. William van Goethem liet hun de ene fabriek na de andere zien, en verschafte ruime uitleg. Het waren grote en kleine bedrijven, oudere en recente. Het reisverslag wekt de indruk dat in technisch opzicht de fabrieken tamelijk divers waren, iets wat in Frankrijk ook voorkwam.[[Noten TIN19-1-H7#7-107|<sup>[107]</sup>]]

Uiteindelijk bracht van Goethem een offerte uit die iets lager lag dan die van Van Vlissingen en kreeg de opdracht. Van Vlissingen en zijn associé Cail liepen deze order mis en het leek er intussen op, dat ook een volgende bestelling niet bij deze specialisten terecht zou komen.

Op een landgoed buiten Rijswijk was omstreeks 1860 een oud-employé van Van Vlissingen aan het experimenteren met bietsuikerfabricage. G.G. Couperus was van 1845 tot 1849 directeur geweest van een suikerfabriek op Java, die door Van Vlissingen en het Ministerie van Koloniën gezamenlijk werd beheerd.[[Noten TIN19-1-H7#7-108|<sup>[108]</sup>]]
Hij wilde na kleinschalige proefnemingen

'' 'eene groote beetwortelsuikerfabriek doen bouwen naar het systeem der Maagdenburger fabryken.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-109|<sup>[109]</sup>]]

Ook hij bestelde zijn materiaal in 1862 bij Van Goethem.
[[Afbeelding:TIN19_pag245.jpg|thumb|right|400px|Een Franse bietsuikerfabriek omstreeks 1870]]
Dit alles was slecht nieuws voor Jean-François Cail in Parijs. Al in 1859 had hij zijn aandeelhouders moeten meedelen dat de opdrachten voor suikerfabrieksinstallaties schaarser werden, wat de concurrentie tussen constructeurs verhevigde. De lage prijs die de afnemers in die situatie wisten te bedingen, zette de winst onder druk.[[Noten TIN19-1-H7#7-110|<sup>[110]</sup>]]
De marktpositie van Cail werd niet beter, zodat hij in 1862 een nieuwe strategie ontvouwde om de verkoop van zijn geperfectioneerde installaties voor suikerfabrieken te stimuleren. Het jaar daarop kon hij al succes melden:

'' 'Les associations de capitaux que la maison [J.F. Cail & Cie, met haar partners in Brussel in Amsterdam, MB] a provoqué, en s'y associant elle-même, ainsi que ses gérants, pour créer des usines modèles, ont obtenu une rémunération très satisfaisante.' ''

Men had namelijk hier en daar zelf de aanzet gegeven tot nieuwe ondernemingen, en degenen die daar als aandeelhouder waren toegetreden, namen nu zelf het initiatief tot meer van dergelijke fabrieken. In enkele jaren tijd verwachtte Cail dat zijn firma en haar partners in België, Nederland en Rusland zouden slagen in

'' 'la regénération d'une grande partie de l'industrie sucrière, en y faisant affluer des capitaux qui jusqu'à là ne s'étaient pas tournés vers ce genre d'opérations.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-111|<sup>[111]</sup>]]

Het succes van deze strategie is in Nederland duidelijk te herkennen. Begin 1862 werd op drie plaatsen bietsuiker gemaakt: in Zevenbergen, Dordrecht en Rijswijk. In maart van dat jaar werd opgericht de nv Nederlandsche Beetwortelsuikerfabriek, die haar fabriek in Oudenbosch zes maanden later in gebruik nam. Gedurende de zomer van 1863 werden er fabrieken gebouwd in Halfweg, tussen Haarlem en Amsterdam, en in Bergen op Zoom.[[Noten TIN19-1-H7#7-112|<sup>[112]</sup>]]
De volgende fabriek was er een in Roosendaal, die in 1865 haar eerste campagne draaide. Alle vier werden deze fabrieken door Cail, Halot, Van Vlissingen, Dudok van Heel ingericht. De financiële stimulans van Cail en de zijnen is zichtbaar in de lijsten van aandeelhouders.

1862: nv Nederlandsche Beetwortelsuikerfabriek, Oudenbosch:
(230 aandelen à f 1000)
Jean-François Cail (was ook commissaris) f 5.000
Alexandre Halot f 5.000
Paul C. van Vlissingen (was ook commissaris) f 10.000
A.E. Dudok van Heel f 10.000

1863: fa. Barth. Lans & Co, Houtrijk en Polanen (tegenwoordig Halfweg):
(400 aandelen à f 1000)
A.E. Dudok van Heel en P.C. van Vlissingen treden namens hun firma Van Vlissingen, Van Heel, Cail, Halot op als commanditair vennoten.
fa. Van Vlissingen c.s. f 100.000
Paul C. van Vlissingen f 50.000
A.E. Dudok van Heel f 60.000

1864: fa. De Ram & Co, Roosendaal:
(60 aandelen à f 5000)
Alexandre Halot f 25.000
H.J. Binsfeld f 10.000
[[Afbeelding:Dinteloord_Gemalen_bieten.jpg|thumb|right|380px|Bietsuikerfabiek "Dinteloord" te Stampersgat: gemalen bieten.]]

1866: nv Neder-Betuwsche Beetwortelsuikerfabriek, Geldermalsen:
(300 aandelen à f 1000)
A.E. Dudok van Heel f 10.000
Paul C. van Vlissingen f 5000

1867: nv Noordbrabantsche Beetwortelsuikerfabriek, Standdaarbuiten:
Jean-François Cail f 10.000
Alexandre Halot f 10.000

Onopvallend, maar niettemin belangrijk is de technicus H.J. Binsfeld in dit spel geweest. Hij was door Cail of Alexandre Halot als technisch onderdirecteur in 1858 bij De Bruyn aanbevolen om de productie op gang te helpen. In 1862 woonde hij even in Halfweg, mogelijk om de bouw van de fabriek voor te bereiden; vervolgens werd hij directeur bij Wittouck in Bergen op Zoom. Tot dan toe was hij nog nergens als aandeelhouder bij betrokken geweest, maar in 1864 nam hij voor f 10.000 deel in de firma De Ram & Co in Roosendaal. Van dat bedrijf zou hij vervolgens jarenlang de bedrijfsleider zijn.

Er volgden nog andere fabrieken die bij Cail c.s. hun installatie bestelden, zonder dat de machinebouwers zelf daarin aandelen hoefden te nemen.[[Noten TIN19-1-H7#7-113|<sup>[113]</sup>]]
Bovendien liet de Nederlandsche Beetwortelsuikerfabriek in 1866 een tweede complete fabriek in Oudenbosch bouwen. In 1867 slaagde echter een Belgische concurrent, François Dorzée, erin om orders uit Nederland te krijgen. Eind jaren '60 dongen Cail c.s., Dorzée en Van Goethem om de gunst van het nog toenemend aantal geldbezitters die hun kapitaal wel in een bietsuikerfabriek wilden beleggen. Dit enthousiasme duurde tot 1873, toen de suikerprijzen begonnen te dalen. Op dat moment stonden er 33 fabrieken, meer zouden het er niet worden.

De snelle groei van deze bedrijfstak heeft iets ongerijmds in zich. Hij is namelijk niet in verband te brengen met opvallende vraag- of aanbod-ontwikkelingen. Gedurende de jaren zestig werd de Nederlandse [[begrippenlijst#Ruwsuikermarkt|ruwsuikermarkt]] niet gekweld door schaarste. De ruwsuikerprijzen waren vanwege de toenemende wereldproduktie in die periode zelfs eerder dalend dan stijgend.[[Noten TIN19-1-H7#7-114|<sup>[114]</sup>]]

Weliswaar liet de nhm de aanvoer van rietsuiker steeds meer vrij, maar die ruimte werd meteen opgevuld door Duitse bietsuiker. Vanwege het verschil in capaciteit tussen een raffinaderij en een ruwsuikerfabriek is het voor raffinadeurs nooit interessant geweest om zelf hun grondstoffen te maken: een grote raffinaderij had aan de productie van twintig fabrieken nog niet genoeg. De enige raffinadeurs die zich in de bietsuiker begaven, waren de De Bruyns. Zij begonnen in Zevenbergen echter pas nadat zij uit de Nederlandsche Suikerraffinaderij waren gestapt.

De Nederlandse ruwsuikerproductie was bij lange na niet voldoende om de behoefte van de Amsterdamse en andere raffinaderijen te dekken. In 1873, toen alle 33 fabrieken werkten, werd er naar schatting 25.500 ton ruwe suiker gemaakt.[[Noten TIN19-1-H7#7-115|<sup>[115]</sup>]]
Alleen al de Hollandsche Suikerraffinaderij verwerkte in 1870 zo'n 22.000 ton, de Amsterdamsche Stoom-Suikerraffinaderij 18.000 ton.[[Noten TIN19-1-H7#7-116|<sup>[116]</sup>]]
De jaarlijkse verwerking van bedrijven als Beuker & Hulshoff, Spakler & Tetterode en de Nederlandsche Suikerraffinaderij (op het [[Begrippenlijst#bolwerk|Bolwerk]] Osdorp) zal ook niet ver van de 20.000 ton hebben gelegen.

Evenmin heeft de suikerhandel ooit initiatieven genomen om een suikerfabriek op te richten; hoogstens namen handelshuizen enkele aandelen. Doordat Nederland geen invoerrecht hief op buitenlandse suiker, hoefden raffinadeurs niet te zoeken naar grondstof en de handelaren vonden voldoende omzet in de verkoop van raffinades.

Gebrek aan belangstelling was er ook van landbouwzijde. Slechts één fabriek, de nv Gastelsche Beetwortelsuikerfabriek, had een handvol landbouwers onder haar aandeelhouders. De stuwende kracht achter de meeste fabrieken _ behalve de vier bovenstaande _ kwam van volkomen buitenstaanders, plaatselijke notabelen, familie en kennissen van degenen die reeds een jaar eerder met een suikerfabriek waren begonnen.[[Noten TIN19-1-H7#7-117|<sup>[117]</sup>]]
Zij investeerden gezamenlijk ongeveer fl. 6 miljoen in deze nieuwe bedrijfstak. Niemand van hen had ervaring op de internationale suikermarkt, met bietenteelt of suikerfabricage. [[Afbeelding:Laden_ketels_snijsel_suikerbieten.jpg|thumb|left|350px|Het laden van grote ketels met het snijsel van de suikerbieten]]

De bietsuikerindustrie is vooral te beschouwen als een <creatie> van de machine-industrie. Zeker viel er geld te verdienen met suikerfabricage, maar enkele nabije voorbeelden van fabrieken die wegens onoverkomelijke technische problemen en onervarenheid van de directie tot débacles werden, zouden genoeg zijn geweest om het enthousiasme van andere kapitaalbezitters te laten bekoelen.

Het ging niet alle ondernemingen meteen voor de wind, maar dat werd afgedaan als kleine aanloopproblemen, die weinig om het lijf hadden. Juist omdat zij hun klanten in dat opzicht moesten geruststellen, voorzagen de machinefabrikanten in het tekort aan ervaring en geschoold of ervaren personeel onder Nederlanders. Samen met elke fabrieksinstallatie verschenen enkele Franse, Belgische en soms Duitse vaklieden om plaatselijke arbeiders en aanstaande directeuren op te leiden. Verder waren sommige suikerfabrieken bereid om arbeiders van nieuwe fabrieken tegen betaling met de installatie vertrouwd te maken.[[Noten TIN19-1-H7#7-118|<sup>[118]</sup>]]

Van de 33 fabrieken hadden er 30 een verwerkingscapaciteit van naar schatting 60 ton bieten per etmaal. Daarin verschilde de Nederlandse bietsuikerindustrie van haar Franse en Belgische tegenhangers, waar een grote spreiding voorkwam in capaciteit en type installatie. Ook hier is de invloed te zien van de machinefabrikanten. Zij, en met name Cail, hadden zeer duidelijk omschreven ideeën omtrent een goed fabrieksplan, een 'sucrerie perfectionnée'.

'''Ondernemingsvorm'''

De levering van dergelijke grote installaties had ook haar weerslag op de ondernemingsvorm. De dertig grote fabrieken werden allen beheerd door [[begrippenlijst#Naamloze|naamloze]] of [[begrippenlijst#Commanditaire vennoot|commanditaire]] vennootschappen met een [[begrippenlijst#Aandelenkapitaal|aandelenkapitaal]] van fl. 200.000 tot fl. 360.000. Dat was nodig om de investering te kunnen doen voor de machines en een gebouw, die samen al gauw tussen de fl. 110.000 en 165.000 kostten. Dan moest er nog geld overblijven als [[begrippenlijst#Werkkapitaal|werkkapitaal]] voor de aankoop van bieten, steenkool en andere hulpstoffen, en voor lonen.

Hoe dwingend de bedrijfsgrootte door de machinebouwers werd voorgeschreven, ondervond de Groningse industrieel W.A. Scholten al in 1859. Naar aanleiding van de gunstige berichten uit Zevenbergen, had hij bij een fabrikant in Brussel - het moet Halot of Van Goethem zijn geweest - om inlichtingen gevraagd. Die raadde hem zeer sterk aan om meteen in het groot te beginnen. Scholten zag daar blijkbaar de redelijkheid van in en probeerde voldoende kapitaal voor een vennootschap bijeen te krijgen. Dat lukte echter niet, zodat hij zijn plan liet varen.[[Noten TIN19-1-H7#7-119|<sup>[119]</sup>]]
In 1872 deed hij nogmaals een poging, maar toen uit proeven bleek dat hij geen bieten kon laten telen met een hoog suikergehalte, verdween zijn belangstelling voorgoed.[[Noten TIN19-1-H7#7-120|<sup>[120]</sup>]]
Het zou nog tot 1893 duren voordat er in de Noordelijke provincie een suikerfabriek werd opgericht.

'''Kostenverlaging en accijnzen'''

In de optimalisering van hun productie werden de fabrikanten tot het einde van de eeuw van twee kanten gestimuleerd. Sinds 1873 daalden de prijzen op de ruwsuikermarkt als gevolg van een wereldwijd toenemend aanbod van riet- en bietsuiker. Dat zette de productiekosten sterk onder druk, zodat de fabrikanten er alles aan gelegen was om efficiënter te gaan werken. In 1883 begon een jarenlange [[begrippenlijst#<Suikercrisis>|'Suikercrisis']], die zich ruim tien jaar later herhaalde. Veel financiële ruimte voor grote investeringen was er niet en men bepaalde zich tot kleine, goedkope aanpassingen die niettemin het gewenste effect van kostenverlaging sorteerden.[[Noten TIN19-1-H7#7-121|<sup>[121]</sup>]]

In de slechte tijden van de suikercrises is de [[begrippenlijst#Accijnswet|accijnswet]] met de geboden mogelijkheid van [[begrippenlijst#Overponden-produktie|overponden-produktie]], waarschijnlijk voor een aantal fabrieken de redding geweest. Deze erkende tekortkoming in de [[Suikeraccijns|'''accijnswet''']] werd in de loop der jaren door beide partijen, industrie en staat, informeel beschouwd als een kleine premie voor fabrikanten die hun best deden om hun productie te verbeteren.

Bestand:TIN19 pag245.jpg

2008-07-22T13:38:39Z

DvandenBrink:

De raffinaderijen tot 1830

2008-07-22T13:31:31Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:Doekoewringin_suikerfabriek_1925.jpg|thumb|right|420px|Interieur/fabrieksinstallaties suikerfabriek Doekoewringin.]]'''Continentaal Stelsel'''

[[De bietsuikerindustrie|'''De Franse tijd''']], tot 1813, was zwaar geweest voor de Nederlandse raffinadeurs. De aanvoer van [[begrippenlijst#ruwsuiker|Ruwsuiker]] in Amsterdam had in 1807 nog ruim 50.000 ton bedragen, maar het jaar daarop bereikte nog slechts 9100 ton de stad, en in 1809 was de aanvoer geslonken tot minder dan 1800 ton.[[Noten TIN19-1-H7#7-11|<sup>[11]</sup>]]

Door de bepalingen van het [[begrippenlijst#Continentaal-Stelsel|Continentaal Stelsel]] te verscherpen, had Napoleon in maart 1811 het handelsisolement werkelijk [[begrippenlijst#Hermetisch|hermetisch]] gemaakt. Tropische ruwsuiker was onbereikbaar geworden voor iedereen in het [[begrippenlijst#Keizerrijk|Keizerrijk]]. Engeland, daarentegen, haalde alle rietsuiker waar het beslag op kon leggen, naar zich toe. De Franse reactie op deze suikerschaarste was om de fabricage van suiker uit bieten te ontwikkelen door middel van onderzoek, opleiding van fabrikanten en de massale aanbouw van bieten.

Al in 1747 was in sommige typen [[De bietsuikerindustrie|'''bieten suiker''']] ontdekt die scheikundig gelijk leek te zijn aan rietsuiker, maar deze ontdekking had sindsdien maar heel beperkte aandacht gekregen. Napoleon bracht daar echter verandering in. Ook enkele Nederlandse raffinadeurs waren bereid om bietsuikerfabricag en -[[Begrippenlijst#Raffinage|raffinage]] ter hand te nemen, maar toen na 1813 de handelsbetrekkingen met de rest van de wereld weer normaal werden, lieten zij dit alternatief onmiddellijk weer varen, zoals verderop nader zal worden beschreven.

Ondertussen was de hele bedrijfstak zwaar in de [[Begrippenlijst#Malaise|malaise]] geraakt en waarschijnlijk hebben veel raffinadeurs in die periode moeten interen op hun financiële reserves. Suikerraffinadeurs hoorden van oudsher tot de rijkere burgers van een stad, maar veel van hun kapitaal lag vast in voorraden ruwe suiker of onverkochte eindproducten. De aanvoer van ruwe suiker was namelijk beperkt tot enkele keren per jaar, als de ruwe suiker -vele maanden na de rietoogst op Java of in Zuid-Amerika- in Europa arriveerde. Telkens wanneer de schepen binnenliepen, kocht de raffinadeur zoveel in dat hij voor enkele maanden genoeg grondstof had. Volgens [[Raffinage in de eerste helft van de negentiende eeuw|'''Reisig''']] en anderen beliep het aldus vastliggend kapitaal vaak 'twee tonnen gouds.'[[Noten TIN19-1-H7#7-12|<sup>[12]</sup>]]

'''Verval'''

Na het einde van de Franse overheersing duurde het nog enkele jaren voordat de aanvoer van ruwsuiker weer op gang kwam en tegelijkertijd begonnen enkele belangrijke afnemers van geraffineerde suiker, zoals Engeland en Duitse staten, invoerrechten te heffen op de Nederlandse producten. In 1816 beschreven de Amsterdamse raffinadeurs hun toestand dan ook als

'' '[vroeger] bloeyend, vervolgens bijna geheel vervallen [en tegenwoordig] in een staat van eenige ontwikkeling.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-13|<sup>[13]</sup>]]

[[Afbeelding:Halfweg_afvoer_zakken_bruine_suiker.jpg|thumb|left|330px|De zakken met bruine suiker verlaten de fabriek ]]

Tien jaar later was de hoeveelheid aangevoerde ruwe suiker nog steeds niet overdadig. In 1827 verwerkten de Amsterdamse raffinaderijen 12-14.000 ton ruwsuiker.[[Noten TIN19-1-H7#7-14|<sup>[14]</sup>]]
Als men bedenkt dat er omstreeks 60 bedrijven in de hoofdstad waren, dan zal er per bedrijf, bij een gelijke verdeling van deze hoeveelheid, maar 200-250 ton zijn verwerkt. Een jaar later meldde de Amsterdamse [[begrippenlijst#Kamer-van-Koophandel|Kamer van Koophandel]] inderdaad dat de hele branche ernstig in verval verkeerde.

'''Zwarte schimmel'''

Tot overmaat van ramp kregen de raffinadeurs in die jaren nog te kampen met een onverklaarbaar verschijnsel, dat hun suikerbroden bijna onverkoopbaar maakte. Donkere vlekken, stippen en strepen tastten het uiterlijk van de witte suikerbroden aan. Niemand wist waar 'het zwart in de [[Begrippenlijst#Melisse|melis]]broden' vandaan kwam en hoe het kon worden voorkomen. Ten einde raad vroegen enkele raffinadeurs aan twee scheikundigen om zich over de zaak te buigen.

Na scheikundig en microscopisch onderzoek concludeerden C.M. van Dijk en A. van Beek dat het om een soort schimmel ging, die via het zogenaamde vormbakswater werd verspreid. In dat water werden de broodvormen en de gereedschappen en soms zelfs de kleren van de werklieden uitgespoeld. Het werd slechts zelden ververst en bevatte veel opgeloste suiker. Juist daarom had het [[begrippenlijst#Vormbakswater|vormbakswater]] enig nut voor de raffinadeur, want door het spoelen in dit 'vette' water kregen de suikerbroden een gladdere buitenkant dan wanneer hij de broodvormen met zuiver water schoonmaakte. Maar in de kuipen met vormbakswater troffen de onderzoekers ook dikke lagen slijm aan, wat de broedplaats voor de schimmel bleek te zijn. Toen de raffinadeurs dat voorlopig onderzoeksresultaat vernamen, hield hun medewerking vrijwel onmiddellijk op.

Tot verbazing van de twee scheikundigen was niemand meer geïnteresseerd in nauwkeuriger aanbevelingen omtrent het voorkomen van dit euvel.[[Noten TIN19-1-H7#7-15|<sup>[15]</sup>]] Na 1828 is overigens nooit meer een klacht over zwarte schimmels vernomen.
[[Afbeelding:Molen_suikerriet_pletten_Antillen.jpg|thumb|400px|left|Molen voor pletten van suikerriet]]

[[De Nederlandsche Handel-Maatschappij|''''''Nederlandsche Handel-Maatschappij en overheid steken helpende hand toe'''''']]

De [[begrippenlijst#Nederlandsche-Handel-Maatschappij|Nederlandsche Handel-Maatschappij]] was bij uitstek degene die door haar activiteiten de helpende hand zou kunnen bieden bij het grondstoftekort van de raffinadeurs, maar de directie had in 1825 besloten om haar ruwsuiker in Antwerpen te lossen.[[Noten TIN19-1-H7#7-16|<sup>[16]</sup>]] Aan die toestand kwam een einde toen de zuidelijke provincies besloten hun eigen weg te gaan en in 1830 het koninkrijk België te vormen. Sindsdien nam de aanvoer van met name Javaanse ruwsuiker naar Amsterdam toe.

Van staatswege was overigens al wel enige steun geboden door de bouw van het hoofdstedelijk [[begrippenlijst#Entrepotdok|Entrepôtdok]] in 1828.[[Noten TIN19-1-H7#7-17|<sup>[17]</sup>]]
Daar kon de handel, en ook de raffinadeur, zijn aangekochte ruwsuiker opslaan zonder er meteen [[Suikeraccijns|'''accijns''']] over te hoeven betalen. Pas wanneer een partij vanuit deze bewaakte [[begrippenlijst#Douanepakhuis| douanepakhuizen]] naar een raffinaderij werd overgebracht, betaalde de eigenaar het verschuldigde bedrag. Dat betekende een kredietverlening door de staat, en een ontlasting van de opslagcapaciteit van de raffinaderij. Nu hoefde er niet meer ineens een voorraad suiker te worden opgeslagen waar de raffinaderij mee moest kunnen werken tot de volgende massale aanvoer van overzee.

Ook de Nederlandsche Handel-Maatschappij, die na 1830 de hele aanvoer van ruwsuiker beheerste, kwam nu aan de raffinadeurs tegemoet door vijf, soms zes keer per jaar een grote suikerveiling te houden.
In 1831 verwerkten de 60 nog actieve raffinadeurs 16.000 ton suiker[[Noten TIN19-1-H7#7-18|<sup>[18]</sup>]] en langzamerhand is te zien hoe de productie van geraffineerde suiker toeneemt:

[NTA]Tabel 7.3: suikeruitvoer uit Amsterdam

i ii

1834 15.000 ton

1835 20.000 ton

1836 ?? 13.000 ton

1837 ?? 4.400 ton

1838 20.000 3.700 ton

1839 27.500 11.300 ton

1840 37.000 15.000 ton

1841 39.000 15.000 ton

1842 31.000 4.600 ton

1843 30.250 3.700 ton

1844 35.000 4.900 ton

1845 42.500 2.100 ton

Kolom i: totale uitvoer van geraffineerde suiker vanuit Amsterdam
Kolom ii: vanuit Amsterdam via de Rijn naar Duitsland vervoerd
Bron: Reesse De suikerhandel, ii, 29.

[[Afbeelding:Suikerbieten_wassen.jpg|thumb|right|400px|De aangevoerde suikerbieten stort men in putten, waar ze van klei ontdaan en gewassen worden]]

'''Raffinadeurs ontwikkelen weinig dynamiek'''

Het kan hier slechts als een vermoeden worden uitgesproken dat door nader onderzoek zou moeten worden onderbouwd, dat er in de Franse tijd en de periode tot ongeveer 1830 een hele generatie raffinadeurs uit de bedrijfstak verdween bij gebrek aan toekomstperspectieven en sterk geslonken financiële reserves. Van de ongeveer 60 bedrijven die in 1831 nog ruwe suiker inkochten, was al een groot deel nauwelijks meer levensvatbaar De ruwsuikeraanvoer was immers jarenlang te weinig geweest om alle bedrijven van een voldoend grote omzet te kunnen voorzien. Dat had al geleid tot een uitdunning van de bedrijfstak.

Eind jaren '20 en in de vroege jaren '30 werden veel inboedels verkocht of veranderden bedrijven voor weinig geld van eigenaar en werden als pakhuis in gebruik genomen.[[Noten TIN19-1-H7#7-19|<sup>[19]</sup>]]

Toen het aanbod van grondstof weer begon toe te nemen, putten diverse van de overblijvende raffinadeurs daar hoop uit en een aantal kleine, ambachtelijke bedrijven werd gerenoveerd. Er werden geen andere werkwijzen ingevoerd, het lijkt er eerder op dat het meer een kwestie was van achterstallig onderhoud: het metselwerk bij de open kookpannen werd vernieuwd en een enkele raffinadeur plaatste er een extra smeltpan bij.[[Noten TIN19-1-H7#7-20|<sup>[20]</sup>]]

Het raffinadeursberoep was in de jaren '20 nog steeds een ambachtelijk vak dat veelal binnen een familietraditie werd voortgezet. Via een lange leertijd maakten knechts, pannenknechts, meesterknechts en de raffinadeurs zich het vak eigen. Al in de achttiende eeuw bereikten via het netwerk van internationale handelscontacten ook berichten over de stand van zaken in het buitenland de Nederlandse raffinadeurs.[[Noten TIN19-1-H7#7-21|<sup>[21]</sup>]]

Weliswaar had elke raffinadeur zijn eigen ambachtelijke geheimen, maar informatie over andermans mooie producten en geruchten over andere werkwijzen gingen snel rond. Verder verscheen sinds de late achttiende eeuw een groeiende stroom handboeken en kleine publicaties over suikerbereiding. Vooral in Frankrijk en Engeland werd veel ruchtbaarheid gegeven aan nieuwe vindingen, ook als ze door middel van [[begrippenlijst#Octrooi|octrooien]] beschermd waren.

De kennis van het Frans zal in enkele van de gegoede Nederlandse raffinadeursfamilies zeker voldoende zijn geweest om dergelijke vakliteratuur te gebruiken. Toch was de bijdrage van Nederlanders aan verbetering van de raffinagetechniek gedurende de negentiende eeuw zo goed als nihil. Reisig had in zijn tijd al geconstateerd dat

'' 'de Suiker-raffinaderijen meestal het ongeluk [hebben] gehad van lieden tot hunne meesters te hebben die zich zeer zelden ophielden met uitvindingen of wijsgeerige aanmerkingen te maken.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-22|<sup>[22]</sup>]]

Karakteristiek mag in dit verband ook zijn dat er na [[Reacties in Nederland|'''Reisigs handboek''']] uit 1793 geen enkele uitgebreide verhandeling over het bedrijf meer van Nederlandse hand is verschenen.

Verder is het opvallend dat er tot 1869 - het jaar waarin in Nederland de octrooiwet werd afgeschaft - omstreeks 90 octrooien zijn verleend op het gebied van de suikerraffinage, die vrijwel uitsluitend van buitenlandse oorsprong waren.[[Noten TIN19-1-H7#7-23|<sup>[23]</sup>]]

Hoewel de Nederlandse raffinaderijen in 1830 niet zichtbaar veranderd waren sinds de tijd dat Reisig zijn verhandeling schreef, zijn er ook kleine aanwijzingen dat sommige raffinadeurs goed bijhielden welke buitenlandse voorbeelden navolging verdienden. Hier en daar werden thermometers gebruikt,[[Noten TIN19-1-H7#7-24|<sup>[24]</sup>]]
terwijl de meest handboeken nog met geen woord repten over de precieze temperatuur, uitgedrukt in graden Celsius of Fahrenheit. Het stroopontkleuringsmiddel [[Vernieuwingen in het buitenland|'''beenzwart''']] werd in 1824 gebruikt in de raffinaderij van Van der Masch Spakler[[Noten TIN19-1-H7#7-25|<sup>[25]</sup>]]
en drie jaar later werd gezegd dat dit ontkleuringsmiddel in een aantal Amsterdamse bedrijven toepassing had gevonden.[[Noten TIN19-1-H7#7-26|<sup>[26]</sup>]]

De teelt van bieten tot en met de jaren 1860

2008-07-22T13:25:02Z

DvandenBrink:

'''Medewerking van boeren'''

De beperkte mogelijkheden van bietenteelt in [[Een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie|'''Groningen''']] hebben mogelijk beide keren de plannen van W.A. Scholten gedwarsboomd. Een suikerfabriek van enige omvang had de opbrengst van zo'n 300 ha bieten nodig om een goede campagne te draaien.

De bietenteelt is vanaf het begin het grootste punt van zorg voor de suikerfabrikanten geweest. Mede wegens gebrek aan bieten was het [[De bietsuikerindustrie|'''Napoleontische initiatief ''']] indertijd zo moeilijk van de grond gekomen. Sindsdien was in Frankrijk en Duitsland enorm veel gedaan om het gewas te veredelen en goede teeltmethoden te ontwikkelen.

Toen in 1858 de heren [[een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie|'''De Bruyn''']] met hun fabriek begonnen, waren ze waarschijnlijk al een jaar bezig geweest om boeren te vinden die volgens meerjarige contracten dat nieuwe gewas wilden verbouwen.

Weliswaar hadden Belgische suikerfabrieken reeds een aantal boeren in Zeeuws-Vlaanderen zover gekregen, maar vanzelfsprekend was de medewerking van de boeren niet. Er waren voldoende andere gewassen op de Zeeuwse en Westbrabantse kleigronden die vertrouwd en winstgevend waren, bijvoorbeeld [[begrippenlijst#Meekrap|meekrap]] en [[begrippenlijst#Vlas|vlas]].

Het enige wat de suikerfabrikanten konden doen om zich van voldoende grondstof te verzekeren, was het aanbieden van gulle contracten. Op Schouwen en Tholen en in de omgeving van Hulst werden de boeren

'' 'uitgelokt door de buitensporig hoge pachten welke door de fabrikanten gegeven worden.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-122|<sup>[122]</sup>]]
[[Afbeelding:TIN19_pag246.jpg|thumb|right|400px|De wirwar van stoompijpen en sapleidingen die de fabrieksruimte vulde]]
In de beginjaren kon het zijn dat de boeren ook afkwamen op het gerucht dat een hectare wel 45 tot 50 ton bieten kon opleveren. Dat scheen volgens sommigen in het buitenland het geval te zijn,
'' 'dankzij zeer zorgvuldige teelt en krachtig bemesten.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-123|<sup>[123]</sup>]]

'''Bieten met een hoog suikergehalte'''

Nog in 1866 vermeldde het Verslag van den Landbouw in Nederland met lichte teleurstelling dat men nog steeds geen 40 tot 50 ton per hectare haalde.[[Noten TIN19-1-H7#7-124|<sup>[124]</sup>]]
Naar alle waarschijnlijkheid hadden deze cijfers betrekking op bietenrassen die eerder voederbieten dan suikerbieten waren. Er bestond een ruime variatie aan bietensoorten, waarvan slechts enkele een hoge suikeropbrengst hadden. Andere typen leverden vooral grote en zware knollen. Per hectare was de oogst dan wel 40 ton, maar de fabrikant kon uit die indrukwekkende massa maar hooguit 1600 kilo suiker halen.

Het was voor de industrie dus het meest aantrekkelijk om de boeren een biet te laten verbouwen met een zo hoog mogelijk suikergehalte. Dergelijke bieten waren echter nogal veeleisend wat de teelt betreft. Ze mochten niet te dicht opeen staan en de akker moest goed bemest en gewied worden. Omdat deze bieten tamelijk klein van stuk bleven, was de opbrengst per hectare beduidend lager, 20 tot 30 ton.

Een boer vlakbij Rijswijk deed in 1860 proeven met tien verschillende soorten bieten en oogstte van sommige 'magelwortels' ruim 60 ton per hectare, maar de echte Silezische, Maagdenburger en Quedlinburger bieten leverden hem 28 ton op. Dat waren de typen met een hoog suikergehalte, waar de industrie behoefte aan had. Het volgende jaar zaaide hij voor de nieuwe fabriek van G.G. Couperus in Rijswijk 40 ha, maar de oogst viel erg tegen. Dat kwam, zei hij, doordat

'' 'dezelve met het oog op de suikerproductie niet bemest mogen worden.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-125|<sup>[125]</sup>]]

'''Wenselijkheid bietenteelt'''

Door landbouwkundigen en boeren werd in de jaren '60 breed gediscussieerd over de wenselijkheid van bietenteelt. Er van uitgaande dat de suiker in een biet niet 'zomaar ergens' vandaan kwam, concludeerde men dat deze diep-wortelende plant veel voedingsstoffen aan de bodem onttrok. Het was dus een schadelijk gewas, dat na enkele jaren onvruchtbare akkers zou nalaten. Deze ideeën werden bevestigd door ervaringen uit het buitenland, en een aantal grondbezitters verbood dan ook hun pachters om bieten te telen.

Anderen stemden toe in de teelt op voorwaarde dat de betreffende akker daarna een jaar braak kwam te liggen.

[[Afbeelding:TIN19_blz248.jpg|thumb|right|400px|Een zeldzame foto uit de late negentiende eeuw van het bietensjouwen]]

Tegenover deze afwijzende houding stonden de fabrikanten, die eveneens landbouwkundigen aan hun zijde hadden. Zij gaven toe dat de biet niet zonder voorzorg geteeld kon worden. Maar als de akker goed bemest en bewerkt was, leverde hij een waardevolle biet op. Voor de boer kwam er dan nog een groot voordeel bij, want van de aldus verzorgde bodem kon hij een jaar later een beduidend betere graanoogst halen.

Verder dienden de boeren ook de uitgeperste bietenpulp in hun redenering te betrekken. Die konden ze tegen lage prijzen, soms bijna gratis, van de fabriek terugkrijgen en aan hun vee voederen. Met dit ruime aanbod van goed voer was een grotere veestapel mogelijk, dus ook een grotere mestproductie om de landerijen te verbeteren. Voorbeelden uit andere landen waren rijkelijk aanwezig om deze gedachtegang te onderbouwen.

Om de boeren op weg te helpen, verleenden de fabrikanten bij het afsluiten van bietencontracten voorschotten voor de aankoop van mest. Van de voorgestelde kringloop kwam in het begin echter niet veel terecht, signaleerden de opstellers van het Verslag van den Landbouw in Nederland over 1862. In hun ogen was de toenemende bietenteelt slecht voor de landbouw, want in plaats van een verrijkend voedergewas had men er nu een verarmend handelsgewas bij.

'' 'Want door het vervoederen van de uitgeperste pulp komt toch slechts ten deele de mest terug, en dan zelden op het land dat de wortels geleverd heeft. De gewone voorwaarden waarvoor de beetwortelen door de fabrikanten gekocht worden, zijn 100 gulden voor het bunder [= hectare, MB] vooruit en, in 1862, 7,75 gulden voor de 1000 kilo aan de fabriek te leveren. Wanneer men rekent dat een matige opbrengst 30.000 tot 45.000 kilo van het bunder bedraagt, dan kunnen er 230 tot 350 gulden ontvangen worden. De nogal kostbare vracht naar de fabrieken komt echter ook voor rekening van den verkooper.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-126|<sup>[126]</sup>]]

In de provincie Gelderland adviseerde de Maatschappij van Landbouw echter in 1865 om land voor de bietenteelt aan fabrikanten te verhuren voor fl. 180 per ha.

'' 'De zekerheid dat het land door den huurder goed bemest, zeer goed en zeer diep bewerkt, en zeer schoon gehouden wordt, zijn voordeelen die ruimschoots opwegen tegen hetgeen de suikerbieten aan den grond ontnemen.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-127|<sup>[127]</sup>]]

'''Onkruidbestrijding'''

Soortgelijke aanprijzingen klonken ook elders. De bietenteelt vormde namelijk ook het begin van een gedegen onkruidbestrijding met natuurlijke middelen.

De fabrikanten eisten dat er in rijen werd gezaaid, waarvoor zij zelf de zaaimachines ter beschikking stelden. Een vierrijige bietenzaaimachine met een paard kon vijf tot zes hectare per dag afwerken.[[Noten TIN19-1-H7#7-128|<sup>[128]</sup>]]
Aan rijenteelt waren twee voordelen verbonden. Als de bieten uit de hand gezaaid werden, groeiden ze te dicht opeen, wat nadelig was voor hun groei en suikergehalte. Verder was het veel makkelijker om tussen de rechte bietenrijen onkruid te wieden. Sommige fabrikanten lieten dat op eigen kosten doen, andere verplichtten de boeren contractueel om intensief de akkers schoon te houden.

Toch moest in 1870 nog een suikerfabrikant uit Lemele (Ov.) constateren dat er weinig enthousiasme bij de boeren was voor dergelijke teeltmethoden. De fabriek zorgde er zelf voor, dat de gehuurde akkers goed afgewaterd en diep omgeploegd werden.
[[Afbeelding:TIN19_blz249.jpg|thumb|left|400px|De eerste elektrische smalspoorbaan in Nederland werd in 1897 door een suikerfabriek bij Oosterhout aangelegd]]

'' 'Door de rijenbouw, zoowel voor koren als voor suikerwortels, zuivert zij het land gemakkelijk van onkruid. Het is opmerkelijk dat onze [Gelderse] landbouwers dit laatste niet meer navolgen en hun koren liever, met meer kosten, door een aantal wiedsters ten halve laten zuiveren, of, wat erger is, het koren en het land door het onkruid laten bederven. Zeker is het, dat de rijenbouw ruimer oogst levert, zuiver land maakt en nauwelijks het derde deel eischt van het gewone zaaizaad.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-129|<sup>[129]</sup>]]

'''Bemesting'''

Een andere eis uit de bietencontracten was, dat er zwaarder bemest werd dan normaal. Daarvoor werd [[De guano|'''kunstmest''']], [[begrippenlijst#Guano|guano]], door de fabrikanten aanbevolen als goed en goedkoop. Gewone stalmest was duurder en minder effectief. Bovendien was die natuurlijke mest een broeiplaats voor allerlei sporen en zaden die na de bemesting als onkruid hun kop opstaken. Ook dat nadeel had de droge, korrelige kunstmest niet.

Als de boeren dus volgens de voorschriften het land bewerkten, en ook tarwe in rijen zaaiden, bleven de akkers schoner en makkelijker te onderhouden. Dan zou ook de braak kunnen vervallen, die al lang niet meer de functie had van een herstelperiode voor het land: hij was nog vooral noodzakelijk om door herhaaldelijk ploegen het onkruid te bestrijden.

De teelt van bieten tot en met de jaren 1860

2008-07-22T13:24:38Z

DvandenBrink:

'''Medewerking van boeren'''

De beperkte mogelijkheden van bietenteelt in [[Een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie|'''Groningen''']] hebben mogelijk beide keren de plannen van W.A. Scholten gedwarsboomd. Een suikerfabriek van enige omvang had de opbrengst van zo'n 300 ha bieten nodig om een goede campagne te draaien.

De bietenteelt is vanaf het begin het grootste punt van zorg voor de suikerfabrikanten geweest. Mede wegens gebrek aan bieten was het [[De bietsuikerindustrie|'''Napoleontische initiatief ''']] indertijd zo moeilijk van de grond gekomen. Sindsdien was in Frankrijk en Duitsland enorm veel gedaan om het gewas te veredelen en goede teeltmethoden te ontwikkelen.

Toen in 1858 de heren [[een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie|'''De Bruyn''']] met hun fabriek begonnen, waren ze waarschijnlijk al een jaar bezig geweest om boeren te vinden die volgens meerjarige contracten dat nieuwe gewas wilden verbouwen.

Weliswaar hadden Belgische suikerfabrieken reeds een aantal boeren in Zeeuws-Vlaanderen zover gekregen, maar vanzelfsprekend was de medewerking van de boeren niet. Er waren voldoende andere gewassen op de Zeeuwse en Westbrabantse kleigronden die vertrouwd en winstgevend waren, bijvoorbeeld [[begrippenlijst#Meekrap|meekrap]] en [[begrippenlijst#Vlas|vlas]].

Het enige wat de suikerfabrikanten konden doen om zich van voldoende grondstof te verzekeren, was het aanbieden van gulle contracten. Op Schouwen en Tholen en in de omgeving van Hulst werden de boeren

'' 'uitgelokt door de buitensporig hoge pachten welke door de fabrikanten gegeven worden.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-122|<sup>[122]</sup>]]
[[Afbeelding:TIN19_blz246.jpg|thumb|right|300px|De wirwar van stoompijpen en sapleidingen die de fabrieksruimte vulde]]
[[Afbeelding:TIN19_pag246.jpg|thumb|right|400px|De wirwar van stoompijpen en sapleidingen die de fabrieksruimte vulde]]
In de beginjaren kon het zijn dat de boeren ook afkwamen op het gerucht dat een hectare wel 45 tot 50 ton bieten kon opleveren. Dat scheen volgens sommigen in het buitenland het geval te zijn,
'' 'dankzij zeer zorgvuldige teelt en krachtig bemesten.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-123|<sup>[123]</sup>]]

'''Bieten met een hoog suikergehalte'''

Nog in 1866 vermeldde het Verslag van den Landbouw in Nederland met lichte teleurstelling dat men nog steeds geen 40 tot 50 ton per hectare haalde.[[Noten TIN19-1-H7#7-124|<sup>[124]</sup>]]
Naar alle waarschijnlijkheid hadden deze cijfers betrekking op bietenrassen die eerder voederbieten dan suikerbieten waren. Er bestond een ruime variatie aan bietensoorten, waarvan slechts enkele een hoge suikeropbrengst hadden. Andere typen leverden vooral grote en zware knollen. Per hectare was de oogst dan wel 40 ton, maar de fabrikant kon uit die indrukwekkende massa maar hooguit 1600 kilo suiker halen.

Het was voor de industrie dus het meest aantrekkelijk om de boeren een biet te laten verbouwen met een zo hoog mogelijk suikergehalte. Dergelijke bieten waren echter nogal veeleisend wat de teelt betreft. Ze mochten niet te dicht opeen staan en de akker moest goed bemest en gewied worden. Omdat deze bieten tamelijk klein van stuk bleven, was de opbrengst per hectare beduidend lager, 20 tot 30 ton.

Een boer vlakbij Rijswijk deed in 1860 proeven met tien verschillende soorten bieten en oogstte van sommige 'magelwortels' ruim 60 ton per hectare, maar de echte Silezische, Maagdenburger en Quedlinburger bieten leverden hem 28 ton op. Dat waren de typen met een hoog suikergehalte, waar de industrie behoefte aan had. Het volgende jaar zaaide hij voor de nieuwe fabriek van G.G. Couperus in Rijswijk 40 ha, maar de oogst viel erg tegen. Dat kwam, zei hij, doordat

'' 'dezelve met het oog op de suikerproductie niet bemest mogen worden.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-125|<sup>[125]</sup>]]

'''Wenselijkheid bietenteelt'''

Door landbouwkundigen en boeren werd in de jaren '60 breed gediscussieerd over de wenselijkheid van bietenteelt. Er van uitgaande dat de suiker in een biet niet 'zomaar ergens' vandaan kwam, concludeerde men dat deze diep-wortelende plant veel voedingsstoffen aan de bodem onttrok. Het was dus een schadelijk gewas, dat na enkele jaren onvruchtbare akkers zou nalaten. Deze ideeën werden bevestigd door ervaringen uit het buitenland, en een aantal grondbezitters verbood dan ook hun pachters om bieten te telen.

Anderen stemden toe in de teelt op voorwaarde dat de betreffende akker daarna een jaar braak kwam te liggen.

[[Afbeelding:TIN19_blz248.jpg|thumb|right|400px|Een zeldzame foto uit de late negentiende eeuw van het bietensjouwen]]

Tegenover deze afwijzende houding stonden de fabrikanten, die eveneens landbouwkundigen aan hun zijde hadden. Zij gaven toe dat de biet niet zonder voorzorg geteeld kon worden. Maar als de akker goed bemest en bewerkt was, leverde hij een waardevolle biet op. Voor de boer kwam er dan nog een groot voordeel bij, want van de aldus verzorgde bodem kon hij een jaar later een beduidend betere graanoogst halen.

Verder dienden de boeren ook de uitgeperste bietenpulp in hun redenering te betrekken. Die konden ze tegen lage prijzen, soms bijna gratis, van de fabriek terugkrijgen en aan hun vee voederen. Met dit ruime aanbod van goed voer was een grotere veestapel mogelijk, dus ook een grotere mestproductie om de landerijen te verbeteren. Voorbeelden uit andere landen waren rijkelijk aanwezig om deze gedachtegang te onderbouwen.

Om de boeren op weg te helpen, verleenden de fabrikanten bij het afsluiten van bietencontracten voorschotten voor de aankoop van mest. Van de voorgestelde kringloop kwam in het begin echter niet veel terecht, signaleerden de opstellers van het Verslag van den Landbouw in Nederland over 1862. In hun ogen was de toenemende bietenteelt slecht voor de landbouw, want in plaats van een verrijkend voedergewas had men er nu een verarmend handelsgewas bij.

'' 'Want door het vervoederen van de uitgeperste pulp komt toch slechts ten deele de mest terug, en dan zelden op het land dat de wortels geleverd heeft. De gewone voorwaarden waarvoor de beetwortelen door de fabrikanten gekocht worden, zijn 100 gulden voor het bunder [= hectare, MB] vooruit en, in 1862, 7,75 gulden voor de 1000 kilo aan de fabriek te leveren. Wanneer men rekent dat een matige opbrengst 30.000 tot 45.000 kilo van het bunder bedraagt, dan kunnen er 230 tot 350 gulden ontvangen worden. De nogal kostbare vracht naar de fabrieken komt echter ook voor rekening van den verkooper.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-126|<sup>[126]</sup>]]

In de provincie Gelderland adviseerde de Maatschappij van Landbouw echter in 1865 om land voor de bietenteelt aan fabrikanten te verhuren voor fl. 180 per ha.

'' 'De zekerheid dat het land door den huurder goed bemest, zeer goed en zeer diep bewerkt, en zeer schoon gehouden wordt, zijn voordeelen die ruimschoots opwegen tegen hetgeen de suikerbieten aan den grond ontnemen.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-127|<sup>[127]</sup>]]

'''Onkruidbestrijding'''

Soortgelijke aanprijzingen klonken ook elders. De bietenteelt vormde namelijk ook het begin van een gedegen onkruidbestrijding met natuurlijke middelen.

De fabrikanten eisten dat er in rijen werd gezaaid, waarvoor zij zelf de zaaimachines ter beschikking stelden. Een vierrijige bietenzaaimachine met een paard kon vijf tot zes hectare per dag afwerken.[[Noten TIN19-1-H7#7-128|<sup>[128]</sup>]]
Aan rijenteelt waren twee voordelen verbonden. Als de bieten uit de hand gezaaid werden, groeiden ze te dicht opeen, wat nadelig was voor hun groei en suikergehalte. Verder was het veel makkelijker om tussen de rechte bietenrijen onkruid te wieden. Sommige fabrikanten lieten dat op eigen kosten doen, andere verplichtten de boeren contractueel om intensief de akkers schoon te houden.

Toch moest in 1870 nog een suikerfabrikant uit Lemele (Ov.) constateren dat er weinig enthousiasme bij de boeren was voor dergelijke teeltmethoden. De fabriek zorgde er zelf voor, dat de gehuurde akkers goed afgewaterd en diep omgeploegd werden.
[[Afbeelding:TIN19_blz249.jpg|thumb|left|400px|De eerste elektrische smalspoorbaan in Nederland werd in 1897 door een suikerfabriek bij Oosterhout aangelegd]]

'' 'Door de rijenbouw, zoowel voor koren als voor suikerwortels, zuivert zij het land gemakkelijk van onkruid. Het is opmerkelijk dat onze [Gelderse] landbouwers dit laatste niet meer navolgen en hun koren liever, met meer kosten, door een aantal wiedsters ten halve laten zuiveren, of, wat erger is, het koren en het land door het onkruid laten bederven. Zeker is het, dat de rijenbouw ruimer oogst levert, zuiver land maakt en nauwelijks het derde deel eischt van het gewone zaaizaad.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-129|<sup>[129]</sup>]]

'''Bemesting'''

Een andere eis uit de bietencontracten was, dat er zwaarder bemest werd dan normaal. Daarvoor werd [[De guano|'''kunstmest''']], [[begrippenlijst#Guano|guano]], door de fabrikanten aanbevolen als goed en goedkoop. Gewone stalmest was duurder en minder effectief. Bovendien was die natuurlijke mest een broeiplaats voor allerlei sporen en zaden die na de bemesting als onkruid hun kop opstaken. Ook dat nadeel had de droge, korrelige kunstmest niet.

Als de boeren dus volgens de voorschriften het land bewerkten, en ook tarwe in rijen zaaiden, bleven de akkers schoner en makkelijker te onderhouden. Dan zou ook de braak kunnen vervallen, die al lang niet meer de functie had van een herstelperiode voor het land: hij was nog vooral noodzakelijk om door herhaaldelijk ploegen het onkruid te bestrijden.

Bestand:TIN19 pag246.jpg

2008-07-22T13:22:57Z

DvandenBrink:

De teelt van bieten tot en met de jaren 1860

2008-07-22T13:21:21Z

DvandenBrink:

'''Medewerking van boeren'''

De beperkte mogelijkheden van bietenteelt in [[Een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie|'''Groningen''']] hebben mogelijk beide keren de plannen van W.A. Scholten gedwarsboomd. Een suikerfabriek van enige omvang had de opbrengst van zo'n 300 ha bieten nodig om een goede campagne te draaien.

De bietenteelt is vanaf het begin het grootste punt van zorg voor de suikerfabrikanten geweest. Mede wegens gebrek aan bieten was het [[De bietsuikerindustrie|'''Napoleontische initiatief ''']] indertijd zo moeilijk van de grond gekomen. Sindsdien was in Frankrijk en Duitsland enorm veel gedaan om het gewas te veredelen en goede teeltmethoden te ontwikkelen.

Toen in 1858 de heren [[een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie|'''De Bruyn''']] met hun fabriek begonnen, waren ze waarschijnlijk al een jaar bezig geweest om boeren te vinden die volgens meerjarige contracten dat nieuwe gewas wilden verbouwen.

Weliswaar hadden Belgische suikerfabrieken reeds een aantal boeren in Zeeuws-Vlaanderen zover gekregen, maar vanzelfsprekend was de medewerking van de boeren niet. Er waren voldoende andere gewassen op de Zeeuwse en Westbrabantse kleigronden die vertrouwd en winstgevend waren, bijvoorbeeld [[begrippenlijst#Meekrap|meekrap]] en [[begrippenlijst#Vlas|vlas]].

Het enige wat de suikerfabrikanten konden doen om zich van voldoende grondstof te verzekeren, was het aanbieden van gulle contracten. Op Schouwen en Tholen en in de omgeving van Hulst werden de boeren

'' 'uitgelokt door de buitensporig hoge pachten welke door de fabrikanten gegeven worden.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-122|<sup>[122]</sup>]]
[[Afbeelding:TIN19_blz246.jpg|thumb|right|300px|De wirwar van stoompijpen en sapleidingen die de fabrieksruimte vulde]]

In de beginjaren kon het zijn dat de boeren ook afkwamen op het gerucht dat een hectare wel 45 tot 50 ton bieten kon opleveren. Dat scheen volgens sommigen in het buitenland het geval te zijn,
'' 'dankzij zeer zorgvuldige teelt en krachtig bemesten.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-123|<sup>[123]</sup>]]

'''Bieten met een hoog suikergehalte'''

Nog in 1866 vermeldde het Verslag van den Landbouw in Nederland met lichte teleurstelling dat men nog steeds geen 40 tot 50 ton per hectare haalde.[[Noten TIN19-1-H7#7-124|<sup>[124]</sup>]]
Naar alle waarschijnlijkheid hadden deze cijfers betrekking op bietenrassen die eerder voederbieten dan suikerbieten waren. Er bestond een ruime variatie aan bietensoorten, waarvan slechts enkele een hoge suikeropbrengst hadden. Andere typen leverden vooral grote en zware knollen. Per hectare was de oogst dan wel 40 ton, maar de fabrikant kon uit die indrukwekkende massa maar hooguit 1600 kilo suiker halen.

Het was voor de industrie dus het meest aantrekkelijk om de boeren een biet te laten verbouwen met een zo hoog mogelijk suikergehalte. Dergelijke bieten waren echter nogal veeleisend wat de teelt betreft. Ze mochten niet te dicht opeen staan en de akker moest goed bemest en gewied worden. Omdat deze bieten tamelijk klein van stuk bleven, was de opbrengst per hectare beduidend lager, 20 tot 30 ton.

Een boer vlakbij Rijswijk deed in 1860 proeven met tien verschillende soorten bieten en oogstte van sommige 'magelwortels' ruim 60 ton per hectare, maar de echte Silezische, Maagdenburger en Quedlinburger bieten leverden hem 28 ton op. Dat waren de typen met een hoog suikergehalte, waar de industrie behoefte aan had. Het volgende jaar zaaide hij voor de nieuwe fabriek van G.G. Couperus in Rijswijk 40 ha, maar de oogst viel erg tegen. Dat kwam, zei hij, doordat

'' 'dezelve met het oog op de suikerproductie niet bemest mogen worden.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-125|<sup>[125]</sup>]]

'''Wenselijkheid bietenteelt'''

Door landbouwkundigen en boeren werd in de jaren '60 breed gediscussieerd over de wenselijkheid van bietenteelt. Er van uitgaande dat de suiker in een biet niet 'zomaar ergens' vandaan kwam, concludeerde men dat deze diep-wortelende plant veel voedingsstoffen aan de bodem onttrok. Het was dus een schadelijk gewas, dat na enkele jaren onvruchtbare akkers zou nalaten. Deze ideeën werden bevestigd door ervaringen uit het buitenland, en een aantal grondbezitters verbood dan ook hun pachters om bieten te telen.

Anderen stemden toe in de teelt op voorwaarde dat de betreffende akker daarna een jaar braak kwam te liggen.

[[Afbeelding:TIN19_blz248.jpg|thumb|right|400px|Een zeldzame foto uit de late negentiende eeuw van het bietensjouwen]]

Tegenover deze afwijzende houding stonden de fabrikanten, die eveneens landbouwkundigen aan hun zijde hadden. Zij gaven toe dat de biet niet zonder voorzorg geteeld kon worden. Maar als de akker goed bemest en bewerkt was, leverde hij een waardevolle biet op. Voor de boer kwam er dan nog een groot voordeel bij, want van de aldus verzorgde bodem kon hij een jaar later een beduidend betere graanoogst halen.

Verder dienden de boeren ook de uitgeperste bietenpulp in hun redenering te betrekken. Die konden ze tegen lage prijzen, soms bijna gratis, van de fabriek terugkrijgen en aan hun vee voederen. Met dit ruime aanbod van goed voer was een grotere veestapel mogelijk, dus ook een grotere mestproductie om de landerijen te verbeteren. Voorbeelden uit andere landen waren rijkelijk aanwezig om deze gedachtegang te onderbouwen.

Om de boeren op weg te helpen, verleenden de fabrikanten bij het afsluiten van bietencontracten voorschotten voor de aankoop van mest. Van de voorgestelde kringloop kwam in het begin echter niet veel terecht, signaleerden de opstellers van het Verslag van den Landbouw in Nederland over 1862. In hun ogen was de toenemende bietenteelt slecht voor de landbouw, want in plaats van een verrijkend voedergewas had men er nu een verarmend handelsgewas bij.

'' 'Want door het vervoederen van de uitgeperste pulp komt toch slechts ten deele de mest terug, en dan zelden op het land dat de wortels geleverd heeft. De gewone voorwaarden waarvoor de beetwortelen door de fabrikanten gekocht worden, zijn 100 gulden voor het bunder [= hectare, MB] vooruit en, in 1862, 7,75 gulden voor de 1000 kilo aan de fabriek te leveren. Wanneer men rekent dat een matige opbrengst 30.000 tot 45.000 kilo van het bunder bedraagt, dan kunnen er 230 tot 350 gulden ontvangen worden. De nogal kostbare vracht naar de fabrieken komt echter ook voor rekening van den verkooper.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-126|<sup>[126]</sup>]]

In de provincie Gelderland adviseerde de Maatschappij van Landbouw echter in 1865 om land voor de bietenteelt aan fabrikanten te verhuren voor fl. 180 per ha.

'' 'De zekerheid dat het land door den huurder goed bemest, zeer goed en zeer diep bewerkt, en zeer schoon gehouden wordt, zijn voordeelen die ruimschoots opwegen tegen hetgeen de suikerbieten aan den grond ontnemen.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-127|<sup>[127]</sup>]]

'''Onkruidbestrijding'''

Soortgelijke aanprijzingen klonken ook elders. De bietenteelt vormde namelijk ook het begin van een gedegen onkruidbestrijding met natuurlijke middelen.

De fabrikanten eisten dat er in rijen werd gezaaid, waarvoor zij zelf de zaaimachines ter beschikking stelden. Een vierrijige bietenzaaimachine met een paard kon vijf tot zes hectare per dag afwerken.[[Noten TIN19-1-H7#7-128|<sup>[128]</sup>]]
Aan rijenteelt waren twee voordelen verbonden. Als de bieten uit de hand gezaaid werden, groeiden ze te dicht opeen, wat nadelig was voor hun groei en suikergehalte. Verder was het veel makkelijker om tussen de rechte bietenrijen onkruid te wieden. Sommige fabrikanten lieten dat op eigen kosten doen, andere verplichtten de boeren contractueel om intensief de akkers schoon te houden.

Toch moest in 1870 nog een suikerfabrikant uit Lemele (Ov.) constateren dat er weinig enthousiasme bij de boeren was voor dergelijke teeltmethoden. De fabriek zorgde er zelf voor, dat de gehuurde akkers goed afgewaterd en diep omgeploegd werden.
[[Afbeelding:TIN19_blz249.jpg|thumb|left|400px|De eerste elektrische smalspoorbaan in Nederland werd in 1897 door een suikerfabriek bij Oosterhout aangelegd]]

'' 'Door de rijenbouw, zoowel voor koren als voor suikerwortels, zuivert zij het land gemakkelijk van onkruid. Het is opmerkelijk dat onze [Gelderse] landbouwers dit laatste niet meer navolgen en hun koren liever, met meer kosten, door een aantal wiedsters ten halve laten zuiveren, of, wat erger is, het koren en het land door het onkruid laten bederven. Zeker is het, dat de rijenbouw ruimer oogst levert, zuiver land maakt en nauwelijks het derde deel eischt van het gewone zaaizaad.' ''[[Noten TIN19-1-H7#7-129|<sup>[129]</sup>]]

'''Bemesting'''

Een andere eis uit de bietencontracten was, dat er zwaarder bemest werd dan normaal. Daarvoor werd [[De guano|'''kunstmest''']], [[begrippenlijst#Guano|guano]], door de fabrikanten aanbevolen als goed en goedkoop. Gewone stalmest was duurder en minder effectief. Bovendien was die natuurlijke mest een broeiplaats voor allerlei sporen en zaden die na de bemesting als onkruid hun kop opstaken. Ook dat nadeel had de droge, korrelige kunstmest niet.

Als de boeren dus volgens de voorschriften het land bewerkten, en ook tarwe in rijen zaaiden, bleven de akkers schoner en makkelijker te onderhouden. Dan zou ook de braak kunnen vervallen, die al lang niet meer de functie had van een herstelperiode voor het land: hij was nog vooral noodzakelijk om door herhaaldelijk ploegen het onkruid te bestrijden.

Landbouw en voeding in de 19e eeuw

2008-01-22T16:14:06Z

DvandenBrink:

__NOEDITSECTION__

===Van ondervoed tot overvloed===
[[Afbeelding:beestenmarkt.jpg|thumb|350px|right|Beestenmarkt]]

*[[De eerste meel- en broodfabriek in Nederland]]
*[[Belastingwetgeving als blokkade voor innovatie]]
*[[Kartelvorming en verbeteringen in de voedselproductie]]
*[[Nederland eet anders]]
*[[De moderne voedselvoorziening]]
*[[Welvaart en variatie]]
*[[Opkomst van grootschalige productie en distributie]]
*[[Toenemende complexiteit van de voedingsmiddelenketen]]
*[[Wetenschappelijke methoden van voedselproductie]]
*[[Een leger voorlichters]]
*[[Een nieuw aspect: genot in voeding]]
*[[Crisis in de relatie producent-consument]]

===Mest en ploeg===

*[[Wetenschappelijke landbouw als vernieuwingsbeweging]]
*[[De guano]]
*[[De Arendploeg]]
*[[De stoomploeg]]
*[[De verbreiding van nieuwe technieken]]

[[Afbeelding:TIN19_blz75.jpg|thumb|350px|right|[[begrippenlijst#Beltmolen|Beltmolen]] te Gilze-Rijen]]
===Meel===

*[[Energie en het molenbedrijf]]
*[[Het malen met een windmolen]]
*[[Korenmolenaar als beroep]]
*[[De molenaar en de ambtenaar]]
*[[De stoomkorenmolen van Cantillon]]
*[[De mislukte innovatie]]
*[[Latere stoomkorenmolens]]
*[[Veranderingen in de bedrijfsvoering in het molenbedrijf]]
*[[De afschaffing van de accijns op het gemaal]]
*[[De Mouture Economique]]
*[[De meelfabriek in Nederland]]
*[[Een nieuw produkt]]
*[[Meel en gezondheid]]
*[[Molenbedrijf en meelfabriek]]

===Boter===

*[[Boerinnen en boerencoöperaties in de boterbereiding]]
*[[De Nederlandse boterhandel]]
*[[Botervervalsing]]
*[[Ontwikkelingen in Denemarken]]
*[[De commissie Pasma]]
*[[Zuivel en onderwijs]]
*[[De praktijk van de zuivelleraar]]
*[[De positie van de boerin]]
*[[Zuivelfabrieken in Noord Nederland]]
*[[Zuivel in Zuid Nederland]]
*[[Keuze tussen alternatieven]]
[[Afbeelding:TIN19_blz139_onder.jpg|thumb|350px|right|Een geavanceerd model van de [[begrippenlijst#Karnen|karn]]]]
===Margarine===

*[[Kunstboter de andere kant van de botermarkt]]
*[[De boterhandel van Jurgens en Van den Bergh]]
*[[De uitvinding van een nieuwe voedingsvet]]
*[[De pioniers van de margarineindustrie]]
*[[Het fabricageproces van oleomargarine]]
*[[Waarom was Nederland pioniersland]]
*[[De strijd om het margarine octrooi]]
*[[Een Nederlandse fabrikant voor een Engelse rechter]]
*[[De andere pioniers: de outsiders]]
*[[Octrooien in Nederland]]
*[[De prijs van margarine]]
*[[Een nieuwe koeltechniek een nieuw produkt]]
*[[De Boterwet van 1889]]
*[[Knoeierijen in de boterhandel]]
*[[Boterwetten in internationaal perspectief]]
*[[De Nederlandse margarine industrie een eigenaardige ontwikkeling]]

===Bier===

*[[Volksdrank en genotmiddel]] [[Afbeelding:Heineken_reclameaffiche_1900.jpg|thumb|350px|right|heineken reclame-affiche]]
*[[De traditionele brouwmethode]]
*[[De brouwnijverheid tot omstreeks 1850]]
*[[Vernieuwing uit Engeland]]
*[[Stoom en de Nederlandse brouwerijen]]
*[[Beheersing van het brouwproces]]
*[[Beieren zet de toon]]
*[[De accijnskwestie]]
*[[Smaak en kwaliteit]]
*[[Het Beiers bier in Nederland]]
*[[De opmars van de ondergisting]]
*[[Engeland als voorloper bij de temperatuurregeling]]
*[[Koeling in de Nederlandse brouwerijen]]
*[[Na de pioniers]]
*[[Levendige wormen en ander ongerief]]
*[[De reincultuur]]
*[[Van ambacht naar industrie]]

===Suiker===
[[Afbeelding:TIN19_blz250.jpg|thumb|350px|right|Bieten, met de hand gerooid en van loof en kop ontdaan, worden naar een loswal of direkt naar een fabriek gebracht]]
*[[Het luxeprodukt suiker]]
*[[Suikeraccijns]]
*[[Raffinage in de eerste helft van de negentiende eeuw]]
*[[Vernieuwingen in het buitenland]]
*[[Reacties in Nederland]]
*[[Expansief ondernemen]]
*[[De Nederlandsche Handel-Maatschappij]]
*[[Het industrieel grootbedrijf]]
*[[De bietsuikerindustrie]]
*[[Bietsuikerfabricage in Nederland na 1813]]
*[[De raffinaderijen tot 1830]]
*[[Bietsuiker in het buitenland]]
*[[Een nieuwe start voor de bietsuikerindustrie]]
*[[De teelt van bieten tot en met de jaren 1860]]
*[[De teelt van bieten na 1870]]
*[[Kwaliteitsverbetering van bietsuiker]]
*[[Suikerraffinaderij en bietsuikerindustrie]]

===Actuele thema's op het gebied van Landbouw en voeding===

Crisis in de relatie producent-consument

2008-01-22T16:11:55Z

DvandenBrink:

In de tweede helft van de 19e eeuw bonden medici, burgers, fabrikanten en politici met succes de strijd aan tegen de voedselschaarste die arme groepen Nederlanders sinds mensenheugenis in de greep had gehouden. Rond 1900 was de ernstigste nood geleden. De beide wereldoorlogen zetten de voedselhoeveelheid weer tijdelijk onder druk maar in de jaren vijftig was er ruim voldoende voedsel aanwezig, dat bovendien van goede kwaliteit was. Wie dacht dat hiermee crisissituaties in de voeding verleden tijd waren, vergist zich deerlijk. Het publiek van tegenwoordig wordt met een zekere regelmaat opgeschrikt door problemen in de bio-industrie, zoals varkenspest, mond- en klauwzeer, dioxine in kippen en salmonellabesmetting. Ook in andere takken van de voedingsmiddelenindustrie duiken soms productie- of distributieproblemen op, zoals glassplinters of restjes schoonmaakmiddelen in voedsel. En er dreigen nieuwe problemen in de volksgezondheid door voeding.

Nederlanders zijn de controle over hun voeding aan het verliezen. Tegen de jaren vijftig hadden ze zich een voedzaam voedingspatroon eigen gemaakt: twee broodmaaltijden en een warme maaltijd per dag, (idealiter) samengesteld volgens de Schijf van Vijf. Het was misschien saai, uniform en gedisciplineerd, maar goed voor de gezondheid van de bevolking. Wat moeten consumenten echter heden ten dage met een aanbod van tenminste 15.000 voedingsmiddelen en de keuze uit talloze kant en klare gerechten? Maar vooral ook: hoe moeten ze de dagelijkse voeding op kwaliteit beoordelen, nu ze het klassieke voedingspatroonzijn gaan loslaten en niet meer standaard aardappelen, vlees en groenten eten en zijn gaan deelnemen aan een zogenaamde ‘graascultuur’? Nederlanders eten vaak hapjes en kleine maaltijden, dikwijls individueel, op elk moment van de dag en op een plaats naar keuze: thuis, op het werk, op straat, in de auto of het openbaar vervoer. Uit deze tussendoortjes naast de hoofdmaaltijden haalden de Nederlanders aan het eind van de 20ste eeuw 30% van de benodigde energie uit voeding (uitgedrukt in calorieën of joules). De verwachting is dat dit in het begin van de 21ste eeuw zal stijgen naar 50%.
Het verlies aan controle is het meest duidelijk te zien aan het probleem van overgewicht, een van de grootste bedreigingen van de volksgezondheid. Deze nachtmerrie begon in Amerika. Nederland staat inmiddels vierde op de lijst van landen na de VS, Groot-Brittannië en Duitsland. Vier op de tien volwassen Nederlanders is te dik, en een op de vijf kinderen. Nederlanders worstelen met hun gewicht en met de gevolgen van obesitas (vetzucht), zoals hart- en vaatziekten (in 2002 met 34% doodsoorzaak nummer één) en diabetes.

Van de voedingsmiddelenindustrie moet bij de bestrijding van deze problematiek niet al te veel verwacht worden. Zij kent een eigen dynamiek, die gericht is op steeds weer nieuwe producten, hogere omzetten en winst. Haar antwoord op het hernieuwde debat over voeding en gezondheid is een herdefinitie en een herpositionering van voedingsmiddelen. Een fraai voorbeeld is het assortiment functionele voedingsmiddelen waarvan verwacht wordt dat het de komende jaren een enorme vlucht zal nemen. Het gaat daarbij om voedingsmiddelen die door toevoeging van extra ingrediënten een mogelijk toegevoegde waarde voor gezondheid en lichaamsfuncties hebben. Zij zijn doorgaans voorzien van gezondheidsclaims, maar fabrikanten zijn (anders dan bij medicijnen) wettelijk niet verplicht deze claims waar te maken. Wel worden eisen gesteld aan de formulering van zulke claims , met name waar het de term ‘gezondheid’ betreft. Bij dergelijke voedselsupplementen moeten we denken aan de toevoeging van calcium aan melk en boter met de mededeling ‘goed voor de botten’, van vitamine C aan diverse voedingsmiddelen met de claim ‘verhoogt de weerstand’ en fytostanolen aan margarine met de aanspraak ‘verlaagt het cholesterolgehalte’.
Naast de vraag of de claims kloppen, heeft het ontwikkelen van functionele voeding iets bizars. Voor de gemiddelde Nederlander is een voldoende variatie met ‘klassieke’ producten zoals graan en zuivel, groente en fruit, vlees of noten en wat beweging een uitstekende basis voor zijn gezondheid. De vraag blijft wat de verdere ontwikkeling van samengestelde producten voor toegevoegde waarde heeft voor de volksgezondheid in de toekomst. Ze roept ondertussen allerlei nieuwe vragen en problemen op. Vooral aan de consumptie van geur- en smaakstoffen, maar ook aan bepaalde conserveermiddelen en andere toevoegingen worden allergische reacties, gedragsproblemen bij kinderen, voedselintolerantie en andere gezondheidsproblemen toegeschreven. Veel kennis hierover ontbreekt nog. Overigens blijven ook bij ‘klassieke’, weinig bewerkte producten nog kwesties over, zoals met betrekking tot bederf, ziekteverwekkende micro-organismen en natuurlijke giftige stoffen.
Samengestelde producten dienen vooral de levensstijl, het gemak, de ontspanning, het genot en de smaaksensatie. Voedsel is meer dan voeding.

Een nieuw aspect: genot in voeding

2008-01-22T16:10:19Z

DvandenBrink:

'''Unilever en aardappelchips'''

Tot de Tweede Wereldoorlog was Unilever vooral een fabrikant van margarine en zeep. Na de oorlog breidde zij het assortiment aan producten sterk uit met onder meer toetjes, koekjes, taartjes, ijsco’s, pinda’s en frisdranken. De consument zou met de toenemende welvaart een grotere variëteit in voeding verlangen. Een nieuw product waar Unilever zich op stortte, was de aardappelchip. Het Engelse bedrijf Smiths had met veel succes in 1958 dit nieuwe product in Nederland geïntroduceerd. Diverse bedrijven volgden en Nederland nam spoedig na Amerika en Engeland de derde plaats in als chips-etend land.
Unilever startte in de jaren zestig met een omvangrijk programma voor onderzoek, productie en marketing van aardappelchips. Het onderzoek richtte zich op de aardappelen.. De prijs van deze grondstof was van belang evenals de goedkope conditionering ervan en de geschiktheid om de aardappel te verwerken. Bovendien werden tal van andere aspecten onderzocht: de fabrieksmatige productie (met name de opschalingseffecten en de continue productie), het frituren (het proces, het type olie en de apparatuur), als ook de ontwikkeling van een mooie en goedkope verpakking, die bovendien een houdbaarheid van zes maanden moest garanderen. De grote researchlaboratoria van Unilever in Engeland (Colworth House) en Nederland (Vlaardingen) werden ingeschakeld en daarnaast diverse andere Unilever bedrijven. Ook de marketing kreeg veel aandacht.
Het bedrijf richtte zich daarbij op huisvrouwen als consumenten en besloot tot de productie van knapperige chips, licht van smaak, maar die niet te zwaar op de maag lagen. Ze waren bedoeld om te knabbelen tussen de maaltijden door of ’s avonds voor de radio of tv. De zogenaamde ‘reformed sticks’ waren het resultaat. Een eerste test viel gunstig uit. Alleen het vetgehalte werd problematisch gevonden. Een proefintroductie in Rotterdam liep echter uit op een drama. Een reclamecampagne had weliswaar gezorgd voor een spectaculaire verkoop in de eerste weken, maar daarna viel de belangstelling zeer tegen. Zeshonderd interviews leerden dat de huisvrouwen de chips nog te vet vonden, niet lekker van smaak, te kleverig en onappetijtelijk van uiterlijk. Ook bleken de chips niet langer dan drie maanden houdbaar. De marktonderzoekers waren volledig verrast en klaagden over de onbetrouwbaarheid van consumenten maar moesten uiteindelijk hun eigen onvermogen erkennen. Het product was te snel op de markt gebracht en het productieproces had vooraf ingrijpend verbeterd moeten worden.

'''Voedsel is geen voeding meer'''

Wat leert deze geschiedenis ons? In de eerste plaats dat zelfs een eenvoudig lijkende vernieuwing als de aardappelchip grote investeringen vergt in onderzoek, marketing en machines. Verder is duidelijk, dat consumenten niet voor één gat te vangen is. Hoezeer de marktonderzoekers ook greep willen krijgen op de consument, regelmatig blijken zij mis te grijpen. Maar het voorbeeld van de chips legt nog een ander verschijnsel bloot.
Waartoe diendenaardappelchips? Vervulden ze een functie voor de volksgezondheid? Waren ze ontwikkeld om de kwaliteit van voeding te verbeteren? Niets van dit alles. Ze waren er louter voor het plezier, een ‘tussendoortje’ of snack tussen de hoofdmaaltijden door. .
Na 1970 zouden snacks aan een opmars beginnen. In alle soorten en maten waren ze te verkrijgen: nasiballen en kroketten, koekjes en taartjes, popcorn en pinda’s, borrelnootjes en zoutjes met namen zoals Wokkels en Fuifnummers, Pretletters en Gezelletjes. Nu was snacken niet nieuw. Het verschijnsel van de broodjeszaak, de haringkar, de zuurkar, de banketbakker en de worstverkoper ging ver terug, tot in de 19de eeuw of nog eerder. De weg was in de eerste helft van de 20ste eeuw verder voorbereid door automatieken (waarvan de eerste in Amsterdam in 1902 werd geopend), cafetaria’s en snackbars met de patates frites.
Maar de mate waarin de Nederlander ging snacken was nieuw. En - wat nog belangrijker is - snacken begon de rond 1950 voltooide groei naar een uniform eetpatroon in Nederland te ondergraven. De aanval op de traditionele hoofdmaaltijden werd ingezet.. De definitie van snack veranderde. De ‘tussendoortjes’ werden ‘industrieel voorbewerkte voedingsmiddelen’, die kant-en-klaar te koop zijn. Voor de consumenten kregen ze in menig geval de status van volwaardige maaltijd of maaltijdcomponent.. Maaltijden werden snacks en snacks werden maaltijden.
Tegelijkertijd ontstonden, naast het snacken, andere varianten op de in de jaren vijftig nog bestaande, uniforme eetcultuur. Consumenten gingen met hun eetpatroon hun levensstijlen uitdrukken. Marktonderzoekers onderscheidden telkens nieuwe groepen met eigen smaken en voorkeuren: jongeren, ouderen, kostwinners, vrouwen, mannen, kinderen, pubers, jong-volwassenen, mensen met hoge inkomens en met lage inkomens, sporters en zo meer. Onderzoek naar wie snackte en naar wat, waar en wanneer, resulteerde in de ontwikkeling van diverse ontbijt-, lunch-, sport-, dessert- en ontspanningssnacks.
Wat betekent deze ontwikkeling voor de kwaliteit van onze voeding?

Een nieuw aspect: genot in voeding

2008-01-22T16:10:03Z

DvandenBrink:

''Unilever en aardappelchips''

Tot de Tweede Wereldoorlog was Unilever vooral een fabrikant van margarine en zeep. Na de oorlog breidde zij het assortiment aan producten sterk uit met onder meer toetjes, koekjes, taartjes, ijsco’s, pinda’s en frisdranken. De consument zou met de toenemende welvaart een grotere variëteit in voeding verlangen. Een nieuw product waar Unilever zich op stortte, was de aardappelchip. Het Engelse bedrijf Smiths had met veel succes in 1958 dit nieuwe product in Nederland geïntroduceerd. Diverse bedrijven volgden en Nederland nam spoedig na Amerika en Engeland de derde plaats in als chips-etend land.
Unilever startte in de jaren zestig met een omvangrijk programma voor onderzoek, productie en marketing van aardappelchips. Het onderzoek richtte zich op de aardappelen.. De prijs van deze grondstof was van belang evenals de goedkope conditionering ervan en de geschiktheid om de aardappel te verwerken. Bovendien werden tal van andere aspecten onderzocht: de fabrieksmatige productie (met name de opschalingseffecten en de continue productie), het frituren (het proces, het type olie en de apparatuur), als ook de ontwikkeling van een mooie en goedkope verpakking, die bovendien een houdbaarheid van zes maanden moest garanderen. De grote researchlaboratoria van Unilever in Engeland (Colworth House) en Nederland (Vlaardingen) werden ingeschakeld en daarnaast diverse andere Unilever bedrijven. Ook de marketing kreeg veel aandacht.
Het bedrijf richtte zich daarbij op huisvrouwen als consumenten en besloot tot de productie van knapperige chips, licht van smaak, maar die niet te zwaar op de maag lagen. Ze waren bedoeld om te knabbelen tussen de maaltijden door of ’s avonds voor de radio of tv. De zogenaamde ‘reformed sticks’ waren het resultaat. Een eerste test viel gunstig uit. Alleen het vetgehalte werd problematisch gevonden. Een proefintroductie in Rotterdam liep echter uit op een drama. Een reclamecampagne had weliswaar gezorgd voor een spectaculaire verkoop in de eerste weken, maar daarna viel de belangstelling zeer tegen. Zeshonderd interviews leerden dat de huisvrouwen de chips nog te vet vonden, niet lekker van smaak, te kleverig en onappetijtelijk van uiterlijk. Ook bleken de chips niet langer dan drie maanden houdbaar. De marktonderzoekers waren volledig verrast en klaagden over de onbetrouwbaarheid van consumenten maar moesten uiteindelijk hun eigen onvermogen erkennen. Het product was te snel op de markt gebracht en het productieproces had vooraf ingrijpend verbeterd moeten worden.

''Voedsel is geen voeding meer''

Wat leert deze geschiedenis ons? In de eerste plaats dat zelfs een eenvoudig lijkende vernieuwing als de aardappelchip grote investeringen vergt in onderzoek, marketing en machines. Verder is duidelijk, dat consumenten niet voor één gat te vangen is. Hoezeer de marktonderzoekers ook greep willen krijgen op de consument, regelmatig blijken zij mis te grijpen. Maar het voorbeeld van de chips legt nog een ander verschijnsel bloot.
Waartoe diendenaardappelchips? Vervulden ze een functie voor de volksgezondheid? Waren ze ontwikkeld om de kwaliteit van voeding te verbeteren? Niets van dit alles. Ze waren er louter voor het plezier, een ‘tussendoortje’ of snack tussen de hoofdmaaltijden door. .
Na 1970 zouden snacks aan een opmars beginnen. In alle soorten en maten waren ze te verkrijgen: nasiballen en kroketten, koekjes en taartjes, popcorn en pinda’s, borrelnootjes en zoutjes met namen zoals Wokkels en Fuifnummers, Pretletters en Gezelletjes. Nu was snacken niet nieuw. Het verschijnsel van de broodjeszaak, de haringkar, de zuurkar, de banketbakker en de worstverkoper ging ver terug, tot in de 19de eeuw of nog eerder. De weg was in de eerste helft van de 20ste eeuw verder voorbereid door automatieken (waarvan de eerste in Amsterdam in 1902 werd geopend), cafetaria’s en snackbars met de patates frites.
Maar de mate waarin de Nederlander ging snacken was nieuw. En - wat nog belangrijker is - snacken begon de rond 1950 voltooide groei naar een uniform eetpatroon in Nederland te ondergraven. De aanval op de traditionele hoofdmaaltijden werd ingezet.. De definitie van snack veranderde. De ‘tussendoortjes’ werden ‘industrieel voorbewerkte voedingsmiddelen’, die kant-en-klaar te koop zijn. Voor de consumenten kregen ze in menig geval de status van volwaardige maaltijd of maaltijdcomponent.. Maaltijden werden snacks en snacks werden maaltijden.
Tegelijkertijd ontstonden, naast het snacken, andere varianten op de in de jaren vijftig nog bestaande, uniforme eetcultuur. Consumenten gingen met hun eetpatroon hun levensstijlen uitdrukken. Marktonderzoekers onderscheidden telkens nieuwe groepen met eigen smaken en voorkeuren: jongeren, ouderen, kostwinners, vrouwen, mannen, kinderen, pubers, jong-volwassenen, mensen met hoge inkomens en met lage inkomens, sporters en zo meer. Onderzoek naar wie snackte en naar wat, waar en wanneer, resulteerde in de ontwikkeling van diverse ontbijt-, lunch-, sport-, dessert- en ontspanningssnacks.
Wat betekent deze ontwikkeling voor de kwaliteit van onze voeding?

Een nieuw aspect: genot in voeding

2008-01-22T16:09:51Z

DvandenBrink:

Een nieuw aspect: genot in voeding

2008-01-22T16:09:38Z

DvandenBrink:

''Unilever en aardappelchips''
Tot de Tweede Wereldoorlog was Unilever vooral een fabrikant van margarine en zeep. Na de oorlog breidde zij het assortiment aan producten sterk uit met onder meer toetjes, koekjes, taartjes, ijsco’s, pinda’s en frisdranken. De consument zou met de toenemende welvaart een grotere variëteit in voeding verlangen. Een nieuw product waar Unilever zich op stortte, was de aardappelchip. Het Engelse bedrijf Smiths had met veel succes in 1958 dit nieuwe product in Nederland geïntroduceerd. Diverse bedrijven volgden en Nederland nam spoedig na Amerika en Engeland de derde plaats in als chips-etend land.
Unilever startte in de jaren zestig met een omvangrijk programma voor onderzoek, productie en marketing van aardappelchips. Het onderzoek richtte zich op de aardappelen.. De prijs van deze grondstof was van belang evenals de goedkope conditionering ervan en de geschiktheid om de aardappel te verwerken. Bovendien werden tal van andere aspecten onderzocht: de fabrieksmatige productie (met name de opschalingseffecten en de continue productie), het frituren (het proces, het type olie en de apparatuur), als ook de ontwikkeling van een mooie en goedkope verpakking, die bovendien een houdbaarheid van zes maanden moest garanderen. De grote researchlaboratoria van Unilever in Engeland (Colworth House) en Nederland (Vlaardingen) werden ingeschakeld en daarnaast diverse andere Unilever bedrijven. Ook de marketing kreeg veel aandacht.
Het bedrijf richtte zich daarbij op huisvrouwen als consumenten en besloot tot de productie van knapperige chips, licht van smaak, maar die niet te zwaar op de maag lagen. Ze waren bedoeld om te knabbelen tussen de maaltijden door of ’s avonds voor de radio of tv. De zogenaamde ‘reformed sticks’ waren het resultaat. Een eerste test viel gunstig uit. Alleen het vetgehalte werd problematisch gevonden. Een proefintroductie in Rotterdam liep echter uit op een drama. Een reclamecampagne had weliswaar gezorgd voor een spectaculaire verkoop in de eerste weken, maar daarna viel de belangstelling zeer tegen. Zeshonderd interviews leerden dat de huisvrouwen de chips nog te vet vonden, niet lekker van smaak, te kleverig en onappetijtelijk van uiterlijk. Ook bleken de chips niet langer dan drie maanden houdbaar. De marktonderzoekers waren volledig verrast en klaagden over de onbetrouwbaarheid van consumenten maar moesten uiteindelijk hun eigen onvermogen erkennen. Het product was te snel op de markt gebracht en het productieproces had vooraf ingrijpend verbeterd moeten worden.

''Voedsel is geen voeding meer''
Wat leert deze geschiedenis ons? In de eerste plaats dat zelfs een eenvoudig lijkende vernieuwing als de aardappelchip grote investeringen vergt in onderzoek, marketing en machines. Verder is duidelijk, dat consumenten niet voor één gat te vangen is. Hoezeer de marktonderzoekers ook greep willen krijgen op de consument, regelmatig blijken zij mis te grijpen. Maar het voorbeeld van de chips legt nog een ander verschijnsel bloot.
Waartoe diendenaardappelchips? Vervulden ze een functie voor de volksgezondheid? Waren ze ontwikkeld om de kwaliteit van voeding te verbeteren? Niets van dit alles. Ze waren er louter voor het plezier, een ‘tussendoortje’ of snack tussen de hoofdmaaltijden door. .
Na 1970 zouden snacks aan een opmars beginnen. In alle soorten en maten waren ze te verkrijgen: nasiballen en kroketten, koekjes en taartjes, popcorn en pinda’s, borrelnootjes en zoutjes met namen zoals Wokkels en Fuifnummers, Pretletters en Gezelletjes. Nu was snacken niet nieuw. Het verschijnsel van de broodjeszaak, de haringkar, de zuurkar, de banketbakker en de worstverkoper ging ver terug, tot in de 19de eeuw of nog eerder. De weg was in de eerste helft van de 20ste eeuw verder voorbereid door automatieken (waarvan de eerste in Amsterdam in 1902 werd geopend), cafetaria’s en snackbars met de patates frites.
Maar de mate waarin de Nederlander ging snacken was nieuw. En - wat nog belangrijker is - snacken begon de rond 1950 voltooide groei naar een uniform eetpatroon in Nederland te ondergraven. De aanval op de traditionele hoofdmaaltijden werd ingezet.. De definitie van snack veranderde. De ‘tussendoortjes’ werden ‘industrieel voorbewerkte voedingsmiddelen’, die kant-en-klaar te koop zijn. Voor de consumenten kregen ze in menig geval de status van volwaardige maaltijd of maaltijdcomponent.. Maaltijden werden snacks en snacks werden maaltijden.
Tegelijkertijd ontstonden, naast het snacken, andere varianten op de in de jaren vijftig nog bestaande, uniforme eetcultuur. Consumenten gingen met hun eetpatroon hun levensstijlen uitdrukken. Marktonderzoekers onderscheidden telkens nieuwe groepen met eigen smaken en voorkeuren: jongeren, ouderen, kostwinners, vrouwen, mannen, kinderen, pubers, jong-volwassenen, mensen met hoge inkomens en met lage inkomens, sporters en zo meer. Onderzoek naar wie snackte en naar wat, waar en wanneer, resulteerde in de ontwikkeling van diverse ontbijt-, lunch-, sport-, dessert- en ontspanningssnacks.
Wat betekent deze ontwikkeling voor de kwaliteit van onze voeding?

Een leger voorlichters

2008-01-22T16:09:08Z

DvandenBrink:

Voorlichting aan het volk over gezond en zuinig inkopen, koken en eten werd in de voedselrevolutie van meet af aan als opdracht beschouwd door bepaalde groepen onder de burgerij. Met dergelijke particuliere voorlichting werd echter weinig succes geboekt, mede omdat het volk te arm was om voedsel van goede kwaliteit te kopen. Bovendien was er de sociale afstand tussen het volk en de goedwillende voorlicht(st)ers. Zo baarde in 1887 een keurige dame op een tentoonstelling in Amsterdam enig opzien door haar cursus over goed en verantwoord koken hardnekkig in het Frans te geven. Voor de welgestelden met voldoende opleiding was het Frans een onderdeel van de opvoeding, voor de rest van de bevolking was het onverstaanbaar. Onderwijs in huishoudkunde en voorlichting over verschillende aspecten van voeding bleven tot het begin van de 20ste eeuw beperkt tot de burgerij die haar dochters op kookcursus stuurde.
Voedingsvoorlichting was een van de resultaten van een voortdurend, publiek debat over de kwaliteit en de waarde van voeding. Met name over de eetgewoonten van het volk maakten artsen en fabrikanten zich zorgen.Voedingsgewoonten werden onder de loep genomen en ter discussie gesteld, óók die van de burgerij. In de ‘betere kringen’ was het in de tweede helft van de 19de eeuw bijvoorbeeld gebruikelijk om baby’s na enkele maanden vol te stoppen met pap, zo dik als stijfsel, gemaakt van boekweitmeel met water, stroop en boter. De kinderen werden ‘mooi dik’, maar kregen later groeistoornissen en waren vatbaarder voor ziekten. Consultatiebureaus voor zuigelingen zouden aan het begin van de 20ste eeuw de voorlichting over de juiste voeding van baby’s op zich nemen. Het debat over gezonde voeding - in de jaren na de Tweede Wereldoorlog met name gevoerd tussen voedingskundigen en voedingsindustrie – zou resulteren in de befaamde Schijf van Vijf. Dit voorlichtingsinstrument verdeelde de onmisbare dagelijkse voedingsmiddelen aanschouwelijk in brandstoffen (koolhydraten en vetten), bouwstoffen (eiwitten) en beschermende stoffen (vitamines en mineralen). Daarnaast werden specifieke voedingsmiddelen en fabrieksproducten, zoals kaas in conservenblikken, diepvriesgroenten, nieuwe frisdranken en gevriesdroogde koffie kritisch gevolgd en beoordeeld op kwaliteit, smaak en prijs.
Voedingsvoorlichting werd gegeven door een allengs groeiend en wisselend netwerk van beroepen, opleidingen, instanties en organisaties. Aan het eind van de 19e eeuw begon deze poging tot beinvloeding van de eetgewoonten van het volk met de aktiviteiten van de kook- en huishoudleraressen, onder meer afkomstig van de pas opgerichte huishoudscholen. Uit hun gelederen werden de deskundigen geworven, die nieuwe voorlichtingsorganisaties en -instituties gingen bemensen. Branche-organisaties voor zuivel, brood, groente en andere producten gingen zich eveneens al snel actief bemoeien met voorlichting in de vorm van reclame. Ook de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen (opgericht in 1912) wierp zich vanaf de jaren twintig op als voorlichtster op het gebied van het huishouden. De oprichting van de NVvH was beïnvloed door de internationaal verbreide beweging voor de rationalisering van het huishouden, die op haar beurt weer geïnspireerd werd door de efficiencybeweging in het bedrijfsleven. Tijdens de economische crisis in de jaren dertig kwam onder andere de Commissie inzake Huishoudelijke Voorlichting en Gezinsleiding tot stand, bedoeld om het grote publiek met een karige beurs te leren omgaan met alle zaken van het huishouden. De Tweede Wereldoorlog was aanleiding tot oprichting van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding. Na de oorlog zou de Consumentenbond (1953) zich met de voedselkwaliteit bezighouden.
Dergelijke organisaties en instanties kunnen ook gezien worden als de overbrugging van de gegroeide en nog steeds groeiende kloof tussen consumenten en producenten. Het belang van sommige van deze organisaties nam in de tweede helft van de 20ste eeuw af. Daarnaast zouden reclame en marketing een steeds belangrijker plaats gaan innemen. De onafhankelijkheid van de voorlichting kwam daarmee natuurlijk in het geding. Nu waren reclame en marketing niet nieuw en hadden zij volgens menig tijdgenoot in de jaren twintig en dertig al buitensporige proporties aangenomen. Met name de prijzige campagnes van Blue Band en Planta van de margarinefabrikanten Van den Bergh en Jurgens moesten het ontgelden. Het merkartikel was de kern van deze nieuwe vorm van communicatie tussen producent en consument. De betekenis ervan was met de toenemende reclame echter aan een ingrijpende verandering onderhevig. Het merkartikel beloofde een kwaliteitsgarantie in een anonieme massamarkt en werd zodoende in de eerste plaats een instrument in de concurrentiestrijd en in het verleiden van de consument.

Toenemende complexiteit van de voedingsmiddelenketen

2008-01-22T16:08:49Z

DvandenBrink:

In de klassieke situatie kende de klant zijn leverancier, die tegelijk de producent was. De stedeling kocht zijn aardappelen op de markt van de boer. Het vlees haalde hij bij de buurtslager, die de koe of het varken had gekocht bij een boer in de omgeving. Vaak vielen producent en consument samen: de boer die zijn eigen producten at en de stedeling met een eigen moestuin. Soms kwamen de producten van ver, zoals cacao, thee en koffie.
De voedingsmiddelenketen werd in de loop van de laatste anderhalve eeuw steeds complexer. Zo was er sprake van een verlenging van de keten, dat wil zeggen een toename van het aantal schakels tussen producent en consument en van de geografische afstand tussen de schakels. Bovendien werd de keten gedifferentieerder. Iedere schakel splitste zich op in uiteenlopende bewerkingsactiviteiten. De voedings- en genotmiddelenindustrie bestaat tegenwoordig uit zestien bedrijfstakken, onderverdeeld in veertig sectoren. Er bestaan banden met de landbouw in eigen land (eveneens opgedeeld in gespecialiseerde sectoren), maar tevens met plantages elders in de wereld, bijvoorbeeld voor de afname van oliehoudende zaden. Daarnaast is de voedingsindustrie verstrengeld geraakt met de chemische industrie (bijvoorbeeld voor de afname van kleur-, geur- en smaakstoffen, maar ook met de metaalverwerkende industrie (onder andere voor de afname van blikken), met de machine-industrie (bijvoorbeeld voor de afname van koelinstallaties) en zo meer. Verder zijn ook veilingen, transportbedrijven, groothandelaren, grootwinkelbedrijven, afvalverwerkende bedrijven en andere typen bedrijven zeer nauw met de voedingsmiddelenindustrie verbonden.

Het produceren van voedingsmiddelen in een lange en complexe keten leidde op den duur tot een vertrouwensbreuk tussen consument en producent. Hoe wist de consument nog dat hij waar voor zijn geld kreeg? Hoe kon hij erop vertrouwen dat er niet geknoeid was met zijn voeding?
Als het om onschuldig gesjoemel ging, bijvoorbeeld om de toevoeging van water aan melk, dan kon hij zich bekocht voelen. Problematisch werd de kwestie echter als het ging om toevoeging van schadelijke, ja zelfs giftige stoffen of om de verkoop van bedorven producten. Dan was de volksgezondheid in het geding. Zo kon het verdunnen van de melk ook gebeuren met vervuild putwater, gemengd met roet en andere stoffen om een gelige kleur te verkrijgen en zo de vervalsing te verhullen. Dergelijke praktijken kwamen vanaf de tweede helft van de 19de eeuw in toenemende mate voor. Zo steeg het vleesgebruik en daarmee ook het gebruik van bedorven en besmet vlees, met als gevolg een toenemende kans op tuberculose en andere ziekten. Een ander voorbeeld: in Amsterdam werden vrolijk gekleurde snoepjes verkocht, waarvan het rood afkomstig was van menie, het groen van arsenigzure koperoxide en het geel van chromaatgeel.
Door de introductie van merkartikelen, die een bepaalde kwaliteit garandeerden, kon de fabrikant proberen vervalsingen te bestrijden. Een naam als Heineken stond dan garant voor een goede pul bier en werd gedrukt op etiketten, geschilderd op vaten en gezet op uniformen en karren van de onderneming. Het maakte de fabrikant wel kwetsbaar. Als er toch nog iets misging met zijn product, dan gooide hij zijn naam te grabbel. Maar ook anderen konden misbruik maken en vervalsingen verkopen onder zijn naam of iets dat erop leek. De Merkenwet van 1880 moest de fabrikant of handelaar hiertegen beschermen. Overigens verschoof de betekenis van het merk in de loop van de 20ste eeuw. Het moest voor een bepaald imago staan, een zekere beleving oproepen en de consument trachten te verleiden.
Een andere mogelijkheid om vervalsingen te bestrijden was door controle. Hier lag het initiatief aanvankelijk bij de gemeenten, waarbij Amsterdam in 1858 als eerste een eigen keuringsdienst oprichtte. De kwestie lag erg ingewikkeld en stagneerde door voortdurende onenigheid tussen artsen, gemeenteambtenaren, bestuurders, producenten en andere belangengroepen. Met name de vraag aan welke kwaliteitsnormen een product moest voldoen was een bron van conflicten. Wanneer was er precies sprake van een strafbaar feit en welke sancties waren effectief? Er werd geroepen om ingrijpen van de rijksoverheid en een landelijke wetgeving. Een Warenwet en een Vleeskeuringwet waren lang in voorbereiding en zouden pas in 1919 door de Tweede Kamer geratificeerd en in 1921 van kracht worden. Een reeks van surrogaten en gezondheidsbedreigende praktijken tijdens de Eerste Wereldoorlog had de dringende noodzaak van wetgeving en controle (via de Keringsdiensten) eens te meer aangetoond.

Wetenschappelijke methoden van voedselproductie

2008-01-22T16:08:12Z

DvandenBrink:

Onderzoek werd in toenemende mate en op grotere schaal verricht vanaf de tweede helft van de 19de eeuw. Het opsporen van vervalsingen was een van de drijfveren en leidde tot de oprichting van keuringslaboratoria door particulieren en overheden. De ontwikkeling van analysemethoden vloeide hieruit voort en werden erdoor gestimuleerd. Een vroeg voorbeeld was het grondige werk van de Amsterdamse hoogleraar E.J. von Baumhauer in 1858, dat resulteerde in een betrouwbare methode om geknoei met melk op te sporen. Dergelijk onderzoek is tot op de dag van vandaag belangrijk .
Maar het systematisch onderzoek omvatte meer en werd gedreven door een groot idealisme. Centraal stond aanvankelijk de verbetering van de volksgezondheid door middel van ontwikkeling van voedsel, dat de gezondheid van de massa in ieder geval niet bedreigde . Bovendien werd met de Warenwet de mogelijkheid tot controle op voedsel versterkt. Medici, fysiologen en chemici wierpen zich op twee vragen: hoe zijn voedingsmiddelen samengesteld en welke voedingsstoffen zijn noodzakelijk voor een gezond functioneren van het menselijk lichaam? De voedingsleer bestudeerde vooral het tweede type vraag en had zich in de negentiende eeuw al aardig ontwikkeld. Rond de eeuwwisseling waren de functies van elementaire voedingsstoffen als eiwitten, vetten en koolhydraten al bekend. Sociaal-betrokken artsen konden toen op basis van onderzoek concluderen dat het voedsel van arbeiders te weinig gevarieerd was, een tekort aan eiwitten en vetten vertoonde en te weinig calorieën bevatte. Over de onontbeerlijke vitaminen was toen nog niets bekend; die kennis kwam pas later (in de jaren dertig) en betekende een nieuwe revolutie in de voedingsleer. Een belangrijk aspect van gezondheid was ook de kwaliteit van de werkkracht van arbeiders. Bij het voedingsonderzoek was dit een aandachtspunt van zowel overheid als industrie. Het voortschrijdend onderzoek noodzaakte voortdurend tot bijstellingen van opvattingen over de optimale voedingswaarde van de dagelijkse maaltijd.
In de loop van de 20ste eeuw verplaatste het onderzoek zich naar nieuwe productiemethoden en de samenstelling van voedingsmiddelen en kwam het economisch belang meer voorop te staan. Dit was niet alleen het werk van industriële laboratoria. Zo bouwde de Wageningse hoogleraar A.M. Sprenger aan het begin van de jaren twintig een laboratorium voor tuinbouwplantenteelt: het Instituut voor Bewaring en Verwerking van Tuinbouwproducten (IBVT). Daar deed hij onderzoek naar de groei, bewaring en verwerking van fruit en tuinbouwgewassen. Deze producten kenden een korte oogstperiode, waren kwetsbaar en snel onderhevig aan bederf. Verlenging van het oogstseizoen en de afzetperiode noopten tot onderzoek. Zo waren veel experimenten nodig, voordat in de jaren veertig en vijftig het invriezen van fruit een succes werd en smaakverlies of het zwart worden kon worden voorkomen. Om de schadelijke enzymen te inactiveren bleek het nodig het fruit, alvorens het te bevriezen, eerst te verhitten.
Tegen de Tweede Wereldoorlog was in de voedingssector een uitgebreide kennisinfrastructuur tot ontwikkeling gekomen met opleidingen op verschillend niveaus, een breed scala aan vaktijdschriften, een groot aantal professionele verenigingen en verschillende typen laboratoria (particuliere, industriële, overheids- en (semi)-overheidslaboratoria).

Toenemende complexiteit van de voedingsmiddelenketen

2008-01-22T16:05:58Z

DvandenBrink:

Opkomst van grootschalige productie en distributie

2008-01-22T16:05:28Z

DvandenBrink:

De 19de en 20ste eeuw kenden een voortdurende dynamiek van nieuwe en verbeterde apparaten, machines en methoden voor het maken van samengestelde producten. Vier soorten technieken speelden daarin een rol. Allereerst was er een scala aan technieken om bruikbare materialen aan grondstoffen te onttrekken en ze op te delen in waardevolle elementen. Dit ‘fractioneren’ gebeurde door mechanische bewerkingen, zoals persen, zeven, snijden en raspen. Chemische extractiemethoden waarmee bijvoorbeeld zetmeel uit aardappelen en cacaopoeder uit cacaobonen werd gewonnen, behoorden hier ook toe. Vervolgens konden de diverse elementen uit synthetisch geproduceerde en natuurlijke voedingsstoffen samen worden gevoegd. Dit samenstellen en vormgeven geschiedde onder andere door te mengen, te kneden en te extruderen (in een vorm persen of spuiten). Margarinefabricage is hiervaneen vroeg voorbeeld. Verder waren er technieken gericht op het conserveren. Hiertoe behoorden onder meer diverse vormen van drogen, het toevoegen van conserveermiddelen, pasteuriseren en steriliseren, en koel- en vriestechnieken. Tot slot werden voedingsstoffen getransformeerd naar gewenste producten door te branden (koffie), te bakken (brood), te fermenteren (kaas) of door bijvoorbeeld bewerking met enzym- en gentechnologie.
De belangrijkste vernieuwingen vonden plaats in het buitenland, maar Nederland had weinig moeite om deze op een adequate wijze te adopteren. De voedingssector was hierin niet de enige. Ook andere technische domeinen zoals de textiel, de chemie en de machinefabricage leunden sterk op de internationale, technische dynamiek.

De voedingsmiddelennijverheid was van oudsher kleinschalig. Het overgrote deel van de bedrijven telde aan het eind van de 19e eeuw niet meer dan tien werknemers, vaak niet meer dan vijf. Grutterijen, bierbrouwerijen, olieslagerijen, bakkerijen en azijnmakerijen waren ambachtelijke bedrijfjes, die voor de eigen stad of de regio produceerden. Een overeenkomstige situatie gold ook voor de meeste andere nijverheidstakken.
Het vervaardigen van een massaproduct en het produceren voor een grote markt werden mede mogelijk door een forse uitbreiding van de infrastructuur met de aanleg van spoorwegen, kanalen en wegen. Daarmee begon voor het Nederlandse bedrijfsleven een ander tijdperk. Massafabricage vond plaats in grotere bedrijven, aanvankelijk vaak met niet meer dan enkele tientallen werknemers, in de loop van de 20ste eeuw met honderden en bij uitzondering duizenden of tienduizenden werknemers. Dergelijke bedrijven vereisten forse investeringen in machinerieën. Deze konden worden terugverdiend met een grootschaliger productie, omdat dan het aandeel van de vaste kosten en de kostprijs per product daalden. Deze nieuwe situatie noodzaakte wel tot een goede organisatie van de productie en de oplossing van allerlei logistieke problemen. De aanvoer van grondstoffen vroeg om een strategische ligging van het bedrijf en een adequaat netwerk van toeleveranciers. Een voldoende afzet stelde eisen aan marketing en distributiekanalen. De boekhouding moest op orde zijn. Personeelskwesties werden een apart punt van zorg. Professionele managers deden hun intrede om al dergelijke zaken te organiseren. Dan nog bleven er genoeg risico’s met name op de markt. Kartelvorming was een poging om die te beheersen. Ook kon meer controle verkregen worden door steeds meer activiteiten te integreren, concurrenten op te kopen, fusies aan te gaan en zo uit te groeien tot een grootbedrijf.
Een voorbeeld is de geschiedenis van Unilever. Dat bedrijf startte in 1871 toen boterhandelaar Henri Jurgens uit het Brabantse Oss als eerste in Nederland met de productie van margarine begon. Dit botervervangend product was twee jaar daarvoor uitgevonden door de Fransman Hippolyte Mège Mouriès. In 1880 had Jurgens al 180 arbeiders in dienst, stond er een stoommachine van 86 pk, werd wekelijks 50 ton oleo (grondstof voor de margarine) afgeleverd en brachten boeren uit de wijde omgeving dagelijks 7000 liter verse melk. Engeland was het belangrijkste afzetgebied. In die periode stonden er in Nederland meer dan 60 bedrijven. Jurgens behoorde echter (samen met zijn concurrent Simon van den Bergh, eveneens uit Oss) tot de grootste. Via kartelvorming trachtte hij de situatie te beheersen, maar dat werkte nauwelijks. Kapitale investeringen in innovaties (onder meer nieuwe koeltechnieken) waren er onder andere de oorzaak van dat in 1900 nog ongeveer 30 bedrijvenover waren. Diverse hiervan waren opgekocht door Jurgens en Van den Bergh. Laatstgenoemde was inmiddels met zijn bedrijf verhuisd van Oss naar Rotterdam, vanwege de gunstige ligging voor de aanvoer van grondstoffen en de afzet naar Engeland. Het betekende voor het bedrijf een begin van nieuwe bloei (en voor Oss een sociale ramp). De felle concurrentie tussen Jurgens en Van den Bergh leidde in 1908 tot nauwe samenwerking en in 1927 tot een volledige fusie onder de naam Margarine Unie. Twee jaar later volgde de fusie met de Britse Lever Company, de grootste zeepproducent van Europa, waardoor de multinational Unilever ontstond.
Kartelvorming en fusies waren veelvoorkomende strategieën om risico’s van grootschalige productie te verminderen. Een andere werkwijze, die in Nederland in landbouw en voeding een hoge vlucht nam, was de coöperatie: een samenwerkingsverband dat de tussenhandel of de fabrikant uitschakelde. Zo verplaatste de boterproductie zich aan het eind van de 19de eeuw van de boerderij naar de fabriek. De boer had daarbij de keuze om zijn melk aan een particuliere fabriek te verkopen of met andere boeren een zuivelcoöperatie op te richten. Behalve verwerkingscoöperaties ontstonden er kredietcoöperaties (zoals de Rabobank), aankoopcoöperaties (zoals de Boerenbond) en afzetcoöperaties (bijvoorbeeld coöperatieve veilingen).
Schaalvergroting deed zich niet alleen voor in de productie, maar ook in andere delen van de voedingsmidelenketen. In de detailhandel bijvoorbeeld, zien wij voor de Tweede Wereldoorlog de opkomst van het grootwinkelbedrijf. En wel in twee vormen: als exploitatie van een groot aantal winkels door één onderneming (onder andere Albert Heijn en De Gruijter) of als een gemeenschappelijke inkooporganisatie van zelfstandige winkeliers (bijvoorbeeld de Spar). De winkels op zich bleven nog lange tijd kleinschalig. Na de Tweede Wereldoorlog verscheen eerst de zelfbedieningszaak en vervolgens de supermarkt. De kleine ‘kruidenier op de hoek’ verdween daarmee na 1960 in hoogl tempo uit het straatbeeld. Alleen door specialisatie kon de winkelier zich als warme bakker, groentenwinkel, leverancier van Chinese eetwaren en dergelijke handhaven.

Welvaart en variatie

2008-01-22T16:04:34Z

DvandenBrink:

‘Wat een boer niet kent, dat eet hij niet’. Dat gezegde geldt mogelijk voor de ‘klassieke’ boer. Producenten en marketingmensen zullen het wellicht toepasselijk vinden voor veel Nederlanders van nu, want zij vinden de consument nogal conservatief. Voor hen kan de acceptatie van nieuwe voedingsmiddelen of de snelheid waarmee zij ingang vinden, niet hoog genoeg zijn. 'Slechts' twee van de tien producten die nieuw in de schappen verschijnen, worden een succes. Maar men kan zich ook verbazen over hoe ontvankelijk de ‘moderne’ Nederlander is voor de talrijke vormen waarin zijn smaakpapillen bevredigd kunnen worden.
Die ontvankelijkheid begon zich te openbaren naarmate de welvaart toenam. De uitgaven aan voeding als deel van het inkomen namen in relatieve zin weliswaar af, maar in absolute zin toe. Nederlanders konden meer besteden aan voeding, wilden meer kiezen en lieten zich daarin onder andere inspireren door elkaar. Specifieke producten uit een regio, zoals peperkoek uit Groningen, de Amsterdamse osseworst, Goudse Boerenkaas, Friese Nagelkaas, de Gelderse rookworst of de Limburgse vlaaien werden overgenomen door andere regio’s en verwierven uiteindelijk de status (vaak in aangepaste vorm) van een nationaal product. Wittebrood en suiker waren eeuwenlang alleen weggelegd voor de elite, maar werden in de loop van de twintigste eeuw ook gemeengoed bij de massa. Ook andersom nam de elite gerechten over van de lagere klassen. Zo verging het bijvoorbeeld de margarine, die oorspronkelijk als goedkope vervanging van boter was bedoeld, dus als een vetsoort voor de minder gegoeden. Verder stonden Nederlanders open voor de uitvindingen van de eigen voedingsindustrie, zoals de chocolade van de fabriek van Van Houten.
Een andere bron van inspiratie vormde het buitenland. Zo werd jam aan het eind van de 19de eeuw geïntroduceerd vanuit Engeland. Een zekere Baesjou, die voor zijn azijnfabriekje regelmatig Groot-Brittannië bezocht, maakte daar kennis met de (marmelade-) en jamtraditie en met de jamproductie door sterilisatie van fruit onder toevoeging van suiker. Na enkele jaren van proefnemingen en de aanbeveling ‘hofleverancier’ richtte hij in 1888 De Betuwe op. Andere bedrijven als Hero zouden volgen. Toch zou het nog tot 1918 duren voordat kookboeken jam als broodbeleg meldden. Dit voorbeeld kan moeiteloos worden uitgebreid met talrijke andere producten: pindakaas uit Suriname (geïmporteerd omstreeks de eeuwwisseling, vanaf 1948 door Calvé geproduceerd), de hamburger uit Amerika (na de Tweede Wereldoorlog moeizaam geïntroduceerd, vanaf de jaren tachtig een succes), de de spaghetti en pizza uit Italië, de fèta uit Griekenland en dekebab uit Turkije. Het merkwaardige is, dat naast een toenemende variëteit aan producten ook een toenemende uniformiteit en standaardisatie optraden. Nederlanders eigenden zich het stedelijk eetpatroon toe dat zich in de tweede helft van de 19e eeuw had ontwikkeld: een broodmaaltijd aan het begin en het eind van de dag en ’s middags een warme maaltijd. Later werd de tweede broodmaaltijd omgewisseld met de warme maaltijd ’s avonds. Zo ontstond een zogenaamd industrieel en kantoorpatroon. De warme maaltijd ging bestaan uit aardappelen, vlees en groenten met soep vooraf en een toetje na). Regionale - en klasseverschillen verdwenen. De variaties speelden zich voornamelijk binnen dit tot gewoonte geworden maaltijdpatroon af: broodbeleg, dranken, soepen, toetjes, en om de ingrediënten voor de bereiding van de gerechten , zoals bouillonblokjes, bindmiddelen en kruiden. .
De ontwikkeling van een nationale standaard voltrok zich overigens ook op andere terreinen dan voeding alleen: Het Algemeen Beschaafd Nederlands (ABN) werd de standaard voor de taal, de Amsterdamse tijd de standaard voor alle Nederlandse klokken, de nationale verkeersregels de standaard voor het gedrag in het verkeer. Nederland werd in de 20ste eeuw een natie met een nationale identiteit.

De moderne voedselvoorziening

2008-01-22T16:04:14Z

DvandenBrink:

Ten opzichte van vroeger is de voedselvoorziening aanzienlijk veranderd. Het assortiment heeft zich exponentieel uitgebreid. Tegenwoordig kan de Nederlander kiezen uit een berg van minstens 15.000 voedingsmiddelen. De overgrote meerderheid hiervan bestaat uit zogenaamde samengestelde producten, dat wil zeggen voedingsmiddelen die zijn opgebouwd uit elementen afkomstig uit verschillende grondstoffen en ingrediënten. De producten hebben tijdens de fabricage zeer diverse vormen en smaken gekregen, waardoor de agrarische herkomst volstrekt onduidelijk is geworden. Dat geldt voor droge soepen en sauzen, Coca-Cola en andere frisdranken, snacks en diepvriesproducten. Voedingsmiddelen hebben doorgaans een groot aantal mechanische, fysische en chemische bewerkingen ondergaan. Aardappelen worden versneden tot frites, spaghetti in de vorm geperst, melk wordt gepasteuriseerd en gehomogeniseerd, koffie gevriesdroogd, margarine door vetharding uit plantaardige oliën gewonnen, en zo meer. Een keur aan machines en apparaten staat hiervoor ter beschikking, aangedreven door elektro- en dieselmotoren. De productie is meestal grootschalig en kent een grote arbeidsdeling. De arbeidstaken kunnen uiteenlopen van hoogwaardig onderzoek, waarvoor een academische opleiding is vereist, tot laagwaardig, ongeschoold sjouwwerk. Tussen producent en consument bevinden zich een groot aantal schakels. Consumenten kopen ‘anonieme’ en ‘afstandelijke’ producten. Oorsprong en makers kennen zij vaak niet of nauwelijks. Ook in fysieke zin is de afstand groot: boeren en fabrikanten produceren niet meer voor de directe lokale omgeving, maar voor heel Nederland en liefst ook voor het buitenland. De grondstoffen, ingrediënten en producten worden vaak van heinde en verre aangevoerd, bijvoorbeeld het rundvlees uit Argentinië, de kiwi’s uit Nieuw-Zeeland en de olijfolie uit Italië. Uitgebreide transport- en distributienetwerken moeten de schakels aan elkaar knopen. De zelfbedieningszaak en de supermarkt spelen de belangrijkste rol om de eindproducten uiteindelijk bij de consument te krijgen. Nationale en Europese regelgeving binden de huidige voedselvoorziening aan talrijke voorschriften.
Natuurlijk is bovenstaande karakterisering een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Ook vroeger konden producten duizenden kilometers afleggen (zoals de peper uit Nederlands-Indië en het graan uit het Oostzeegebied) en grootschalig geproduceerd worden voor een anonieme wereldmarkt (bijvoorbeeld geraffineerde suiker uit suikerriet). En ook nu bestaan er nog steeds markten waar kaasproducten direct vanuit de boerderij worden aangeboden, en zijn er warme bakkers die hun eigen brood bakken en verkopen. De bovenstaande regimes in de voedselvoorziening geven het dominante beeld van twee tijdperken.
Verder is het zo, dat de overgang van het ene naar het andere regime, samenging met allerlei andere opties. Deze alternatieve regimes redden het echter niet of bleven marginaal. Voorbeeld zijn de biologische landbouw en voedselvoorziening, waarvan de oorsprong aan het begin van de 20ste eeuw lag.
De opkomst van het moderne regime voltrok zich met name tussen 1870 en 1970. Zij was het resultaat van talrijke initiatieven en innovaties. Sommige faalden. Andere waren succesvol. Succes en falen waren mede afhankelijk van wat elders in de wereld, in Nederland en in de voedingssector gebeurde, zoals het voorbeeld van Sarphati en de eerste brood- en meelfabriek laat zien. Deze onderlinge samenhang en beïnvloeding van specifieke ontwikkelingen kunnen worden ingedeeld en zichtbaar gemaakt in een zevental processen: (1) Welvaart en variatie, (2) Mechanisering en chemicalisering, (3) Opkomst van grootschalige productie en distributie, (4) Toenemende complexiteit van de voedselketen, (5) De strijd om de kwaliteit, (6) Toenemend onderzoek
en (7) Een leger voorlichters

Nederland eet anders

2008-01-22T16:03:06Z

DvandenBrink:

Nederland eet anders

2008-01-22T16:02:10Z

DvandenBrink:

In 1854 liet de Amsterdamse machinefabrikant Paul van Vlissingen enkele werklieden bijhouden wat zij wekelijks aan voedingsmiddelen uitgaven en wat er in hun gezin gegeten werd.
Een voorbeeld: werkman F.S., met vrouw en vier kinderen:
Dagelijks: 1,5 kg brood en nog fijn brood of beschuit voor de kinderen onder 3 jaar.
Middageten: aardappelen en wat groenten, erwten, rijst, gort of bonen.
Verder wat vet, reuzel of gekookt vet, zout, peper, koffie, melk, boter.
Hieraan werd toen 0,80 gld. (ofwel € 0,36) per dag uitgegeven. Dit was naar schatting
tegen de 70% van het loon. Aardappelen en brood (of graan in de vorm van pap) vormden het leeuwendeel van de voeding.
Hiermee is het algemene beeld van het voedingspatroon van de massa gegeven. Toch was de werkelijkheid aanzienlijk gevarieerder. De patronen verschilden van streek tot streek, van seizoen tot seizoen, van periode tot periode en dat alles ook nog naar sociale klasse en inkomensgroep. Waar rogge werd geteeld, werd roggebrood gegeten. Op de zandgronden werd meer spek dan rundvlees gegeten. De rijken kenden overvloedige maaltijden met een variëteit aan groenten, fruit, vlees, zuivel, zoetigheid en drank. De armen aten nog minder dan werkman F.S. Omkomen van de honger deden zij net niet. Daar zorgden de gaarkeukens, bedeling en ‘spijsuitdelingen’ voor. Al met al gold voor grote groepen van de bevolking dat zij aan een haast chronische, lichte vorm van ondervoeding leden en soms bijna op sterven na dood waren. . Tegenslagen als ziekten en werkloosheid waren in die omstandigheden desastreus.
Aan het eind van de 19de eeuw vormden aardappelen en brood nog steeds het basisvoedsel. Het patroon was echter in één opzicht ingrijpend veranderd. Nederlanders aten aanzienlijk meer: gemiddeld 3 keer zoveel tarwebrood en 1½ á 2 keer zoveel aardappelen dan enkele decennia daarvoor. Verder werd er wat vaker groente, boter, melk en suiker genuttigd en af en toe wat vlees. De toename in consumptie betekende ongetwijfeld een enorme breuk met het verleden en droeg onmiskenbaar bij aan de algemene gezondheidstoestand van de bevolking. Tegelijkertijd daalde de uitgaven aan voeding van 70% naar 50% van het inkomen. Dat betekende dat er meer geld vrijkwam voor andere zaken. Er was een voorzichtige start met een trend naar toenemende
welvaart gemaakt.

Met deze breuk in de voedselsituatie is de geschiedenis slechts ten dele verteld. De komst van de meel- en broodfabrieken was ook het signaal van een volledige gedaanteverwisseling van de voedselvoorziening. Deze verandering laat zich uitdrukken in twee totaal verschillende regimes, namelijk het klassieke en het moderne.
Rond het midden van de 19de eeuw hadden Nederlanders, zoals wij zagen, een uiterst beperkte keuze aan voedingsmiddelen. Ze aten vooral wat lokaal voortgebracht werd. De variëteit zal voor heel Nederland niet groter dan enkele honderden producten geweest zijn en betrof vooral de verschillen tussen de sociale klassen, de regio’s, stad- en platteland en de seizoenen. De producten ondergingen weinig bewerkingen. Aardappelen en groenten gingen na een bereiding in de keuken zo in de pan. Graan moest nog worden gemalen en brood nog gebakken. Melk werd zo gedronken, verwerkt in pap of gekarnd en tot boter en kaas gemaakt. De consumptie van zuivel was overigens beperkt. De bewerkingen geschiedden kleinschalig, op ambachtelijke wijze en veelal binnen het huishouden. De energiebronnen waren klassiek en bestonden al eeuwenlang: menselijke of dierlijke (paarden of honden) spierkracht, windkracht door heel het land en waterkracht in sommige streken, de warmte van turf, hout of steenkool. De gereedschappen waren van hout en metaal, en zo eenvoudig dat een plaatselijke timmerman of smid ze kon maken, repareren of namaken. De vakbekwaamheid werd overgedragen van vader op zoon, van moeder op dochter, van meester op leerling, en ontwikkelde zich verder in de praktijk. De afstand tussen producent en consument was klein. Men kocht direct van de boer of bij de bakker, op dag- en weekmarkten of in kleine kruidenierswinkeltjes. De voedselvoorziening was gebonden aan de regels van de lokale beroepsgemeenschappen en de gemeentelijke overheid.
Hoe geheel anders is de situatie nu. Het assortiment heeft zich exponentieel uitgebreid. Tegenwoordig kan de Nederlander kiezen uit een berg van minstens 15.000 voedingsmiddelen. De overgrote meerderheid hiervan bestaat uit zogenaamde samengestelde producten, dat wil zeggen voedingsmiddelen die zijn opgebouwd uit elementen afkomstig uit verschillende grondstoffen en ingrediënten. De producten hebben tijdens de fabricage zeer diverse vormen en smaken gekregen, waardoor de agrarische herkomst volstrekt onduidelijk is geworden. Dat geldt voor droge soepen en sauzen, Coca-Cola en andere frisdranken, snacks en diepvriesproducten. Voedingsmiddelen hebben doorgaans een groot aantal mechanische, fysische en chemische bewerkingen ondergaan. Aardappelen worden versneden tot frites, spaghetti in de vorm geperst, melk wordt gepasteuriseerd en gehomogeniseerd, koffie gevriesdroogd, margarine door vetharding uit plantaardige oliën gewonnen, en zo meer. Een keur aan machines en apparaten staat hiervoor ter beschikking, aangedreven door elektro- en dieselmotoren. De productie is meestal grootschalig en kent een grote arbeidsdeling. De arbeidstaken kunnen uiteenlopen van hoogwaardig onderzoek, waarvoor een academische opleiding is vereist, tot laagwaardig, ongeschoold sjouwwerk. Tussen producent en consument bevinden zich een groot aantal schakels. Consumenten kopen ‘anonieme’ en ‘afstandelijke’ producten. Oorsprong en makers kennen zij vaak niet of nauwelijks. Ook in fysieke zin is de afstand groot: boeren en fabrikanten produceren niet meer voor de directe lokale omgeving, maar voor heel Nederland en liefst ook voor het buitenland. De grondstoffen, ingrediënten en producten worden vaak van heinde en verre aangevoerd, bijvoorbeeld het rundvlees uit Argentinië, de kiwi’s uit Nieuw-Zeeland en de olijfolie uit Italië. Uitgebreide transport- en distributienetwerken moeten de schakels aan elkaar knopen. De zelfbedieningszaak en de supermarkt spelen de belangrijkste rol om de eindproducten uiteindelijk bij de consument te krijgen. Nationale en Europese regelgeving binden de huidige voedselvoorziening aan talrijke voorschriften.
Natuurlijk is bovenstaande karakterisering een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Ook vroeger konden producten duizenden kilometers afleggen (zoals de peper uit Nederlands-Indië en het graan uit het Oostzeegebied) en grootschalig geproduceerd worden voor een anonieme wereldmarkt (bijvoorbeeld geraffineerde suiker uit suikerriet). En ook nu bestaan er nog steeds markten waar kaasproducten direct vanuit de boerderij worden aangeboden, en zijn er warme bakkers die hun eigen brood bakken en verkopen. De bovenstaande regimes in de voedselvoorziening geven het dominante beeld van twee tijdperken.
Verder is het zo, dat de overgang van het ene naar het andere regime, samenging met allerlei andere opties. Deze alternatieve regimes redden het echter niet of bleven marginaal. Voorbeeld zijn de biologische landbouw en voedselvoorziening, waarvan de oorsprong aan het begin van de 20ste eeuw lag.
De opkomst van het moderne regime voltrok zich met name tussen 1870 en 1970. Zij was het resultaat van talrijke initiatieven en innovaties. Sommige faalden. Andere waren succesvol. Succes en falen waren mede afhankelijk van wat elders in de wereld, in Nederland en in de voedingssector gebeurde, zoals het voorbeeld van Sarphati en de eerste brood- en meelfabriek laat zien. Deze onderlinge samenhang en beïnvloeding van specifieke ontwikkelingen worden hier ingedeeld en zichtbaar gemaakt in een zevental processen, die kort besproken worden: (1) Welvaart en variatie, (2) Mechanisering en chemicalisering, (3) Opkomst van grootschalige productie en distributie, (4) Toenemende complexiteit van de voedselketen, (5) De strijd om de kwaliteit, (6) Toenemend onderzoek
en (7) Een leger voorlichters

Kartelvorming en verbeteringen in de voedselproductie

2008-01-17T11:44:07Z

DvandenBrink:

Met de afschaffing van de wet op het gemaal kan in ieder geval de plotselinge opkomst van het industriële meel- en bakkersbedrijf verklaard worden: Sarphati had zijn kansen gezien en gegrepen in een geliberaliseerde markt, en kreeg direct navolging. Wat nog verklaard moet worden is de spectaculaire groei van deze nieuwe industriële sector in het decennium daarna. Drie oorzaken lagen eraan ten grondslag.
Allereerst daalden de prijzen van meel en brood spectaculair. In Amsterdam begon Sarphati’s fabriek haar tarwebrood in 1856 maar liefst 30% goedkoper dan de prijs van de bakkers te verkopen. Dezen probeerden hun prijzen eveneens te verlagen, maar de broodprijzen van de fabriek bleven 10 tot soms 20% lager. Voor heel Nederland gold dat de kosten van het malen en bakken van tarwebrood in tien jaar tijd ongeveer halveerden. De meel- en broodfabrieken bleken dus succesvol te kunnen concurreren met de korenmolenaars en bakkers.
Nog belangrijker was echter dat zij een einde maakten aan de kartels van korenmolenaars en bakkers. Voor de bevolking bleek het een weldaad, voor de molenaars en bakkers een catastrofe. Deze twee groepen hadden hun beroep eeuwenlang onder een veilig gesternte kunnen uitoefenen, aanvankelijk als onderdeel van het gildensysteem, later in de vorm van een kartel. Korenmolenaars en bakkers waren hechte groepen met een sterke sociale controle. Zij beschermden elkaar tegen tegenslagen, de gevolgen van ziekte en de zorgen van ouderdom. De kartels beperkten de concurrentie, onderling en van buitenstaanders. Er waren afspraken over de verdiensten en over de prijzen. Dat had tot gevolg dat de broodprijzen in de steden en daarmee ook de kosten van levensonderhoud hoog waren. De kartels bleken echter niet opgewassen tegen de prijzenslag van de fabrieken. Het verdwijnen ervan was een tweede oorzaak voor de groei van een nieuwe industriële sector.
Met de prijsdaling steeg de vraag naar tarwebrood explosief (de derde factor). Dat had nog een andere reden. Tarwe- en wittebrood golden als weelde, een teken van welstand. Voorheen verscheen het in de lagere klassen hooguit op hoogtijdagen op tafel. Door de week waren daar grove broodsoorten en pappen gebruikelijk. Nu echter kwam het fijnere brood binnen het bereik van de massa en die maakte er gretig gebruik van. Wittebrood werd een ‘hype’, maar niet overal in Nederland. In sommige streken zoals Drenthe en Overijssel gold het wittebrood als iets voor ‘fijne mensen’ of zieken en gaf men de voorkeur aan het stevige, donkere roggebrood.

Belastingwetgeving als blokkade voor innovatie

2008-01-17T11:43:50Z

DvandenBrink:

Men zou het niet verwachten, maar de komst van de eerste meel- en broodfabriek had alles te maken met een verandering in de belastingwetgeving: in 1855 werd de wet op het gemaal afgeschaft. De geschiedenis leert dat technische ontwikkeling en wetgeving veel met elkaar te maken hebben. Ook in dít geval. De wet op het gemaal reguleerde de belasting op meel. Een dergelijke belasting bestond al van oudsher, aanvankelijk alleen in de vorm van plaatselijke verordeningen. Vanaf de oprichting van het Koninkrijk der Nederlanden in 1813 kwam er ook nationale wetgeving. Over elke kilo rogge- of tarwemeel werd bij de korenmolen belasting geheven en de overheid zag erop toe dat niemand maalde zonder toestemming.
Nu trachtte de korenmolenaar als het even kon onder die belasting uit te komen. De overheid moest daarom scherpe maatregelen nemen en een legertje belastingambtenaren op de been houden. Zo waren korenmolenaars verplicht een precieze plattegrond van hun molen, schuren, loodsen en woningen af te geven. Bij een eventuele huiszoeking moest de belastingambtenaar geheime bergplaatsen en mogelijke smokkelroutes van graan, waarover geen belasting was betaald, kunnen opsporen,. Behalve voor de gemoedsrust van de molenaar, had de wetgeving ook gevolgen voor de hele bedrijfsvoering.
Een grootschalige productie was niet mogelijk, want iedere zak graan moest in elke molen traceerbaar zijn. Het graan werd dan ook zak voor zak gemalen tot meel. Meel mocht niet worden gezuiverd, niet opnieuw gemalen voor fijnere broodsoorten, niet verhandeld door de molenaar en zo meer. Kortom, de strenge wet op het gemaal was afgestemd op het traditionele kleinbedrijf, frustrerend voor de korenmolenaar, maar eveneens voor degene die een meel- en broodfabriek wilde oprichten. Dat werd overigens ruimhartig erkend door regering en parlement.
Ook in een ander opzicht stond de wet in een kwaad daglicht: zij belastte de eerste levensbehoeften van de bevolking. Brood behoorde immers met aardappelen, tot het hoofdbestanddeel van de dagelijkse voeding. Hoewel de wet regelmatig onder vuur lag, kwam het maar steeds niet tot een een afschaffing ervan.. De staatsfinanciën lieten dat niet toe: Nederland betaalde nog in de 19de eeuw de tol uit een ver en glorieus verleden.. De beroerde staatsfinanciën waren namelijk deels een erfenis van de Gouden Eeuw. De oorlogen ter verdediging van de positie van de ‘Oude Republiek’ in de wereldeconomie hadden in de 18e eeuw handen vol geld gekost en waren gefinancierd door de hoge burgerij. De staat moest die schulden nog steeds aflossen. Ook de ‘steun’ van de Fransen tijdens de Bataafse en Franse tijd (1795-1813), toen Nederland een eenheidsstaat werd, was niet kosteloos geweest. Weer had de staat grote sommen geld moeten lenen. Daar kwam tenslotte nog bij, dat de schimmige boekhoudkundige praktijken van Koning Willem I (1813-1840) en de oorlog met België (1830) bijna hadden geleid tot een staatsbankroet. Dit alles had erin geresulteerd dat rente en aflossing van de staatsschuld tussen 1835 en 1855 rond de 60% (!) van de totale staatsuitgaven lagen (zie hoofdstuk 7). Daarna begon dit percentage pas te dalen. De staatsfinanciën waren toen ingrijpend gereorganiseerd en bovendien waren de inkomsten uit de koloniën toegenomen. Er kwam ruimte voor een herziening van de belastingwetgeving.

De eerste meel- en broodfabriek in Nederland

2008-01-17T11:43:24Z

DvandenBrink:

In 1851 vertrok de Amsterdamse arts Samuel Sarphati naar Londen. Daar werd voor de eerste maal in de geschiedenis een Wereldtentoonstelling gehouden. Van heinde en verre was het publiek toegestroomd. Nog nimmer had men zoveel wonderen van techniek kunnen aanschouwen. Alleen al het tentoonstellingsgebouw was een staaltje van imponerend technisch vernuft. Het gebouw was in minder dan een jaar opgetrokken uit ijzer en glas en was zo transparant, dat het terecht de naam ‘Crystal Palace’ kreeg. Vele landen waren vertegenwoordigd, maar het was vooral Engeland, dat de wereld liet zien waarom het de leidende natie in de wereld was. Het land had zijn gehele economische macht en technische creativiteit uitgestald.
Nederland had op die tentoonstelling weinig te melden. De presentatie stak schriel af tegen de bijdragen van andere landen. De Nederlandse pers sprak er schande van. De secretaris van de commissie die de presentatie had voorbereid schaamde zich zo diep, dat hij in zijn Londense pensionkamer zelfmoord pleegde. Sarphati liep de Nederlandse stand snel voorbij en liet zich totaal overdonderen door al die robuuste, buitenlandse machines. Zijn leven stond in dienst van de vooruitgang van Nederland en hier zag hij met eigen ogen waaruit de vooruitgang bestond..
Na terugkomst richtte hij met enkele goede bekenden, die ook in Londen waren geweest, de ‘Vereeniging voor Volksvlijt’ op. Het doel was de vaderlandse nijverheid te stimuleren en de volkswelvaart te verhogen. Op een van de vergaderingen nam Sarphati het initiatief tot de oprichting van een meel- en broodfabriek. Het doel was om goed en goedkoop brood op de markt te brengen en daarmee de omvangrijke armoede te bestrijden. Amsterdamse filantropen en industriëlen vonden elkaar in de nieuwe vennootschap. In 1857 zou de eerste meel- en broodfabriek in Nederland van start gaan.
Door deze en andere projecten klom Sarphati vanuit een onbetekenend Portugees-Joods gezin op naar de maatschappelijke top van de hoofdstad. Amsterdam eert Sarphati nog steeds met een Sarphatistraat, een Sarphatiplein en een Sarphatipark met een imposant borstbeeld.

Het Amsterdamse voorbeeld vond snel navolging. Acht jaar later, in 1865, waren er reeds tien meelfabrieken en elf meel- en broodfabrieken in Nederland. De sector was dus ‘booming business’. Vanwaar deze plotselinge hausse? Was Sarphati de eerste Nederlander die kennismaakte met de industriële bereiding van meel en brood? Dat lijkt een grove onderschatting van de ondernemers in die tijd. Velen reisden de wereld rond en hadden in Frankrijk, Engeland, Amerika en diverse andere landen dergelijke fabrieken zien staan. Met name graanhandelaars hadden er een bijzondere belangstelling voor getoond, maar geen gebruikgemaakt van deze kennis. Deze situatie was des te merkwaardiger, daar de meel- en broodfabriek als innovatie al ongeveer een eeuw oud was. De oorsprong van het idee lag in Parijs in 1760. Hoe was het mogelijk, dat Nederlandse fabrikanten dat idee pas na zo’n lange periode oppakten?

Goederen- en passagiersvervoer rond 1900

2007-10-11T11:42:45Z

DvandenBrink:

[[afbeelding:Station_oudenbosch_1905.jpg|thumb|350px|Station Oudenbosch in 1905.]]Bij het goederenvervoer voorzagen het spoor en de binnenvaart vrijwel geheel in de [[Transportrevolutie in de tweede helft van de 19-e eeuw|'''vervoersbehoefte''']] die ontstond door de oplevende economie. Zelfs de tram ging steeds meer goederen vervoeren: 1,4 miljoen ton in 1910, tegen 1,7 miljoen ton in het (eveneens voornamelijk lokale en regionale) vervoer over de weg. Vergeleken bij de goederenvervoersprestatie per trein (in ton-km), bleef de prestatie per tram echter vanwege de korte vervoersafstanden bescheiden: in 1912 bedroeg het aandeel circa 11%, al nam het tot halverwege de jaren twintig geleidelijk toe tot ongeveer 16%.[[Noten H2#2-18|<sup>[18]</sup>]] Het vervoer over de weg werd voornamelijk uitgevoerd met paard en wagen, de vrachtauto had tot de Eerste Wereldoorlog geen aantoonbare invloed.[[Noten H2#2-19|<sup>[19]</sup>]]

[[afbeelding:tjalk_in_kanaal.jpg|thumb|280px|left|Doorgaande Tjalk in kanaal.]]Ook de positie van de binnenvaart werd aangetast door de opkomst van het [[Effecten van de mobiliteitsexplosie in de 20e eeuw|'''goederenvervoer''']] per trein en tram. De grafiek laat zien dat tussen 1890 en 1910 in Nederland in sommige jaren meer werd vervoerd per spoor dan per binnenvaartschip. Na 1910 kreeg de binnenvaart echter opnieuw de overhand, mede omdat rond de eeuwwisseling het waterwegennet tot een samenhangend nationaal net was uitgegroeid. Daarmee bleef het Nederlandse verkeerslandschap een uniek verschijnsel in Europa, waar immers in de meeste landen het spoor de overhand had gekregen.[[Noten H2#2-20|<sup>[20]</sup>]] Na 1890 kwam in de Nederlandse binnenvaart het overwicht steeds meer bij de zogenaamde wilde vaart te liggen, die met name de campagnevaart (het vervoer van bieten en aardappelen naar de regionale industriële centra) naar zich toetrok.[[Noten H2#2-21|<sup>[21]</sup>]]
[[afbeelding:grafiek_vervoersmodaliteiten.jpg|thumb|470px|right|De ontwikkeling van het aandeel van de verschillende [[Begrippenlijst#Vervoersmodaliteiten|vervoersmodaliteiten]]in het binnenlandse goederenvervoer in Nederland, 1880-1938.]]

Trein en tram concurreerden niet alleen met het vervoer per paard en met de binnenvaart, maar ook met elkaar, vooral bij het personenvervoer. Terwijl in 1880 de spoorwegen 16 miljoen passagiers vervoerden en de tramwegen (inclusief de stadstram) 13 miljoen voor hun rekening namen, was drie jaar later het spoor al overvleugeld door de tram, ondanks de in vergelijking met het buitenland uitzonderlijk lage treintarieven.[[Noten H2#2-22|<sup>[22]</sup>]]

Prestatie

2007-10-11T11:35:38Z

DvandenBrink:

test

Goederen- en passagiersvervoer rond 1900

2007-10-11T11:35:22Z

DvandenBrink:

[[afbeelding:Station_oudenbosch_1905.jpg|thumb|350px|Station Oudenbosch in 1905.]]Bij het goederenvervoer voorzagen het spoor en de binnenvaart vrijwel geheel in de [[Transportrevolutie in de tweede helft van de 19-e eeuw|'''vervoersbehoefte''']] die ontstond door de oplevende economie. Zelfs de tram ging steeds meer goederen vervoeren: 1,4 miljoen ton in 1910, tegen 1,7 miljoen ton in het (eveneens voornamelijk lokale en regionale) vervoer over de weg. Vergeleken bij de goederenvervoersprestatie per trein (in ton-km), bleef de [[prestatie]] per tram echter vanwege de korte vervoersafstanden bescheiden: in 1912 bedroeg het aandeel circa 11%, al nam het tot halverwege de jaren twintig geleidelijk toe tot ongeveer 16%.[[Noten H2#2-18|<sup>[18]</sup>]] Het vervoer over de weg werd voornamelijk uitgevoerd met paard en wagen, de vrachtauto had tot de Eerste Wereldoorlog geen aantoonbare invloed.[[Noten H2#2-19|<sup>[19]</sup>]]

[[afbeelding:tjalk_in_kanaal.jpg|thumb|280px|left|Doorgaande Tjalk in kanaal.]]Ook de positie van de binnenvaart werd aangetast door de opkomst van het [[Effecten van de mobiliteitsexplosie in de 20e eeuw|'''goederenvervoer''']] per trein en tram. De grafiek laat zien dat tussen 1890 en 1910 in Nederland in sommige jaren meer werd vervoerd per spoor dan per binnenvaartschip. Na 1910 kreeg de binnenvaart echter opnieuw de overhand, mede omdat rond de eeuwwisseling het waterwegennet tot een samenhangend nationaal net was uitgegroeid. Daarmee bleef het Nederlandse verkeerslandschap een uniek verschijnsel in Europa, waar immers in de meeste landen het spoor de overhand had gekregen.[[Noten H2#2-20|<sup>[20]</sup>]] Na 1890 kwam in de Nederlandse binnenvaart het overwicht steeds meer bij de zogenaamde wilde vaart te liggen, die met name de campagnevaart (het vervoer van bieten en aardappelen naar de regionale industriële centra) naar zich toetrok.[[Noten H2#2-21|<sup>[21]</sup>]]
[[afbeelding:grafiek_vervoersmodaliteiten.jpg|thumb|470px|right|De ontwikkeling van het aandeel van de verschillende [[Begrippenlijst#Vervoersmodaliteiten|vervoersmodaliteiten]]in het binnenlandse goederenvervoer in Nederland, 1880-1938.]]

Trein en tram concurreerden niet alleen met het vervoer per paard en met de binnenvaart, maar ook met elkaar, vooral bij het personenvervoer. Terwijl in 1880 de spoorwegen 16 miljoen passagiers vervoerden en de tramwegen (inclusief de stadstram) 13 miljoen voor hun rekening namen, was drie jaar later het spoor al overvleugeld door de tram, ondanks de in vergelijking met het buitenland uitzonderlijk lage treintarieven.[[Noten H2#2-22|<sup>[22]</sup>]]

Wetenschap en de definitie van kwaliteit

2007-09-04T13:34:21Z

DvandenBrink:

Optimistische idealen van modernisering, vooruitgang, efficiency en emancipatie doortrokken vrijwel het gehele maatschappelijke leven. Een [[begrippenlijst#Discours|
discours]] van verbetering en vernieuwing werd populair en er ontstonden diverse idealistische bewegingen, bonden en verenigingen. De jeugdbeweging, bijvoorbeeld, droomde over uitbanning van oorlog en verbetering van de maatschappij, ja zelfs van de gehele wereld. Wetenschappers die met elkaar deel uitmaakten van de zich snel ontwikkelende kennisinfrastructuur van voeding en voedsel, namen deel aan dit discours. Zij wilden het kwaliteitsniveau van de samenleving verhogen door de kwaliteit van het voedsel te verbeteren. Het bedrijfsleven, de overheid en de vele nieuwe organisaties die zich in deze periode gingen richten op de afstemming van productie en consumptie, stonden in direct contact met deze wetenschappers en deelden veelal hun idealen.
Voorstellingen van modern, gezond en ordelijk eten en leven lagen ten grondslag aan de [[Zuivel en onderwijs|'''uitbreiding van de opleidingen''']] van het (stedelijk) huishoud- en landbouwhuishoudonderwijs en de opleiding voor [[begrippenlijst#Diëtist|diëtisten]].

'''Opleidingen'''

Deze opleidingen, rond 1890 begonnen als particulier initiatief van bevlogen middenklassevrouwen, waren bestemd voor dienstboden, vrouwen en meisjes. De oprichters gingen ervan uit dat het verspreiden van kennis en kunde oplossingen zou kunnen bieden voor talrijke maatschappelijke problemen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden huishoudleraressen, zoals we eerder zagen, geprobeerd zich nuttig te maken door huisvrouwen te adviseren hoe zuinig om te springen met de beschikbare brandstof en het schaarse voedsel. De overheid had dit onderwijs na de oorlog erkend en gedeeltelijk gesubsidieerd. Met het in werking treden van de Nijverheidswet in 1921 kwam het landbouwhuishoudonderwijs onder het ministerie van Onderwijs te vallen in plaats van onder dat van Landbouw. De wet regelde drie akten voor leraressen: huishoudelijk werk en wasbehandeling, koken en voedingsleer, en landbouwhuishoudonderwijs. Vooral het laatste type onderwijs had een bijzonder belangrijke invloed op boerinnen en andere plattelandsvrouwen in hun omgang met voedsel. In deze periode omvatte de opleiding veel meer dan koken alleen en betrof ook productie en verduurzaming.[[Noten TIN20-3-H3#3-9|<sup>[9]</sup>]] De scholen vervulden ook meer in het algemeen een voorname functie als intermediair in het doorgeven van wetenschappelijke kennis en modern geachte kook- en eetgewoonten aan de midden- en lagere klassen. In 1935 ging aan de Nieuwe Amsterdamse Huishoudschool de nieuwe opleiding voor diëtisten van start, op initiatief van de gepensioneerde, maar nog steeds energieke '''Martine Wittop-Koning''' en de arts F.A. Steensma, die jarenlang lessen voedingsleer aan de school had gegeven.[[Noten TIN20-3-H3#3-10|<sup>[10]</sup>]] De opleidingen resulteerden in een toenemende [[begrippenlijst#Professionalisering|
professionalisering]]; deskundige vrouwen konden nu ruimer worden ingezet bij het onderwijs en de voedingsvoorlichting. Achteraf bezien kwamen deze nieuwe kennis en professies juist op tijd tot stand om hun nut te kunnen bewijzen tijdens de crisis van de jaren dertig en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zeer veel huisvrouwen raakten zo vertrouwd met ‘moderne’ basisprincipes van voedselinkoop en bereiding.[[Noten TIN20-3-H3#3-11|<sup>[11]</sup>]]
[[Afbeelding:05_G357_V_3_2tiffcor1.jpg|thumb|left|370px|Een affiche van warme bakkers om het marktaandeel met kwaliteitsargumenten te beschermen.]]
De Rijkslandbouwhogeschool in Wageningen werd behalve een opleidingsinstituut ook steeds meer een onderzoeksinstelling met belangrijke laboratoria. Het onderzoek in die laboratoria was deels gericht op het definiëren en verbeteren van de kwaliteit van voedsel. Het onderzoek ondersteunde daarmee ook de zich voortzettende processen van ketenverlenging. Een goed voorbeeld hiervan vormden de activiteiten van het Laboratorium voor tuinbouwplantenteelt van de hoogleraar A.M. Sprenger, waarin al bij de bouw in het begin van de jaren twintig koelcellen waren aangebracht. Sprenger wilde namelijk, naast de groei, ook de bewaring en verwerking van fruit en tuinbouwgewassen bestuderen, met het oog op de afzet.[[Noten TIN20-3-H3#3-12|<sup>[12]</sup>]]
Om aan de grote vraag naar informatie over deze onderwerpen tegemoet te komen, werden twee rijkstuinbouwconsulenten aangesteld, één voor koelaangelegenheden en één voor verwerkingszaken. Het instituut nam ook het drogen en invriezen van fruit om het op het geschikte moment te kunnen persen, onder de loep. Een ander initiatief van Sprenger was de oprichting in 1936 van het Instituut voor Bewaring en Verwerking van Tuinbouwproducten (IBVT), samen met de inspecteur voor Tuinbouw en Tuinbouwonderwijs, ir. A.W. v.d. Plassche. Dit instituut paste in het overheidsstreven om de landbouw tijdens de crisis van de jaren dertig overeind te houden door verbetering van de kwaliteit van de producten op basis van wetenschappelijk onderzoek en controle. De gecombineerde problemen van de grotere opbrengst, de grote bederfelijkheid van de waren en de korte oogstperiode noopten tot het streven naar een verlenging van het oogstseizoen en de duur van de afzet door onderzoek naar processen van bewaring en verwerking. Het IBVT deed een grote hoeveelheid experimenten en verrichtte onderzoek naar de veelsoortige problemen van de behandeling en bewerking van de kwetsbare en bederfelijke tuinbouwproducten. Alleen al het sorteren en verpakken van fruit met het oog op standaardisatie, bijvoorbeeld, leverde bij het gebruik van lopende banden en andere vormen van mechanisering zoveel problemen op, dat ze soms onoverkomelijk leken. Vele experimenten waren ermee gemoeid voordat in de jaren veertig en vijftig het invriezen van fruit een succes kon worden en zwart worden of smaakverlies kon worden voorkomen. Het bleek nodig het fruit alvorens het te bevriezen eerst te verhitten om bepaalde enzymen te inactiveren.[[Noten TIN20-3-H3#3-13|<sup>[13]</sup>]]
De inzet van de wetenschap om de kwaliteit te verbeteren vond niet alleen in het particuliere bedrijfsleven en in Wageningen plaats. Een ander belangrijk nieuw initiatief was de oprichting van het Nederlands Instituut voor de Volksvoeding (NIVV) in 1919 door de medicus dr. E.C. van Leersum te Amsterdam. Aanleiding hiertoe waren de oorlogservaringen, die in de eerste plaats onder de minst bedeelden en werklozen tot voedseltekorten en gezondheidsrisico’s hadden geleid. Het doel van het NIVV was (zuiver) wetenschappelijk onderzoek te verrichten naar de ingewikkelde relatie tussen voeding, haar bestanddelen, de werking ervan in het lichaam en gezondheid. Recent verschenen publicaties over ‘levensstoffen’ (waarover meer in hoofdstuk 5) en andere nieuwe inzichten in binnen- en buitenland, genaamd ‘the newer knowledge of nutrition’, onderstreepten naar de mening van de artsen en andere deskundigen de noodzaak daartoe. Overheid en bedrijfsleven steunden dit initiatief en het NIVV kon van start gaan met financiële bijdragen van Rijk en provincie, de gemeente Amsterdam en enkele voedingsmiddelenbedrijven.[[Noten TIN20-3-H3#3-14|<sup>[14]</sup>]] Het instituut was een wisselend lot beschoren. De belangstelling van de zijde der geldschietende overheid duurde bijvoorbeeld maar kort; deze trok de toegezegde subsidie in 1921 in, toen de gelden besteed dreigden te worden aan de bouw van een (‘vitaminen’)laboratorium.[[Noten TIN20-3-H3#3-15|<sup>[15]</sup>]]
Belangrijk voedingsonderzoek kreeg later ook een plaats in het kader van de Centrale Organisatie voor Natuurwetenschappelijk Onderzoek TNO, opgericht in 1932.[[Noten TIN20-3-H3#3-16|<sup>[16]</sup>]] In verband met de nieuwe oorlogsdreiging vreesden voedingsdeskundigen van diverse disciplines achteruitgang in kwantiteit en kwaliteit van de voeding van Nederland en achtten ze onderzoek dringend gewenst. Onder meer ir. J. Straub, hoofd van de Keuringsdienst van Waren in Amsterdam, drong aan op analyse van voedingsproblemen in verband met de volksgezondheid, zoals de vitaminevoorziening. Zulk onderzoek werd, behalve door B.C.P. Jansen aan de Universiteit van Amsterdam, in den lande weinig beoefend. De bioloog M. van Eekelen, bij L.K. Wolff in Utrecht gepromoveerd op vitamine C en werkzaam aan het Centraal Laboratorium van het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid (RIV), werd verzocht binnen TNO dergelijke research op te zetten. Op 8 mei 1940 was het Centrale Instituut voor het Voedingsonderzoek (CIVO) een feit.[[Noten TIN20-3-H3#3-17|<sup>[17]</sup>]]
De nieuwe kennis over voeding, verworven in de nieuwe onderzoeksinstituten door middel van nieuwe technieken en deels toegepast in bedrijven bij de productie van het assortiment.[[Noten TIN20-3-H3#3-18|<sup>[18]</sup>]], raakte in het Interbellum en daarna vermengd met de heersende [[begrippenlijst#Ideologie|
ideologie]] van een moderne, rationele levensstijl. Efficiëntie en gezondheid behoorden tot de vooruitgangsidealen in het bedrijfsleven, de wetenschap, de overheid en gegoede en verlichte huishoudens. De consumptie van luxeproducten in gegoede kring betekende het doordacht en terughoudend aankopen door ter zake kundige (professionele) vrouwen. Zuinigheid was een vorm van rationaliteit, die in de ogen van de nieuwe professionals vooral geleerd en gepraktiseerd moest worden door de minder fortuinlijken in de samenleving. Verschillen in inkomen en welstand hadden hun vanzelfsprekende aanwezigheid nog niet verloren, terwijl het belang ervan bij de (meer of minder ‘gezonde’) keuze en samenstelling van de maaltijd was verminderd, maar geenszins verdwenen. Langs verschillende kanalen werd de kennis doorgesluisd naar de nieuwe consumenten in de steden en naar de achterstandsgezinnen zowel in de steden als op het platteland. De eisen van hygiëne in huis en keuken konden niet vaak genoeg worden herhaald en behalve het gevaar van de bacterie was ook het [[De ontdekking van vitamines|'''heil van de vitamine''']] een zaak die het publiek onverwachts aansprak. Er ontstonden talrijke activiteiten en instanties via welke consumenten kennis konden maken met nieuwe inzichten, methoden en technieken voor het inkopen, bewaren en bereiden van voedsel. ‘Met nieuwe tijd komt nieuw weten’ was een adagium van vele personen en instanties die in deze periode onderdeel gingen uitmaken van het middenveld.[[Noten TIN20-3-H3#3-19|<sup>[19]</sup>]]

Wetenschap en de definitie van kwaliteit

2007-09-04T13:34:08Z

DvandenBrink:

Crisis, overheid en collectieve propaganda

2007-09-04T09:20:07Z

DvandenBrink:

Nederland, met zijn open import- en exportstructuur, kreeg een aanzienlijke economische terugslag door de internationale depressie. In 1931 raakten sommige industriële sectoren en met name de landbouw en de daarmee verbonden [[begrippenlijst#Veredelen|
veredelingsindustrie]] verzeild in een diepe crisis.[[Noten TIN20-3-H3#3-33|<sup>[33]</sup>]] Het land was op export aangewezen, maar voor Nederlandse exportproducten (boter, kaas, eieren, groente en fruit) waren consumenten met een tamelijk ruime beurs nodig, terwijl de crisis elders juist regeringen verleidde tot het vaststellen van invoerbeperkingen uit een streven naar zelfvoorziening. De meeste Europese landen verlieten de gouden standaard, maar Nederland deed dit pas in 1936, waardoor de concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland verzwakte.[[Noten TIN20-3-H3#3-34|<sup>[34]</sup>]] De ontwikkeling van de techniek in de voedselvoorziening, die vijftig jaar eerder een ingrijpende versnelling had ondergaan, had nieuwe en omvangrijke problemen geschapen. De verbeterde landbouwkundige organisatie, kennis en toepassing daarvan hadden immers tot een grotere productie, en nu zelfs tot overproductie geleid. De crisis van de jaren dertig verschilde in dit opzicht van die van de jaren tachtig van de negentiende eeuw, die juist een impuls was geweest voor mechanisatie en industrialisatie. De steunmaatregelen van de regering voor land- en tuinbouw droegen aanvankelijk een ad hoc karakter, maar de situatie vergde al spoedig systematische inmenging in de omvang van de productie, oogst, slacht, verwerking, uitvoer en prijzen, geregeld in de Landbouwcrisiswet van 1932.[[Noten TIN20-3-H3#3-35|<sup>[35]</sup>]]

<swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip3.swf</swf>

De moeilijkheden in land- en tuinbouw hadden een directe weerslag op de [[begrippenlijst#Agro-industire|agro-industrie]]. Verwerkende bedrijven gingen hun inspanningen richten op een systematische bevordering van de binnenlandse afzet, bijvoorbeeld voor zuivel en groente en fruit. In dat kader richtte de bijzonder invloedrijk geworden vertegenwoordiger van de coöperatieve zuivelbedrijven, de Zuivelbond FNZ, zich per brief tot de minister van Arbeid, Handel en Nijverheid met het verzoek om financiële steun voor een [[begrippenlijst#Collectieve|
collectieve]] reclamecampagne. Aan geld voor betere benutting van de diverse bestanddelen van melk en verbetering van de kwaliteit en samenstelling van de Nederlandse zuivelproducten, was nu niet direct behoefte. [[Afbeelding:05_G357_V_3_5.JPG|thumb|320px|left|Eén van de drie eetmomenten thuis rond 1950, vaak streek-, stands- en religieusgebonden.]]In de vorige fase van industrialisering van de melkverwerking was daaraan immers al alles gedaan wat mogelijk was, zodat op de kwaliteit vergelijkenderwijs niets viel aan te merken, meende de FNZ.

Een terrein, dat echter nog zoo goed als braak ligt is dat der bevordering van den afzet door propaganda voor het gebruik onzer producten. Wanneer wij om ons heen zien, wat er in den tegewoordigen tijd ter bevordering van het gebruik van sommige artikelen door middel van reclame wordt gedaan en wij zien welke resultaten daarmee vaak bereikt worden, dan behoeft het weinig toelichting, dat er op dit gebied ook voor de zuivelproducten nog heel wat te bereiken moet zijn.[[Noten TIN20-3-H3#3-36|<sup>[36]</sup>]]

Het verzoek om overheidssteun ter bekostiging van reclame voor zuivel was de minister duidelijk, maar hij had allerlei bezwaren; ten slotte stemde hij toch toe nadat gelden waren gevonden uit de exportheffingen. Zo werd in 1934 het Crisis-Zuivelbureau opgericht met de opdracht propaganda te maken voor Nederlandse zuivel in binnen- en buitenland en tevens onderzoek te doen naar marketing. Het accent van de propaganda lag, alweer, op de voorlichting van de Nederlandse huisvrouw over de gezondheid van het gebruik van melk, boter en kaas en de manieren waarop ze deze producten in gerechten kon verwerken. Professionele reclamebureaus werden ingeschakeld, die nu nog bekende maar inmiddels sterk betwiste [[begrippenlijst#Slogan|
slogans]] lanceerden zoals [[Melk is goed voor elk|'''‘Melk is goed voor elk’''']] en andere spreuken waaruit de gezondheid, veelzijdigheid en voordeligheid van boter, melk en kaas ten opzichte van andere producten moesten blijken. De medewerkers van het Bureau wisten zelfs het drinken van melk op lagere scholen ingevoerd te krijgen. Geen enkele andere branche wist iets dergelijks te realiseren. De ratio van de schoolmelk was dat het mes dan aan twee kanten sneed: de overproductie kon worden weggewerkt, terwijl ook de gezondheid van [[begrippenlijst#Schriel|
schriel]] gevoede kinderen ervan kon profiteren. In 1939 waren de ernstigste gevolgen van de crisis voorbij, maar het Crisis-Zuivelbureau had intussen veel Nederlandse huisvrouwen ervan overtuigd dat het moderne assortiment eenvoudig niet zonder melk, boter of kaas kon en dat een moderne ‘boodschappenmand’ een ruime hoeveelheid artikelen uit deze sector diende te bevatten. Schoolmelk is jarenlang een wijdverbreid en geaccepteerd verschijnsel gebleven.[[Noten TIN20-3-H3#3-37|<sup>[37]</sup>]] Na de oorlog werd het Nederlands Zuivelbureau (NZB, 1950) opgericht, waarin voorlichting en propaganda samenvielen en een permanent karakter kregen. [[Afbeelding:05_G357_V_3_9tiffcor1.jpg|thumb|355px|right|Reclame waarop word aangespoord om tomaten te eten, eind jaren dertig een luxueuze groente, die vrijwel uitsluitend in de zomer werd gebruikt. ]]
In de tuinbouw vond als reactie op de crisis een soortgelijke ontwikkeling van propaganda voor de afzet plaats. Ook in deze sector was de productiviteit in de voorgaande decennia enorm gestegen; de omzet van de veilingen bereikte in 1928 een hoogtepunt van honderd miljoen gulden.[[Noten TIN20-3-H3#3-38|<sup>[38]</sup>]] Het Centraal Bureau van de Tuinbouwveilingen (CBT), opgericht in 1917, voerde in de jaren twintig propaganda voor groente en fruit, waarvoor het de kosten omsloeg over de veilingen zelf. De crisis bracht ook de tuinbouw grote afzetproblemen en door overheidsmaatregelen als doordraaisubsidies werd geprobeerd de ernstigste problemen te bestrijden. Het CBT had intussen aanzienlijk moeten bezuinigen op de reclamegelden. In 1938 deed ook het CBT daarom een beroep op overheidssteun voor het voeren van een omvangrijke collectieve reclamecampagne om de overproductie van tomaten af te zetten. Een enorm overschot was verwerkt tot vier en een half miljoen blikken tomatensoep, die op consumenten lagen te wachten. Het ministerie van Economische Zaken wilde de campagne wel steunen en zo kreeg het reclamebureau Delamar de opdracht een campagne te bedenken. Met ‘Ha tomatensoep, (en ’t is zo gezond!)’ als slagzin werd de actie een groot succes; binnen twee maanden was het merendeel van de voorraad blikken verkocht. Het gebruik van tomaten werd overigens ook in diverse andere vormen dan bliksoep aangeprezen. Ook de verkoop van [[Industrialisering van de voedselproductie: groenten en fruit|'''andere geconserveerde groenten''']] in blik nam toe.

Crisis, overheid en collectieve propaganda

2007-09-04T09:19:47Z

DvandenBrink:

Nederland, met zijn open import- en exportstructuur, kreeg een aanzienlijke economische terugslag door de internationale depressie. In 1931 raakten sommige industriële sectoren en met name de landbouw en de daarmee verbonden [[begrippenlijst#Veredelen|
veredelingsindustrie]] verzeild in een diepe crisis.[[Noten TIN20-3-H3#3-33|<sup>[33]</sup>]] Het land was op export aangewezen, maar voor Nederlandse exportproducten (boter, kaas, eieren, groente en fruit) waren consumenten met een tamelijk ruime beurs nodig, terwijl de crisis elders juist regeringen verleidde tot het vaststellen van invoerbeperkingen uit een streven naar zelfvoorziening. De meeste Europese landen verlieten de gouden standaard, maar Nederland deed dit pas in 1936, waardoor de concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland verzwakte.[[Noten TIN20-3-H3#3-34|<sup>[34]</sup>]] De ontwikkeling van de techniek in de voedselvoorziening, die vijftig jaar eerder een ingrijpende versnelling had ondergaan, had nieuwe en omvangrijke problemen geschapen. De verbeterde landbouwkundige organisatie, kennis en toepassing daarvan hadden immers tot een grotere productie, en nu zelfs tot overproductie geleid. De crisis van de jaren dertig verschilde in dit opzicht van die van de jaren tachtig van de negentiende eeuw, die juist een impuls was geweest voor mechanisatie en industrialisatie. De steunmaatregelen van de regering voor land- en tuinbouw droegen aanvankelijk een ad hoc karakter, maar de situatie vergde al spoedig systematische inmenging in de omvang van de productie, oogst, slacht, verwerking, uitvoer en prijzen, geregeld in de Landbouwcrisiswet van 1932.[[Noten TIN20-3-H3#3-35|<sup>[35]</sup>]]

<swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip2.swf</swf>

De moeilijkheden in land- en tuinbouw hadden een directe weerslag op de [[begrippenlijst#Agro-industire|agro-industrie]]. Verwerkende bedrijven gingen hun inspanningen richten op een systematische bevordering van de binnenlandse afzet, bijvoorbeeld voor zuivel en groente en fruit. In dat kader richtte de bijzonder invloedrijk geworden vertegenwoordiger van de coöperatieve zuivelbedrijven, de Zuivelbond FNZ, zich per brief tot de minister van Arbeid, Handel en Nijverheid met het verzoek om financiële steun voor een [[begrippenlijst#Collectieve|
collectieve]] reclamecampagne. Aan geld voor betere benutting van de diverse bestanddelen van melk en verbetering van de kwaliteit en samenstelling van de Nederlandse zuivelproducten, was nu niet direct behoefte. [[Afbeelding:05_G357_V_3_5.JPG|thumb|320px|left|Eén van de drie eetmomenten thuis rond 1950, vaak streek-, stands- en religieusgebonden.]]In de vorige fase van industrialisering van de melkverwerking was daaraan immers al alles gedaan wat mogelijk was, zodat op de kwaliteit vergelijkenderwijs niets viel aan te merken, meende de FNZ.

Een terrein, dat echter nog zoo goed als braak ligt is dat der bevordering van den afzet door propaganda voor het gebruik onzer producten. Wanneer wij om ons heen zien, wat er in den tegewoordigen tijd ter bevordering van het gebruik van sommige artikelen door middel van reclame wordt gedaan en wij zien welke resultaten daarmee vaak bereikt worden, dan behoeft het weinig toelichting, dat er op dit gebied ook voor de zuivelproducten nog heel wat te bereiken moet zijn.[[Noten TIN20-3-H3#3-36|<sup>[36]</sup>]]

Het verzoek om overheidssteun ter bekostiging van reclame voor zuivel was de minister duidelijk, maar hij had allerlei bezwaren; ten slotte stemde hij toch toe nadat gelden waren gevonden uit de exportheffingen. Zo werd in 1934 het Crisis-Zuivelbureau opgericht met de opdracht propaganda te maken voor Nederlandse zuivel in binnen- en buitenland en tevens onderzoek te doen naar marketing. Het accent van de propaganda lag, alweer, op de voorlichting van de Nederlandse huisvrouw over de gezondheid van het gebruik van melk, boter en kaas en de manieren waarop ze deze producten in gerechten kon verwerken. Professionele reclamebureaus werden ingeschakeld, die nu nog bekende maar inmiddels sterk betwiste [[begrippenlijst#Slogan|
slogans]] lanceerden zoals [[Melk is goed voor elk|'''‘Melk is goed voor elk’''']] en andere spreuken waaruit de gezondheid, veelzijdigheid en voordeligheid van boter, melk en kaas ten opzichte van andere producten moesten blijken. De medewerkers van het Bureau wisten zelfs het drinken van melk op lagere scholen ingevoerd te krijgen. Geen enkele andere branche wist iets dergelijks te realiseren. De ratio van de schoolmelk was dat het mes dan aan twee kanten sneed: de overproductie kon worden weggewerkt, terwijl ook de gezondheid van [[begrippenlijst#Schriel|
schriel]] gevoede kinderen ervan kon profiteren. In 1939 waren de ernstigste gevolgen van de crisis voorbij, maar het Crisis-Zuivelbureau had intussen veel Nederlandse huisvrouwen ervan overtuigd dat het moderne assortiment eenvoudig niet zonder melk, boter of kaas kon en dat een moderne ‘boodschappenmand’ een ruime hoeveelheid artikelen uit deze sector diende te bevatten. Schoolmelk is jarenlang een wijdverbreid en geaccepteerd verschijnsel gebleven.[[Noten TIN20-3-H3#3-37|<sup>[37]</sup>]] Na de oorlog werd het Nederlands Zuivelbureau (NZB, 1950) opgericht, waarin voorlichting en propaganda samenvielen en een permanent karakter kregen. [[Afbeelding:05_G357_V_3_9tiffcor1.jpg|thumb|355px|right|Reclame waarop word aangespoord om tomaten te eten, eind jaren dertig een luxueuze groente, die vrijwel uitsluitend in de zomer werd gebruikt. ]]
In de tuinbouw vond als reactie op de crisis een soortgelijke ontwikkeling van propaganda voor de afzet plaats. Ook in deze sector was de productiviteit in de voorgaande decennia enorm gestegen; de omzet van de veilingen bereikte in 1928 een hoogtepunt van honderd miljoen gulden.[[Noten TIN20-3-H3#3-38|<sup>[38]</sup>]] Het Centraal Bureau van de Tuinbouwveilingen (CBT), opgericht in 1917, voerde in de jaren twintig propaganda voor groente en fruit, waarvoor het de kosten omsloeg over de veilingen zelf. De crisis bracht ook de tuinbouw grote afzetproblemen en door overheidsmaatregelen als doordraaisubsidies werd geprobeerd de ernstigste problemen te bestrijden. Het CBT had intussen aanzienlijk moeten bezuinigen op de reclamegelden. In 1938 deed ook het CBT daarom een beroep op overheidssteun voor het voeren van een omvangrijke collectieve reclamecampagne om de overproductie van tomaten af te zetten. Een enorm overschot was verwerkt tot vier en een half miljoen blikken tomatensoep, die op consumenten lagen te wachten. Het ministerie van Economische Zaken wilde de campagne wel steunen en zo kreeg het reclamebureau Delamar de opdracht een campagne te bedenken. Met ‘Ha tomatensoep, (en ’t is zo gezond!)’ als slagzin werd de actie een groot succes; binnen twee maanden was het merendeel van de voorraad blikken verkocht. Het gebruik van tomaten werd overigens ook in diverse andere vormen dan bliksoep aangeprezen. Ook de verkoop van [[Industrialisering van de voedselproductie: groenten en fruit|'''andere geconserveerde groenten''']] in blik nam toe.

Een wetenschappelijke benadering van het fabricageproces

2007-09-04T09:17:10Z

DvandenBrink:

De ondernemingen in de diverse branches van de [[begrippenlijst#Uitdijen|uitdijende]] voedingsmiddelenindustrie werden in de periode 1890-1920 in toenemende mate beïnvloed door wetenschappers en wetenschappelijke ontwikkelingen. Die invloed was vooral merkbaar op twee terreinen. Allereerst verspreidden zich nieuwe opvattingen over het belang van hygiënische methoden bij de productie en verwerking van voedsel. Verder kregen producenten te maken met nieuwe inzichten omtrent voedingsmiddelen: in verband met de gezondheid moesten deze een minimaal gehalte van bepaalde voedingsstoffen bevatten.
Vanwege de ernstige problemen met de kwaliteit van de grondstof melk, [[begrippenlijst#Manifesteren|manifesteerde]] de opkomst van nieuwe opvattingen over hygiëne zich sterk in de [[De verwerking van koemelk tot consumptiemelk|'''zuivelbranche''']]. Bederf, gebrek aan hygiëne en wisselende kwaliteit van producten vormden voor producent en consument een groot probleem. Hierbij kwam nog de optredende vervalsing in de handel, een tussenschakel in de keten.
Zo stelden de initiatiefnemers tot de oprichting van het Nederlands Weekblad voor Veeteelt en Zuivelbereiding in de lente van 1895 dat ‘het juk der mededinging’ en het streven ‘meer en beter waar’ te maken, noopten tot de invoering van
[[begrippenlijst#Separator|separators]] en centrifuges, de oprichting van proefstations ter controle op zindelijkheid en vervalsing en andere maatregelen die hygiëne en houdbaarheid van melk en zuivelproducten bevorderden. Het was de wetenschap, meenden zij, die in deze veranderingen de praktijk de hand had gereikt, vooral de kennis van voedingsstoffen en van ‘het leven en werken van die oneindig kleine wezens, de bacteriën’. Voor een gulden per kwartaal konden abonnees op de hoogte blijven van de nieuwste wetenschappelijke ontwikkelingen en overige informatie van belang zijnde voor de bedrijfstak, terwijl bovendien gelegenheid was een gratis advertentie te plaatsen.[[Noten TIN20-3-H2#2-69|<sup>[69]</sup>]] [[Afbeelding:05_G357_V_2_5tiffcor1.jpg|thumb|450px|right|De importeur van 'Schotsch Havermeel' wees er in zijn reclame op dat de productie hiervan onder chemische controle stond.]]
De oprichters van het vakblad voor de zuivelbranche presenteerden zichzelf als [[begrippenlijst#Protagonist|protagonisten]] van deze verwetenschappelijking. Toepassing van de wetenschap in de bedrijfspraktijk was een nieuwigheid. Hetzelfde gold voor de gehele [[begrippenlijst#Pluriform|pluriforme]] schakel van de verwerkende agrarische bedrijven.[[Noten TIN20-3-H2#2-70|<sup>[70]</sup>]] In de voedingsmiddelenbedrijvigheid ging de praktische ervaring meestal vooraf aan de toepassing van wetenschappelijke kennis.[[Noten TIN20-3-H2#2-71|<sup>[71]</sup>]] Wetenschappelijke vindingen maakten het echter mogelijk technieken te verbeteren. Dit gebeurde bijvoorbeeld ruim een halve eeuw na de innovatie van het steriliseren en de introductie van verpakking in glas of blik door de Franse kok Nicolas Appert (1750-1841) in 1810. Zijn vinding maakte het mogelijk voedsel voor lange tijd te bewaren. Toch trad er soms om onverklaarbare redenen bederf op. Het werk van[[De reincultuur|''' Louis Pasteur''']] (1822-1895) maakte duidelijk hoe dit kwam. Pasteur en zijn collega’s toonden aan dat bederf werd veroorzaakt door bacteriën, die door verhitting onschadelijk waren te maken. Met de diffusie van deze kennis naar de bewerking van bederfelijke voedingsmiddelen in de praktijk was echter veel tijd gemoeid.[[Noten TIN20-3-H2#2-72|<sup>[72]</sup>]] In de zuivel viel de toepassing van wetenschappelijke principes min of meer samen met de verplaatsing van de productie van de boerderij naar de fabriek.
Het streven naar het maken van ‘meer en beter waar’ waarover de redactie van het Nederlandsch Weekblad voor Zuivelbereiding en Veeteelt sprak, leidde in de zuivelsector tot de invoering van nieuwe machines en controlemaatregelen. De landbouwcrisis van de jaren tachtig, de concurrentie van Denemarken en Australië en de kwalijke naam van de Nederlandse boter hadden de exportpositie in gevaar gebracht. Belanghebbende groepen meenden in reactie hierop dat het anders moest met de zuivelbereiding.[[Noten TIN20-3-H2#2-73|<sup>[73]</sup>]] Het was de hoogste tijd deze achterstand op het buitenland in te halen; wetenschap, overheid en bedrijfsleven werden hierin alle drie betrokken. Met de Deense machines en methoden van kennisoverdracht als voorbeeld, zetten vertegenwoordigers van deze belangengroepen en instanties een infrastructuur op om een nieuw [[begrippenlijst#Kennisregime|kennisregime]] in de zuivelsector te vestigen.[[Noten TIN20-3-H2#2-74|<sup>[74]</sup>]] Naast vakbladen richtten ze rond 1900 een uitgebreid stelsel op van verenigingen, opleidingen, scholen en proefstations. Zo werd te Hoorn in 1889 een proefstation gevestigd.[[Noten TIN20-3-H2#2-75|<sup>[75]</sup>]] In Bolsward kwam in 1904 een Rijkszuivelschool tot stand met diverse opleidingen.[[Noten TIN20-3-H2#2-76|<sup>[76]</sup>]] Vele afgestudeerden van deze school werden directeur van een zuivelfabriek. Vanaf 1906 kwamen ‘zuivel[[begrippenlijst#consulent|
consulenten]]’ cursussen geven aan veeboeren en zuivelbereiders en er verschenen leerboeken. De rijksoverheid verleende de consulenten vanaf 1912 de positie van rijksambtenaar, waarmee ze het nationale belang van hun werk onderstreepte. Bedrijf, overheid en wetenschap raakten op deze manier binnen en buiten de keten met elkaar bekend en vervlochten.
Kennis over hygiëne, bederf en vervalsing drong in meerdere branches van de verwerkende agrarische industrie door van laag tot hoog. Organisch-chemische wetenschappelijke kennis, inclusief [[begrippenlijst#Laboratorium|laboratorium]]onderzoek binnen de bedrijven, werd rond 1900 toegepast binnen de bierbrouwerijen, de graan-, meel- en broodfabrieken, de margarine-industrie en de gistfabrieken en leidde binnen deze bedrijfstakken tot innovaties.[[Noten TIN20-3-H2#2-77|<sup>[77]</sup>]] Er ontstond daarnaast een markt voor particuliere laboratoria, die zich bezig hielden met onderzoek naar drinkwater en levensmiddelen zoals melk, kaas, boter en vlees.[[Noten TIN20-3-H2#2-78|<sup>[78]</sup>]] De algemene trend was om in toenemende mate gebruik te maken van wetenschappelijke kennis om de problemen rond hygiëne, bederf en vervalsing op te lossen. Er ontstond een [[Wetenschap en de definitie van kwaliteit|'''nieuwe kennisinfrastructuur''']]. De in 1876 gevestigde Rijkslandbouwschool in Wageningen richtte zich in haar streven naar academisering op een breed scala aan vakken, waaronder zuivelbereiding. De studenten waren afkomstig uit gegoede (boeren)families en behoorden tot de eerste academici binnen de voedingsmiddelenbedrijven in Nederland en de koloniën.[[Noten TIN20-3-H2#2-79|<sup>[79]</sup>]] De verspreiding binnen en buiten de voedingsmiddelenketen van kleine laboratoria en proefstations leidde tot een systematische waarneming van de samenstelling van en de veranderingen in de plantaardige en dierlijke grondstoffen na oogst en bewerking. Deze analyses waren gericht op problemen van productie, opslag en vervoer over langere afstand.
<swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip2.swf</swf>

Het assortiment en de keten: 100 jaar verandering

2007-09-04T09:03:49Z

DvandenBrink:

In de besproken periode 1890-1990 is het assortiment sterk uitgebreid en is de samenstelling enorm veranderd: er zijn vele nieuwe producten bij gekomen en bestaande verdwenen. Ook de producten zelf zijn van samenstelling veranderd. Met de uitbreiding, vervanging en veranderde samenstelling van het assortiment zijn bepaalde problemen van kwantiteit (schaarste) en kwaliteit (vervalsing, bederf) grotendeels opgelost, maar zijn ook nieuwe problemen (gezondheid) verschenen. De veranderingen in het assortiment leidden tot een wijziging van het maaltijdenpatroon. Tot het begin van de jaren zestig was er sprake van uniformering, hetgeen resulteerde in een patroon van drie maaltijden per dag zonder veel tussendoortjes. Twee broodmaaltijden en een warme maaltijd van aardappelen, groente en vlees, vaak met soep vooraf en een toetje na, werden standaard. In de periode daarna ontstond er voor velen toch onverwachts een nieuwe differentiatie en versplintering van markten. Een effect van deze ontwikkeling was dat de huisvrouw als belangrijkste categorie consument waarop de industrie zich in haar productontwikkeling probeerde te richtten, verdween. Aan enige vakkennis, voorheen zo enthousiast gepropageerd door de kookleraressen, was in deze periode steeds minder behoefte. Alles lag immers kant en klaar, voorverpakt, afgepast en voorzien van gebruiksaanwijzingen op pak of pot in de supermarkt? Zelfs op verpakte verse artikelen stonden behandelwijzen, tips en menusuggesties aangegeven. Mannen en kinderen konden zich dan ook moeiteloos aan de aankoop en bereiding van voedsel wijden. Alleen de keuze bleef over als probleem. Bovendien raakte het eten buiten de deur in de jaren tachtig steeds meer in zwang, waar families en andere gezelschappen alleen nog hoefden aan te zitten en te eten.[[Noten TIN20-3-H4#4-61|<sup>[61]</sup>]] De markt van restaurants werd voor voedingsmiddelenbedrijven dan ook steeds belangrijker. Dit was één van de redenen waarvan Unilever in 2000 voor een ongekend hoog bedrag van ruim 56 miljard gulden het Amerikaanse bedrijf Bestfoods overnam.[[Noten TIN20-3-H4#4-62|<sup>[62]</sup>]] [[Afbeelding:Grafiek_4,2.jpg|thumb|350px|left|Verbruik van bier, wijn en frisdranken (1950-1992).]]
De belangrijkste veranderingen in de voedingsmiddelenketen zijn ten minste van drieërlei aard: er is sprake van verlenging (toename van het aantal subschakels in de keten en de geografische afstand tussen de schakels), differentiatie (de schakels zelf worden complexer) en verdichting (de schakels onderling raken meer op elkaar betrokken en van elkaar afhankelijk; er ontstaat ketendwang). De verdichting is op te opvatten als een complement van verlenging en differentiatie, daardoor ontstaat afstemming en coördinatie. De verlenging en differentiatie leidde tot het ontstaan van een kloof tussen productie en consumptie, een kloof die kon worden overbrugd en gereguleerd door de opkomst van een gedifferentieerd maatschappelijk middenveld. Het middenveld is op te vatten als een arena waarin een groot aantal belangengroepen participeren in coalities van samenwerking en conflict, en tevens als een onderdeel van de ketenverdichting. Belangengroepen in de beschrevenperiode waren onder meer overheden, wetenschappelijke organisaties, media, diverse maatschappelijke groeperingen, kookleraressen en organisaties die verantwoordelijk waren voor de distributie. De relatieve machtsbalans tussen schakels en groepen in de voedingsmiddelenketen is in de twintigste eeuw verschoven van de eerste naar de latere schakels en subschakels in de keten.

<swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip6.swf</swf>

[[Afbeelding:Grafiek_4,3.jpg|thumb|350px|right|Verbruik van koffie en thee (1950-1992).]]
Producenten werden in toenemende mate gedwongen hun oren te laten hangen naar de wensen van consumenten, die echter - zoals gezegd - steeds minder makkelijk in duidelijke ‘doelgroepen’ vielen onder te brengen. In dit proces speelde het genoemde middenveld, dat zichtbaar werd vanaf de jaren twintig, een cruciale rol. De spelers op het middenveld brachten consumenten en producenten over en weer bij elkaar. Overheid en wetenschap vervulden daarbij, elk op eigen wijze, een bijzondere functie door de vorming van regulerende regimes met (inter)nationale geldigheid. De voedselvoorziening is anno 2000 een buitengewoon complex geheel geworden. Het ‘moderne voedselsysteem’ is sociologisch te zien als ‘vervlechtingsconglomeraat’.[[Noten TIN20-3-H4#4-63|<sup>[63]</sup>]] Vele in dit systeem actieve organisaties zijn zelf ook gaan denken in termen van een keten en zijn erop gericht die keten en het gedrag van alle organisaties daarbinnen op elkaar af te stemmen.[[Noten TIN20-3-H4#4-64|<sup>[64]</sup>]] De keten is als het ware reflexief geworden.[[Noten TIN20-3-H4#4-65|<sup>[65]</sup>]]

Het assortiment en de keten: 100 jaar verandering

2007-09-04T09:03:15Z

DvandenBrink:

In de besproken periode 1890-1990 is het assortiment sterk uitgebreid en is de samenstelling enorm veranderd: er zijn vele nieuwe producten bij gekomen en bestaande verdwenen. Ook de producten zelf zijn van samenstelling veranderd. Met de uitbreiding, vervanging en veranderde samenstelling van het assortiment zijn bepaalde problemen van kwantiteit (schaarste) en kwaliteit (vervalsing, bederf) grotendeels opgelost, maar zijn ook nieuwe problemen (gezondheid) verschenen. De veranderingen in het assortiment leidden tot een wijziging van het maaltijdenpatroon. Tot het begin van de jaren zestig was er sprake van uniformering, hetgeen resulteerde in een patroon van drie maaltijden per dag zonder veel tussendoortjes. Twee broodmaaltijden en een warme maaltijd van aardappelen, groente en vlees, vaak met soep vooraf en een toetje na, werden standaard. In de periode daarna ontstond er voor velen toch onverwachts een nieuwe differentiatie en versplintering van markten. Een effect van deze ontwikkeling was dat de huisvrouw als belangrijkste categorie consument waarop de industrie zich in haar productontwikkeling probeerde te richtten, verdween. Aan enige vakkennis, voorheen zo enthousiast gepropageerd door de kookleraressen, was in deze periode steeds minder behoefte. Alles lag immers kant en klaar, voorverpakt, afgepast en voorzien van gebruiksaanwijzingen op pak of pot in de supermarkt? Zelfs op verpakte verse artikelen stonden behandelwijzen, tips en menusuggesties aangegeven. Mannen en kinderen konden zich dan ook moeiteloos aan de aankoop en bereiding van voedsel wijden. Alleen de keuze bleef over als probleem. Bovendien raakte het eten buiten de deur in de jaren tachtig steeds meer in zwang, waar families en andere gezelschappen alleen nog hoefden aan te zitten en te eten.[[Noten TIN20-3-H4#4-61|<sup>[61]</sup>]] De markt van restaurants werd voor voedingsmiddelenbedrijven dan ook steeds belangrijker. Dit was één van de redenen waarvan Unilever in 2000 voor een ongekend hoog bedrag van ruim 56 miljard gulden het Amerikaanse bedrijf Bestfoods overnam.[[Noten TIN20-3-H4#4-62|<sup>[62]</sup>]] [[Afbeelding:Grafiek_4,2.jpg|thumb|350px|left|Verbruik van bier, wijn en frisdranken (1950-1992).]]
De belangrijkste veranderingen in de voedingsmiddelenketen zijn ten minste van drieërlei aard: er is sprake van verlenging (toename van het aantal subschakels in de keten en de geografische afstand tussen de schakels), differentiatie (de schakels zelf worden complexer) en verdichting (de schakels onderling raken meer op elkaar betrokken en van elkaar afhankelijk; er ontstaat ketendwang). De verdichting is op te opvatten als een complement van verlenging en differentiatie, daardoor ontstaat afstemming en coördinatie. De verlenging en differentiatie leidde tot het ontstaan van een kloof tussen productie en consumptie, een kloof die kon worden overbrugd en gereguleerd door de opkomst van een gedifferentieerd maatschappelijk middenveld. Het middenveld is op te vatten als een arena waarin een groot aantal belangengroepen participeren in coalities van samenwerking en conflict, en tevens als een onderdeel van de ketenverdichting. Belangengroepen in de beschrevenperiode waren onder meer overheden, wetenschappelijke organisaties, media, diverse maatschappelijke groeperingen, kookleraressen en organisaties die verantwoordelijk waren voor de distributie. De relatieve machtsbalans tussen schakels en groepen in de voedingsmiddelenketen is in de twintigste eeuw verschoven van de eerste naar de latere schakels en subschakels in de keten.

<swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip6.swf</swf>

Producenten werden in toenemende mate gedwongen hun oren te laten hangen naar de wensen van consumenten, die echter - zoals gezegd - steeds minder makkelijk in duidelijke ‘doelgroepen’ vielen onder te brengen. In dit proces speelde het genoemde middenveld, dat zichtbaar werd vanaf de jaren twintig, een cruciale rol. De spelers op het middenveld brachten consumenten en producenten over en weer bij elkaar. Overheid en wetenschap vervulden daarbij, elk op eigen wijze, een bijzondere functie door de vorming van regulerende regimes met (inter)nationale geldigheid. De voedselvoorziening is anno 2000 een buitengewoon complex geheel geworden. Het ‘moderne voedselsysteem’ is sociologisch te zien als ‘vervlechtingsconglomeraat’.[[Noten TIN20-3-H4#4-63|<sup>[63]</sup>]] Vele in dit systeem actieve organisaties zijn zelf ook gaan denken in termen van een keten en zijn erop gericht die keten en het gedrag van alle organisaties daarbinnen op elkaar af te stemmen.[[Noten TIN20-3-H4#4-64|<sup>[64]</sup>]] De keten is als het ware reflexief geworden.[[Noten TIN20-3-H4#4-65|<sup>[65]</sup>]] [[Afbeelding:Grafiek_4,3.jpg|thumb|350px|left|Verbruik van koffie en thee (1950-1992).]]

De opkomst van de zelfbediening

2007-09-04T08:57:52Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:TIN20III-blz290.jpg|thumb|400px|right|Ontwerp voor het interieur van een nieuwe 'supermart' van Albert Heijn in Amsterdam.]]Mede onder invloed van het sterk veranderde assortiment, zoals dat werd aangeboden door de producenten, begon de distributie zich in deze periode aanzienlijk te wijzigen. Weliswaar hadden structuurveranderingen als de opkomst van kleine zelfbedieningszaken in kruidenierswaren in de voorgaande fase al ingezet, maar nu breidde deze ontwikkeling zich enorm uit. De allereerste zelfbedieningswinkel werd in 1948 geopend door de Gebroeders Van Woerkom in Nijmegen, enkele maanden later (1949) gevolgd door Dirk Kat in Velsen-Noord, die ook participeerde in de Kijkgrijp. Kat wist zijn zaak (‘een compleet assortiment op 200 m2), die aanvankelijk niet liep, tot een succes te maken door het introduceren van de koopjes van de ‘dolle dinsdagen’, waarvoor klanten van vijftien kilometer ver kwamen fietsen.[[Noten TIN20-3-H4#4-43|<sup>[43]</sup>]] Opvallend genoeg waren de grootwinkelbedrijven geen pioniers in de zelfbediening. De kleinere, zelfstandige ondernemers namen het voortouw. Zij reisden echter niet, zoals Gerrit Heijn (in 1936) en Jo Legerstee, chef verkoop en later directielid van Albert Heijn, (in 1948) deden, in Amerika rond om nieuwe mogelijkheden te verkennen; ze hadden het idee van zelfbediening gewoon van horen zeggen en uit de vakpers. Mogelijk lazen ze wel Taminiau’s Amerikaansche Revue, een blad dat door dit bedrijf in conserven (TEO-producten) sinds 1946 maandelijks gratis onder detailhandelaren werd verspreid.[[Noten TIN20-3-H4#4-44|<sup>[44]</sup>]] Pas toen de zelfbedieningsformule een succes bleek, volgden de grote kruideniers. Zowel Albert Heijn als De Gruyter opende in 1952 zijn eerste zelfbedieningswinkel. Een essentiële voorwaarde voor het succes van een zelfbediening of later een supermarkt, bleek een parkeerplaats te zijn.[[Noten TIN20-3-H4#4-45|<sup>[45]</sup>]]
Niet alle kruidenierswinkels veranderden uiteraard van de ene dag op de andere in zelfbedieningszaken. Ook in de bedieningszaken werkten de ingrijpende organisatorische en technische veranderingen in het winkelsysteem echter als katalysator op wijzigingen in het verkoopproces in de winkel. Er waren nu rond de duizend artikelen, verpakt en wel, naast losse waren verkrijgbaar. De klassieke laden en open bakken, die anderhalve eeuw typerend waren geweest voor de kruidenierswinkel, verdwenen en werden vervangen door schappen. Het afwegen van losse waren zoals suiker, meel en vleeswaren, gebeurde door middel van snelwegers, die de omslachtige balansweegschalen vervingen. Kaas verkochten ze al, maar rond 1960 kon men bij enkele kruideniers voor het eerst verpakte flessenmelk kopen. Neonbuizen zorgden voor moderne verlichting tot in de verste hoeken van de winkel. Specialisten als slagers gingen investeren in elektrische koelvitrines (‘Kijk-wijs-toonbanken’), waardoor klanten beter tot een aankoop van vooraf gesneden vlees- en worstsoorten konden besluiten.[[Noten TIN20-3-H4#4-46|<sup>[46]</sup>]] Behalve voor een pond reuzel en rundvet half om half, kon men bij hen ook terecht voor een pakje margarine. De opname van deze ‘vreemde’ artikelen in het assortiment vormde een bescheiden begin van de al snel om zich heen grijpende branchevervaging in de detailhandel voor levensmiddelen.
Het verkopen van artikelen uit diverse ‘branches’ was geen nieuw verschijnsel, maar stamde al uit de tijd van de ‘Winkel van Sinkel’, waar alles te koop was. Albert Heijn Jr. had er bij de opening van de derde ‘SuperMart’ (zoals het bedrijf zijn supermarkten doopte) in 1956 al op gewezen dat de Vestigingswet Kleinbedrijf van 1937 pas officieel beperkingen aan het gevoerde assortiment had gesteld. Deze branchevorming en specialisatie waren indertijd voortgevloeid uit de overheidsbemoeienis met de middenstand in het Interbellum. Vooral de crisistijd, toen het winkelvak (te) velen trok omdat er geen papieren voor nodig waren, stimuleerde tot overheidsingrijpen omdat winkels te klein werden om van te leven. Wettelijk vastgelegde eisen van vakbekwaamheid aan winkeliers hadden in versmalling van de branches geresulteerd.[[Noten TIN20-3-H4#4-47|<sup>[47]</sup>]] Minder dan twee decennia later deed zich met de structuurveranderingen in de distributieschakel het probleem van de branchevervaging voor. <swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip4.swf</swf>
De overheid bleef zich met de detailhandel in levensmiddelen bemoeien en al in 1956 had de Commissie Adviezen Vestigingsregelingen van de Sociaal Economische Raad (SER) erop gewezen dat vele verbruiksartikelen als producten van massafabricage beschikbaar waren. Daardoor waren ‘ambachtelijke werkzaamheid’ en technische kennis in de levensmiddelendetailhandel als criteria bij vestiging minder belangrijk geworden. In het ontwerp-Vestigingsbesluit Levensmiddelenbedrijf, dat in 1961 werd aangenomen, werden de te verkopen artikelen in twee groepen onderscheiden: die waarvoor ‘speciale vakbekwaamheid’ was vereist en die waarvoor ‘een zekere vertrouwdheid’ voldoende garantie bood. Tot laatstbedoelde artikelen, de ‘gemeenschappelijke waren’, behoorden bijvoorbeeld zetmeelproducten, aroma’s, soepen, sauzen, conserven, gedroogde en gekonfijte vruchten en verpakte aardappelen, groenten en fruit.[[Noten TIN20-3-H4#4-48|<sup>[48]</sup>]] In kruidenierskringen verwachtte men een verscherpte concurrentie door dit nieuwe besluit. De ‘gemeenschappelijke waren’ behoorden immers tot het normale kruideniersassortiment, terwijl kruideniersbedrijven maar zeer beperkt artikelen uit andere branches mochten gaan verkopen. Het besluit zou ‘gelijkschakeling van een steeds groter aantal detailhandelszaken’ bevorderen.[[Noten TIN20-3-H4#4-49|<sup>[49]</sup>]] De nieuwe supermarkten konden echter beide soorten artikelen verkopen en werden dus bevoordeeld met de nieuwe overheidsmaatregel. Elf jaar later, ten slotte, trad de Vestigingswet Detailhandel 1972 in werking, die het nadeel voor de kleine detaillisten weer ongedaan maakte door te bepalen dat de eisen van vakbekwaamheid in een bepaalde branche met enkele aanvullingen in de kennis tevens konden gelden voor andere branches. Winkeliers konden op basis hiervan een nieuwe vestiging openen of nieuwe assortimenten in de bestaande vestiging opnemen. De branchevervaging was compleet.

Industrialisering van voedsel: brood, koek en banket

2007-09-04T08:50:39Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:05_G357_V_1_11.JPG|thumb|right|340px|Thuisbezorging van ongesneden en onverpakte broden rond 1950.]]De meel- en broodfabricage in de steden was al vroeg gemechaniseerd en had door massaproductie de broodprijs doen dalen.[[Noten TIN20-3-H2#2-46|<sup>[46]</sup>]] In de opgerichte fabrieken vond ten dele een koppeling plaats van de voorheen geheel gescheiden bewerkingen van meelproductie en broodbakkerij. Deegkneedmachines en heteluchtovens werden ingevoerd. Veel broodfabrieken zetten een eigen distributiesysteem op, inclusief bezorging en eigen winkels. De fabrieken startten bovendien met het maken van andere producten dan brood. In de meelfabricage waren een vergaande raffinage en de [[begrippenlijst#Bleken|bleking]] van tarwe door middel van [[Gist, zetmelen en enzymen |'''chemische middelen''']] ingevoerd, en werden [[begrippenlijst#Zemelen|zemelen]] verwijderd, waardoor het meel zeer fijn van structuur en zuiver wit werd.[[Noten TIN20-3-H2#2-47|<sup>[47]</sup>]] Hierdoor kon meel dienen als grondstof voor witbrood, beschuit, koek en banket. Beschuit, ooit leeftocht voor schepelingen, diende in verfijnder vorm nu als aanvulling op brood of als pap voor baby’s. In pap voor zuigelingen werd beschuit op dezelfde wijze als kindermeel gekookt met water of een mengsel van melk en water. Het voordeel was dat deze pap met beschuit minder lang hoefde te koken. Na 1890 werden roggebrood en nieuwe luxeartikelen als koekjes op deels gemechaniseerde wijze geproduceerd, bijvoorbeeld de in 1886 opgerichte Stoombrood- en Beschuitfabriek van Verkade in Zaandam.[[Noten TIN20-3-H2#2-48|<sup>[48]</sup>]] Verkade maakte wel veel gebruik van goedkope meisjes- en vrouwenarbeid; goedkope arbeid vertraagde echter wel de invoering van de mechanisering van het inpakken.[[Noten TIN20-3-H2#2-49|<sup>[49]</sup>]]Naast dergelijke fabrieken handhaafden zich ook kleine ambachtelijke brood- en banketbakkerijen, die onder andere inspeelden op de stedelijke vraag naar de luxe van wit, knapperig en vers brood, ’s ochtends zo vroeg mogelijk.[[Noten TIN20-3-H2#2-50|<sup>[50]</sup>]]
Onder invloed van het streven naar kwaliteitsverbetering en productdifferentiatie kwamen voor de brood- en banketbakkerij talrijke nieuwe [[begrippenlijst#Ingredient|ingrediënten]]
beschikbaar, gefabriceerd door diverse toeleveranciers. Allereerst verbeterde de kwaliteit van het brood door de toepassing van zuivere [[begrippenlijst#Gist|bakkersgist]] in plaats van de ouderwetse biergist. Deze gist was onder andere afkomstig van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek te Delft, sinds 1870 in bedrijf. Zetmeelfabrieken produceerden andere ingrediënten voor banketbakkers, bijvoorbeeld aardappelsago, [[begrippenlijst#Maizena|
maïzena]], puddingpoeder en glucosestroop. De basisgrondstoffen van deze producten verschilden; aardappelen (W.A. Scholten in Foxhol) en granen, vooral maïs (M.K. Honig in Koog aan de Zaan), waren de voornaamste.[[Noten TIN20-3-H2#2-51|<sup>[51]</sup>]] Biet- en rietsuikerproducenten leverden stropen en andere suikerhoudende producten. De Wester Suikerraffinaderij in Amsterdam maakte in 1893 al 22 verschillende soorten geraffineerde suiker <swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip5.swf</swf>waar voorheen alleen ruwsuiker werd geproduceerd.[[Noten TIN20-3-H2#2-52|<sup>[52]</sup>]] Ook fabrikanten van cacao en chocolade als Van Houten en Blooker leverden ingrediënten aan de brood- en banketsector, net als fabrikanten van melkpoeder, ondernemers van vruchtensiroop- en conservenfabriekjes en producenten van (plantaardige) oliën en vetten. Genoemde ondernemingen richtten zich uiteraard niet uitsluitend op de koek- en banketfabrikanten, maar bedienden een brede groep klanten.

Industrialisering van voedsel: brood, koek en banket

2007-09-04T08:50:00Z

DvandenBrink:

[[Afbeelding:05_G357_V_1_11.JPG|thumb|right|340px|Thuisbezorging van ongesneden en onverpakte broden rond 1950.]]De meel- en broodfabricage in de steden was al vroeg gemechaniseerd en had door massaproductie de broodprijs doen dalen.[[Noten TIN20-3-H2#2-46|<sup>[46]</sup>]] In de opgerichte fabrieken vond ten dele een koppeling plaats van de voorheen geheel gescheiden bewerkingen van meelproductie en broodbakkerij. Deegkneedmachines en heteluchtovens werden ingevoerd. Veel broodfabrieken zetten een eigen distributiesysteem op, inclusief bezorging en eigen winkels. De fabrieken startten bovendien met het maken van andere producten dan brood. In de meelfabricage waren een vergaande raffinage en de [[begrippenlijst#Bleken|bleking]] van tarwe door middel van [[Gist, zetmelen en enzymen |'''chemische middelen''']] ingevoerd, en werden [[begrippenlijst#Zemelen|zemelen]] verwijderd, waardoor het meel zeer fijn van structuur en zuiver wit werd.[[Noten TIN20-3-H2#2-47|<sup>[47]</sup>]] Hierdoor kon meel dienen als grondstof voor witbrood, beschuit, koek en banket. Beschuit, ooit leeftocht voor schepelingen, diende in verfijnder vorm nu als aanvulling op brood of als pap voor baby’s. In pap voor zuigelingen werd beschuit op dezelfde wijze als kindermeel gekookt met water of een mengsel van melk en water. Het voordeel was dat deze pap met beschuit minder lang hoefde te koken. Na 1890 werden roggebrood en nieuwe luxeartikelen als koekjes op deels gemechaniseerde wijze geproduceerd, bijvoorbeeld de in 1886 opgerichte Stoombrood- en Beschuitfabriek van Verkade in Zaandam.[[Noten TIN20-3-H2#2-48|<sup>[48]</sup>]] Verkade maakte wel veel gebruik van goedkope meisjes- en vrouwenarbeid; goedkope arbeid vertraagde echter wel de invoering van de mechanisering van het inpakken.[[Noten TIN20-3-H2#2-49|<sup>[49]</sup>]]Naast dergelijke fabrieken handhaafden zich ook kleine ambachtelijke brood- en banketbakkerijen, die onder andere inspeelden op de stedelijke vraag naar de luxe van wit, knapperig en vers brood, ’s ochtends zo vroeg mogelijk.[[Noten TIN20-3-H2#2-50|<sup>[50]</sup>]]
Onder invloed van het streven naar kwaliteitsverbetering en productdifferentiatie kwamen voor de brood- en banketbakkerij talrijke nieuwe [[begrippenlijst#Ingredient|ingrediënten]]
beschikbaar, gefabriceerd door diverse toeleveranciers. Allereerst verbeterde de kwaliteit van het brood door de toepassing van zuivere [[begrippenlijst#Gist|bakkersgist]] in plaats van de ouderwetse biergist. Deze gist was onder andere afkomstig van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek te Delft, sinds 1870 in bedrijf. Zetmeelfabrieken produceerden andere ingrediënten voor banketbakkers, bijvoorbeeld aardappelsago, [[begrippenlijst#Maizena|
maïzena]], puddingpoeder en glucosestroop. De basisgrondstoffen van deze producten verschilden; aardappelen (W.A. Scholten in Foxhol) en granen, vooral maïs (M.K. Honig in Koog aan de Zaan), waren de voornaamste.[[Noten TIN20-3-H2#2-51|<sup>[51]</sup>]] Biet- en rietsuikerproducenten leverden stropen en andere suikerhoudende producten. De Wester Suikerraffinaderij in Amsterdam maakte in 1893 al 22 verschillende soorten geraffineerde suiker waar voorheen alleen ruwsuiker werd geproduceerd.[[Noten TIN20-3-H2#2-52|<sup>[52]</sup>]] Ook fabrikanten van cacao en chocolade als Van Houten en Blooker leverden ingrediënten aan de brood- en banketsector, net als fabrikanten van melkpoeder, ondernemers van vruchtensiroop- en conservenfabriekjes en producenten van (plantaardige) oliën en vetten. Genoemde ondernemingen richtten zich uiteraard niet uitsluitend op de koek- en banketfabrikanten, maar bedienden een brede groep klanten.
<swf width="600" height="450">http://www.techniekinnederland.nl/nl/images/media/clip5.swf</swf>

Begrippenlijst

2007-09-04T07:27:27Z

DvandenBrink:

<div id=A pari></div>'''A pari''' - ''Tegen de reële waarde''
<div id=Aanbesteden></div>'''Aanbesteden''' - '' Offerte (prijsopvraag) vragen''
<div id=Aanbrug></div>'''Aanbrug''' - ''Vast oeverdeel van een beweegbare brug''
<div id=Aandeel></div>'''Aandeel''' - ''Schriftelijk bewijsstuk dat aangeeft dat de bezitter voor een deel eigenaar is van een bedrijf.''
<div id=Aandelen></div>'''Aandelen''' - ''Bewijs dat aantoont dat eigendomsrecht aantoont van (deel) onderneming(BV of NV)''
<div id=Aandelenkapitaal></div>'''Aandelenkapitaal''' - ''Totaal waarde van de aandelen naar uitgiftekoers.''
<div id=Aandrijven></div>'''Aandrijven''' - ''Mechanisch(via machine/machinaal) in beweging brengen.''
<div id=aardappelziekte></div>'''aardappelziekte''' - ''Door bepaalde schimmel veroorzaakte ziekte in het loof of de knol van een aardappelplant.''
<div id=Aardebaan></div>'''Aardebaan''' - ''Zie: baanlichaam''
<div id=Abbatoir></div>'''Abbatoir''' - ''Slachthuis''
<div id=Accijns></div>'''Accijns''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnsaanslag></div>'''Accijnsaanslag''' - ''Uiteindelijk af te dragen indirecte belasting bij de produktie/verkoop suiker. ''
<div id=Accijnsheffing></div>'''Accijnsheffing''' - ''Indirecte belasting op verbruiksgoederen; verbruiksbelasting.''
<div id=Accijnsinkomsten></div>'''Accijnsinkomsten''' - ''Indirecte belastinginkomsten van de staat op de produktie of verkoop van suiker.''
<div id=Accijnsstelsels></div>'''Accijnsstelsels''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnstarief></div>'''Accijnstarief''' - ''Hoogte van de af te dragen indirecte belasting bij de produktie/verkoop suiker. ''
<div id=Accijnswet></div>'''Accijnswet''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnswetgeving></div>'''Accijnswetgeving''' - ''Wet- en regelgeving mbt indirecte belasting op alcoholhoudende drank''
<div id=Accijnzen></div>'''Accijnzen''' - ''Belastingen''
<div id=Accommodatie></div>'''Accommodatie''' - ''Het aanpassen aan de omstandigheden, c.q. het aanbrengen van voorzieningen ''
<div id=Actoren></div>'''Actoren''' - ''Individuen, instellingen of organisaties die van doorslaggevende invloed zijn in een bepaald proces ''
<div id=Ad hoc></div>'''Ad hoc''' - ''Niet systematisch''
<div id=Additieven></div>'''Additieven''' - ''Toevoegingen''
<div id=Additioneel></div>'''Additioneel''' - ''Extra, toegevoegd''
<div id=Adequaat></div>'''Adequaat''' - ''geschikt voor het beoogde doel.''
<div id=Ad-hoc></div>'''Ad-hoc''' - ''Voor deze zaak; voor dit doel ''
<div id=Agribulk></div>'''Agribulk''' - ''Massagoed van landbouwproducten''
<div id=Agro-industire></div>'''Agro-industire''' - ''Landbouwindustrie''
<div id=Ale></div>'''Ale''' - ''Bier waarbij aan de mout geroosterde gerst wordt toegevoegd.''
<div id=Alert></div>'''Alert''' - ''Oplettend, attent''
<div id=Alibi></div>'''Alibi''' - ''Gebruik als schijnrechtvaardiging ''
<div id=Alibi-functie></div>'''Alibi-functie''' - ''Gebruik als schijnrechtvaardiging''
<div id=Alleged infringement></div>'''Alleged infringement''' - ''Engels: vermoedelijke overtreding''
<div id=Allergie></div>'''Allergie''' - ''Verstoring van het immuunsysteem''
<div id=Alternatief></div>'''Alternatief''' - ''keuzemogelijkheid''
<div id=Aluminium></div>'''Aluminium''' - ''Een licht metaal met een dof zilverachtige kleur''
<div id=Amalgaam></div>'''Amalgaam''' - ''Combinatie van verschillende factoren ''
<div id=Amandament></div>'''Amandament''' - ''Aanpassing''
<div id=Ambachtsschool></div>'''Ambachtsschool''' - ''Voorloper van LTS (Lagere Technische School) ''
<div id=Ambiance></div>'''Ambiance''' - ''Sfeer''
<div id=Ambivalent></div>'''Ambivalent''' - ''Tegelijkertijd positieve en negatieve waarde hebbend''
<div id=Amendement></div>'''Amendement''' - ''Aanpassing''
<div id=Amendement></div>'''Amendement''' - ''Geopperde wijziging in een (wets)voorstel ''
<div id=Amine></div>'''Amine''' - ''Ammoniakverbinding''
<div id=Amoniak></div>'''Amoniak''' - ''Stof die verdampt en daarbij warmte onttrekt aan omgeving.''
<div id=Anachronisme></div>'''Anachronisme''' - ''Iets dat niet in de tijd past''
<div id=Aniline></div>'''Aniline''' - ''Kleurloze vloeistof voor de kleurstoffabricage''
<div id=Antagonisme></div>'''Antagonisme''' - ''Strijd tussen tegengestelde meningen, leringen of de personen die deze hebben ''
<div id=Anticiperen></div>'''Anticiperen''' - ''Rekening gehouden met toekomstige ontwikkeling''
<div id=Antioxidant></div>'''Antioxidant''' - ''Stof die bederf tegengaat''
<div id=Antraciet></div>'''Antraciet''' - ''Magere steenkoolsoort met tot 95% koolstof; zwartgrijze kleur van deze steenkool ''
<div id=Apocrife boeken></div>'''Apocrife boeken''' - ''Laatste hoofdstukken van de Bijbel over de ondergang der wereld''
<div id=Arbeidsinput></div>'''Arbeidsinput''' - ''Arbeidsinbreng''
<div id=Areaal></div>'''Areaal''' - ''Gebied waar goederen vandaan komen''
<div id=Aristocratie></div>'''Aristocratie''' - ''De voorname families van een land, een gebied of een stad ''
<div id=Armenkamer></div>'''Armenkamer''' - ''Belangenorganisatie die zich om uiteenlopende redenen in''
<div id=Artefact></div>'''Artefact''' - ''Een door mensenhand vervaardigd voorwerp ''
<div id=Ascorbinezuur></div>'''Ascorbinezuur''' - ''Vitamine-C''
<div id=Aspirateurs></div>'''Aspirateurs''' - ''Luchtzuiger, ventilator''
<div id=Associatie></div>'''Associatie''' - ''Verbinding van gedachten''
<div id=Associëren></div>'''Associëren''' - ''Denken aan ; verbinden met''
<div id=Associëren></div>'''Associëren''' - ''In verband brengen met''
<div id=Assortiment></div>'''Assortiment''' - ''Een gevarieerd aanbod''
<div id=Assumpties></div>'''Assumpties''' - ''veronderstelling, aanname ''
<div id=Atypisch></div>'''Atypisch''' - ''Afwijkend van wat normaal is''
<div id=Autarkie></div>'''Autarkie''' - ''Absolute economische onafhankelijkheid''
<div id=Autocraat></div>'''Autocraat''' - ''Allenheerser; dictator''
<div id=Autodidact></div>'''Autodidact''' - ''Iemand die zijn kennis door eigen studie verkregen heeft''
<div id=Automatic guided vehicles></div>'''Automatic guided vehicles''' - ''Engels: automatisch geleide voertuigen''
<div id=Automobilisering></div>'''Automobilisering''' - ''De verbreiding van het autobezit en gebruik''
<div id=Autopionier></div>'''Autopionier''' - ''Iemand die het autorijden van het begin af beoefend en gestimuleerd heeft ''
<div id=Autoriseren></div>'''Autoriseren''' - ''Volmacht geven, vergunning geven''
<div id=Autoritair></div>'''Autoritair''' - ''Niet-democratisch, eigenmachtig''
<div id=Autoxidatie></div>'''Autoxidatie''' - ''Langzame oxidatie bij gewone temperatuur''
<div id=Aviateur></div>'''Aviateur''' - ''Piloot uit de beginjaren van de luchtvaart''
<div id=Baanlichaam></div>'''Baanlichaam''' - ''Verstevigde bedding onder een spoorlijn''
<div id=Bacil></div>'''Bacil''' - ''Ziekteverwekkende bacterie''
<div id=Bacterie></div>'''Bacterie''' - ''Microscopisch klein eencellig organisme''
<div id=Bacterieculture></div>'''Bacterieculture''' - ''Kweek van bacteriën''
<div id=Bacteriologie></div>'''Bacteriologie''' - ''Bestudering van het gedrag van bacteriën''
<div id=Bakermat></div>'''Bakermat''' - ''Belangrijke plaats van ontstaan/oorsprong.''
<div id=Barrière></div>'''Barrière''' - ''Onoverkomenlijke belemmering''
<div id=Basalt></div>'''Basalt''' - ''Donkergekleurd, zeer hard vulkanisch gesteente''
<div id=Bascule></div>'''Bascule''' - ''Weegschaal voor zware lasten''
<div id=Basterden></div>'''Basterden''' - ''Suiker van een bepaalde gradatie mindere kwaliteit.''
<div id=Beducht></div>'''Beducht''' - ''Bevreesd''
<div id=Beer></div>'''Beer''' - ''Menselijke uitwerpselen''
<div id=Bekwaamheidsproef></div>'''Bekwaamheidsproef''' - ''Onderzoek naar kennis en vaardigheid.''
<div id=Belastingontduiking></div>'''Belastingontduiking''' - ''Het op illegale wijze zich onttrekken aan belastingbetaling.''
<div id=Belendende></div>'''Belendende''' - ''van panden, aangrenzend ''
<div id=Beltmolen></div>'''Beltmolen''' - ''Molen op verhoging. Makkelijk voor het lossen van de wagens''
<div id=Beriberi></div>'''Beriberi''' - ''Tropische ziekte''
<div id=Beschouwen></div>'''Beschouwen''' - ''Aandachtig bekijken''
<div id=Bestek></div>'''Bestek''' - ''Beschrijving van opzet, materialen en uitvoering van een bouwwerk''
<div id=Bestuurders></div>'''Bestuurders''' - ''Zij die aan het hoofd staan van een grotere onderneming(nv of bv) en verantwoordelijk zijn voor de prestaties.''
<div id=Betacaroteen></div>'''Betacaroteen''' - ''Provitamine-A''
<div id=Beugvisserij></div>'''Beugvisserij''' - ''Visserij met draden''
<div id=Beurtvaart></div>'''Beurtvaart''' - ''Een aan vergunningen gebonden vrachtvaart''
<div id=Beurtvaart></div>'''Beurtvaart''' - ''Vervoer over water dat eerlijk verdeeld wordt onder belanghebbende schippers ''
<div id=Bewerkelijk></div>'''Bewerkelijk''' - ''Waar veel werk aan is''
<div id=Bieraccijns></div>'''Bieraccijns''' - ''Indirecte belasting op de verkoop van bier.''
<div id=Bierbesluit 1926></div>'''Bierbesluit 1926''' - ''Regelgeving voortvloeiend uit de Warenwet betreffende bier.''
<div id=Bietsuikerfabricage en-raffinage></div>'''Bietsuikerfabricage en-raffinage''' - ''industriele verwerking van bietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Bietsuikerindustrie></div>'''Bietsuikerindustrie''' - ''industriele verwerking van bietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Biotechnologie></div>'''Biotechnologie''' - ''Techniek die micro-organismen gebruikt om variatie in voedsel aan te brengen''
<div id=Biscuit></div>'''Biscuit''' - ''Droog, bros koekje''
<div id=Bleken></div>'''Bleken''' - ''Bleek maken, wit maken''
<div id=Blender></div>'''Blender''' - ''Keukenmachine om voedsel klein te maken''
<div id=Bodemgesteldheid></div>'''Bodemgesteldheid''' - ''Samenstelling van de grond: grondsoorten, water, chemische samenstelling enz''
<div id=Boerenoorlogen></div>'''Boerenoorlogen''' - ''Oorlogen van Engelse kolonisten tegen Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika in de 19e eeuw''
<div id=Bohemen></div>'''Bohemen''' - ''Streek in Tsjechië''
<div id=Bohémienistische></div>'''Bohémienistische''' - ''Ongebonden, alternatieve en zorgeloze manier van leven ''
<div id=Bolwerk></div>'''Bolwerk''' - ''Paalwerk bestaande uit balken, met gordingen en ijzeren bouten verbonden, ter versterking van zeedijk''
<div id=Bonafide></div>'''Bonafide''' - ''Betrouwbaar''
<div id=Bonafide></div>'''Bonafide''' - ''Te goeder trouw''
<div id=Boogstraal></div>'''Boogstraal''' - ''Mate van ronding van een spoorlijn b.v. over een viaduct''
<div id=Boom-fase></div>'''Boom-fase''' - ''Engels: tijd dat het heel erg goed ging''
<div id=Booming business></div>'''Booming business''' - ''Zich sterk uitbreidende bedrijfstak''
<div id=Botanicus></div>'''Botanicus''' - ''Beoefenaar plantkunde''
<div id=Botanicus></div>'''Botanicus''' - ''Plantkundige''
<div id=Botanische></div>'''Botanische''' - ''Plantkundige''
<div id=Bottellijn></div>'''Bottellijn''' - ''Productielijn voor het vullen van flessen''
<div id=Bottleneck></div>'''Bottleneck''' - ''Knelpunt''
<div id=Bovengistend></div>'''Bovengistend''' - ''Gist komt naar boven en drijft op de wort''
<div id=Bovengistende></div>'''Bovengistende''' - ''Gist komt naar boven en drijft op de wort''
<div id=Braak></div>'''Braak''' - ''Ongebruikt laten van grond''
<div id=Brak></div>'''Brak''' - ''Wat zout bevattend''
<div id=Branche></div>'''Branche''' - ''Bedrijfstak''
<div id=Brevet></div>'''Brevet''' - ''Diploma als vliegtuigbestuurder''
<div id=Broodje halfom></div>'''Broodje halfom''' - ''Belegd met pekelvlees en gekookte lever''
<div id=Broodsuiker></div>'''Broodsuiker''' - ''Benaming voor suiker in een kegelvorm die totstand komt door gebruikmaking van kegelvormen van klei(broodvormen).''
<div id=Broodzetting></div>'''Broodzetting''' - ''Prijsbepaling door overheid''
<div id=Brouwsel></div>'''Brouwsel''' - ''zelfgemaakt drankje''
<div id=Bruuskeren></div>'''Bruuskeren''' - ''Onvriendelijk behandelen''
<div id=Buil></div>'''Buil''' - ''Zeef om de graanschillen te verwijderen''
<div id=Builen></div>'''Builen''' - ''Schil van het graan halen''
<div id=Buisfilm></div>'''Buisfilm''' - ''Naadloze ringvormige folie''
<div id=Bulkcarrier></div>'''Bulkcarrier''' - ''Zeeschip dat gestorte lading vervoert''
<div id=Bulkgoederen></div>'''Bulkgoederen''' - ''Goederen die gestort worden, zoals kolen of kunstmest ''
<div id=Bulktransport></div>'''Bulktransport''' - ''Transport van onverpakte massagoederen''
<div id=Burgerij></div>'''Burgerij''' - ''De gezamenlijke burgers als groep''
<div id=Cacao></div>'''Cacao''' - ''Zaad van de tropische cacaoboom''
<div id=Cacheren></div>'''Cacheren''' - ''Een doorzichtige plastic folie op papier aanbrengen''
<div id=Cafeïne></div>'''Cafeïne''' - ''Uit koffie gewonnen product met een opwekkende werking''
<div id=Cahier></div>'''Cahier''' - ''Lijst van verplichtingen''
<div id=Caisson></div>'''Caisson''' - ''Betonnen bak gevuld met zand of beton als onderdeel van een dam''
<div id=Calamiteit></div>'''Calamiteit''' - ''Grote ramp, algemene ellende''
<div id=Campagne></div>'''Campagne''' - ''Periode dat suikerfabriek volledig in werking is.''
<div id=Capsule></div>'''Capsule''' - ''Dop`of deksel van bladlood''
<div id=Caraibisch></div>'''Caraibisch''' - ''Verwijst naar eilanden aan de oostkant van Midden-Amerika, bekend van Columbus(1492) tot vandaag(Antillen, Regae enz.). ''
<div id=Caramel></div>'''Caramel''' - ''Stof ontstaan uit suiker die langzaam is verhit tot 170 graden en daarbij uiteenvalt in verschillende moleculen met als resultaat een andere smaak, een bruine kleur en voort geur; suiker is geurloos. ''
<div id=caramellisatie></div>'''caramellisatie''' - ''Bruinkleuring door reductie(=onttrekking van zuurstof) van suiker bij hoge temperaturen.''
<div id=Carbid></div>'''Carbid''' - ''Acethyleen, vroeger gebruikt voor verlichting ''
<div id=Cardanas></div>'''Cardanas''' - ''Onder de auto doorlopende as die de versnellingsbak met de achteras verbindt ''
<div id=Case></div>'''Case''' - ''Praktijkgeval''
<div id=Caseïne></div>'''Caseïne''' - ''Eiwitachtig bestanddeel van melk''
<div id=Casu quo></div>'''Casu quo''' - ''In geval van''
<div id=Catering></div>'''Catering''' - ''Verzorging en levering van voedsel en drank''
<div id=Cellofaan></div>'''Cellofaan''' - ''Doorzichtig, taai verpakkingsmateriaal''
<div id=Certificaat></div>'''Certificaat''' - ''Schriftelijke verklaring''
<div id=Char-a-bancs></div>'''Char-a-bancs''' - ''Derdeklas spoorwegrijtuig''
<div id=Charleston></div>'''Charleston''' - ''Amerikaanse dans uit de jaren twintig''
<div id=Chars a bancs></div>'''Chars a bancs''' - ''Frans: janplezier; open wagen met zitbanken voor toeristen''
<div id=Chemische conserveringsmiddelen></div>'''Chemische conserveringsmiddelen''' - '''
<div id=chilisalpeter></div>'''chilisalpeter''' - ''Natuurlijk natriumnitraat(NaNO3) uit Chili en Peru; vroeger belangrijke meststof.''
<div id=Chique></div>'''Chique''' - ''Deftig, modieus''
<div id=Cholesterol></div>'''Cholesterol''' - ''Vetachtige glanzende stof die in alle dierlijke vetten voorkomt''
<div id=Chromatografie></div>'''Chromatografie''' - ''Scheidingsmethode voor mengsels''
<div id=Chutney></div>'''Chutney''' - ''Gekruide zoetzure saus met groenten en/of vruchten''
<div id=Cichorei></div>'''Cichorei''' - ''koffiesurrogaat en smaakverbeteringsmiddel voor koffie''
<div id=Civiel></div>'''Civiel''' - ''Burgerlijk, niet-militair''
<div id=Civieltechnisch></div>'''Civieltechnisch''' - ''Op waterstaat en wegenbouw betrekking hebbend''
<div id=Claimen></div>'''Claimen''' - ''Voor zich opeisen''
<div id=Cliché></div>'''Cliché''' - ''Afgezaagd''
<div id=Club van Rome></div>'''Club van Rome''' - ''particuliere stichting die eind jaren 60 van de 20e eeuw werd opgericht door Europese wetenschappers om hun bezorgdheid over de toekomst van de wereld, met name het milieu, aan het licht te brengen.''
<div id=Coalitie></div>'''Coalitie''' - ''verbond van twee of meer partijen of mogendheden tegen een bestrijdende partij''
<div id=Coating></div>'''Coating''' - ''Beschermende laag''
<div id=Colibacteriën></div>'''Colibacteriën''' - ''Bepaalde schadelijke bacterie''
<div id=Collectieve></div>'''Collectieve''' - ''Gezamenlijke''
<div id=Colporteren></div>'''Colporteren''' - ''Aan huis verkopen''
<div id=Comeback></div>'''Comeback''' - ''Herstel, opleving, het weer bereiken van een vroeger peil''
<div id=Commanditaire vennoot></div>'''Commanditaire vennoot''' - ''Deelgenoot in vennootschap allen door inbreng van kapitaal zonder het recht om handelend op treden of de naam aan de zaak te geven en slechts aansprakelijk voor de inbreng. Zie ook: vennootschap.''
<div id=Commercial></div>'''Commercial''' - ''Reclameboodschap''
<div id=Commerciële></div>'''Commerciële''' - ''Gericht op winstmaken en juiste bedrijfsvoering daartoe.''
<div id=Commissionairshuis></div>'''Commissionairshuis''' - ''Bedrijf dat tegen betaling op eigen naam in opdracht of op naam van een ander overeenkomsten sluit; betreft vaak effectenhandel.''
<div id=Commotie></div>'''Commotie''' - ''Opschudding, drukte''
<div id=Communiceren></div>'''Communiceren''' - ''Met elkaar praten''
<div id=Competentie></div>'''Competentie''' - ''Kennis, autoriteit''
<div id=Complementair></div>'''Complementair''' - ''Aanvullend, overeenkomend''
<div id=Complex></div>'''Complex''' - ''Ingewikkeld''
<div id=Compressiesysteem></div>'''Compressiesysteem''' - ''Methode om gas samen te persen.''
<div id=Comprimeren></div>'''Comprimeren''' - ''Samenpersen''
<div id=Concern></div>'''Concern''' - ''Grote onderneming''
<div id=Concessie></div>'''Concessie''' - ''Vergunning''
<div id=Concessie></div>'''Concessie''' - ''Vergunning''
<div id=Concurrente></div>'''Concurrente''' - ''Gelijke aanspraak/rechten hebbend op ''
<div id=Condenseren></div>'''Condenseren''' - ''Indampen''
<div id=Condensor></div>'''Condensor''' - ''Koeler die afgewekte stoom afkoelt tot water''
<div id=Configuratie></div>'''Configuratie''' - ''Patroon, ligging ten opzichte van het hoofdgebouw''
<div id=Confituren></div>'''Confituren''' - ''Ter conservering in suiker inleggen, meestal in glazen pot''
<div id=Congestie></div>'''Congestie''' - ''Verstopping''
<div id=Congres></div>'''Congres''' - ''Bijeenkomst waar de nieuwste ontwikkelingen in een vakgebied worden gepresenteerd en besproken''
<div id=Conjunctuur></div>'''Conjunctuur''' - ''Het geheel van economische activiteiten in een land ''
<div id=Conjunctuurgevoelig></div>'''Conjunctuurgevoelig''' - ''Nogal gevoelig voor schommelingen in de conjunctuur ''
<div id=Conseil d'admistration></div>'''Conseil d'admistration''' - ''Frans: aandeelhoudersvergadering''
<div id=Consensus></div>'''Consensus''' - ''Algemene gelijkheid van opvatting''
<div id=Conservatisme></div>'''Conservatisme''' - ''Zoveel mogelijk het bestaande willen behouden en heel terughoudend zijn met vernieuwingen.''
<div id=Conserverend></div>'''Conserverend''' - ''Bederf voorkomend''
<div id=Consistent></div>'''Consistent''' - ''Vrij van tegenstrijdigheden''
<div id=Conspicuous_consumption></div>'''Conspicuous_consumption''' - ''Opzichtige consumptie, met als doel het aan de buitenwereld tonen van rijkdom. ''
<div id=Constructie></div>'''Constructie''' - ''Bouw''
<div id=consulent></div>'''consulent''' - ''Voorlichter''
<div id=Consultancy></div>'''Consultancy''' - ''Engels: zakelijk advies''
<div id=Consumptiemaatschappij></div>'''Consumptiemaatschappij''' - ''maatschappijvorm die primair gericht is op het bezit en verbruik van goederen''
<div id=Container></div>'''Container''' - ''Grote stalen laadkist met standaardafmetingen voor vervoer per spoor, vrachtauto of zeeschip''
<div id=Contaminant></div>'''Contaminant''' - ''Iets dat een besmetting veroorzaakt''
<div id=Contemporain></div>'''Contemporain''' - ''In diezelfde tijd ''
<div id=Context></div>'''Context''' - ''Verband, samenhang''
<div id=Context></div>'''Context''' - ''Zinsverband; verband waarin zich iets voordoet.''
<div id=Continentaal Stelsel></div>'''Continentaal Stelsel''' - ''Maatregel van Napoleon die alle Britse produkten op het Europese Continent verbood om de Britse economie te ontwrichten. Dit economisch embargo duurde van 1806 tot 1814.''
<div id=Continentale havens></div>'''Continentale havens''' - ''Op het vasteland van Europa''
<div id=Contingentering></div>'''Contingentering''' - ''Beperking, toewijzing van beperkte hoeveelheid''
<div id=Continuëteit></div>'''Continuëteit''' - ''Voortgang, ononderbroken voortduring''
<div id=Controverse></div>'''Controverse''' - ''Verschil van inzicht, ideologische strijd''
<div id=Controversieel></div>'''Controversieel''' - ''Waar veel weerstand tegen is ''
<div id=Convenience foods></div>'''Convenience foods''' - ''Engels: makkelijke (kant-en-klaar) maaltijden''
<div id=Convenience store></div>'''Convenience store''' - ''Engels: winkel waar kant-en-klare maaltijden verkocht worden''
<div id=Conventioneel></div>'''Conventioneel''' - ''Gewoon, langer bestaand''
<div id=Coöperatie></div>'''Coöperatie''' - ''Vereniging van bedrijven of winkels om de tussenhandel te omzeilen''
<div id=Coöperatieve></div>'''Coöperatieve''' - ''Vereniging van ondernemers om via samenwerking betere bedrijfsresultaten te bereiken op tal van gebieden.''
<div id=Corporatie></div>'''Corporatie''' - ''Samenwerkingsverband''
<div id=Costuumen></div>'''Costuumen''' - ''Gewoonten''
<div id=Coupure></div>'''Coupure''' - ''Kleinste deel van een aandeel''
<div id=Credietfaciliteiten></div>'''Credietfaciliteiten''' - ''Mogelijkheden om geld te lenen''
<div id=Crisis of control></div>'''Crisis of control''' - ''Engels: problemen bij het beheersen van processen''
<div id=Cruciaal></div>'''Cruciaal''' - ''Bepalend, beslissend ''
<div id=Cruciaal></div>'''Cruciaal''' - ''Beslissend; doorslag gevend''
<div id=Cuisine sauvage></div>'''Cuisine sauvage''' - ''Frans: vermenging van gerechten uit de hele wereld bij het koken''
<div id=Culinair></div>'''Culinair''' - ''Op kookgebied''
<div id=Culmineren></div>'''Culmineren''' - ''Zijn toppunt bereiken''
<div id=Cultiveren></div>'''Cultiveren''' - ''Verfijnen''
<div id=Cultuur ></div>'''Cultuur ''' - ''Verbouwen van''
<div id=Cultuurareaal></div>'''Cultuurareaal''' - ''Beschikbare landbouwgrond''
<div id=Cutter></div>'''Cutter''' - ''Keukenmachine om voedsel klein te maken''
<div id=Cyclecar></div>'''Cyclecar''' - ''Kleine auto, vaak met 3 wielen, populair in de jaren 1920 tot 1930 ''
<div id=Daisy></div>'''Daisy''' - ''Goedkope biscuit met figuur van madeliefje erin gedrukt''
<div id=Debacle></div>'''Debacle''' - ''Mislukking''
<div id=Debiet></div>'''Debiet''' - ''Afzet(kwantitatief)''
<div id=Decennium></div>'''Decennium''' - ''Periode van tien jaar''
<div id=Deficiëntie></div>'''Deficiëntie''' - ''Gebrek, tekort''
<div id=Dejeuner></div>'''Dejeuner''' - ''Frans: lunch''
<div id=Deliberaties></div>'''Deliberaties''' - ''Beraadslagingen, overlegrondes ''
<div id=Demografisch></div>'''Demografisch''' - ''Betrekking hebbend op de bevolking''
<div id=Demografische constellatie></div>'''Demografische constellatie''' - ''De samenstelling van de bevolking ''
<div id=Departementen></div>'''Departementen''' - ''Benaming van regio's in Nederland volgens de indeling in de Franse tijd(1795-1814).''
<div id=Deplorabel></div>'''Deplorabel''' - ''Betreurenswaardig; ellendig''
<div id=Depressie></div>'''Depressie''' - ''Neergang van de welvaart''
<div id=Depressie></div>'''Depressie''' - ''Neergang, inzinking''
<div id=Derivaat></div>'''Derivaat''' - ''Bijproduct, afvalproduct van de petrochemische industrie''
<div id=Desastreus></div>'''Desastreus''' - ''Rampzalig''
<div id=Detachement></div>'''Detachement''' - ''Legeronderdeel''
<div id=Detailhandel></div>'''Detailhandel''' - ''Handel die rechtstreeks levert aan de consument''
<div id=Detaillist></div>'''Detaillist''' - ''Winkelier''
<div id=Detectie></div>'''Detectie''' - ''Opsporen en vinden''
<div id=Devaluatie></div>'''Devaluatie''' - ''Waardedaling''
<div id=Deviezen></div>'''Deviezen''' - ''Overheidsgeld dat kan dienen om schulden in het buitenland mee te betalen''
<div id=Dextrose></div>'''Dextrose''' - ''Druivensuiker, glucose''
<div id=Diëtist></div>'''Diëtist''' - ''Iemand die dieetvoorschriften geeft''
<div id=Differentiatie></div>'''Differentiatie''' - ''Toeneming van de variëteit, verscheidenheid''
<div id=Differentieel></div>'''Differentieel''' - ''Heeft betrekking op invoerrechten die niet worden naar een uniform tarief, maar onderscheid makend naargelang van de herkomst van de goederen.''
<div id=Diffusie></div>'''Diffusie''' - ''Verspreiding; inbedding in de samenleving ''
<div id=Diligence></div>'''Diligence''' - ''Rijtuig voor voor personen- en postvervoer''
<div id=Dimensie></div>'''Dimensie''' - ''Element''
<div id=Dioxine></div>'''Dioxine''' - ''Zeer giftige chemische verbinding''
<div id=Discipline></div>'''Discipline''' - ''Tak van wetenschap of onderzoek''
<div id=Discountzaak></div>'''Discountzaak''' - ''Zaak waar je hoge kortingen krijgt op de adviesprijs''
<div id=Discours></div>'''Discours''' - ''Maatschappelijke discussie''
<div id=Distributie></div>'''Distributie''' - ''Verspreiding, verdeling''
<div id=Diversificatie></div>'''Diversificatie''' - ''Spreiding''
<div id=Diversifiëren></div>'''Diversifiëren''' - ''Verscheidenheid, verschillen aanbrengen''
<div id=Dividend></div>'''Dividend''' - ''Winstuikering per aandeel''
<div id=DNA></div>'''DNA''' - ''Bouwsteen voor lichaamscellen''
<div id=Domein></div>'''Domein''' - ''Gebied waar men in werkt''
<div id=Dominant></div>'''Dominant''' - ''Overheersend, de overhand hebbend''
<div id=Douanepakhuis></div>'''Douanepakhuis''' - ''Opslag voor goederen waarover nog geen invoerrechten betaald hoeven worden, omdat bestemming nog niet bekend is, of levering nog niet plaatsvindt.''
<div id=Down times></div>'''Down times''' - ''Engels: aantal keren dat het hijsen van een container mislukte''
<div id=Drainage></div>'''Drainage''' - ''Afvoer van overtollig water''
<div id=Draineren></div>'''Draineren''' - ''Droogleggen; Verbeteren van de water afvoer''
<div id=Drijfas></div>'''Drijfas''' - ''As waarmee iets aangedreven wordt''
<div id=Dynamiek></div>'''Dynamiek''' - ''Interne kracht''
<div id=Echelon></div>'''Echelon''' - ''Niveau binnen een organisatie ''
<div id=Ecologische kleur></div>'''Ecologische kleur''' - ''milieuvriendelijk''
<div id=Econometrische rationaliteit></div>'''Econometrische rationaliteit''' - ''Door rekenmodellen voorspeld gedrag ''
<div id=Educatief></div>'''Educatief''' - ''Opvoedend, vormend, voor studie''
<div id=Eerstaanwezend></div>'''Eerstaanwezend''' - ''Het eerst in dienst van deze onderneming''
<div id=Eestproces></div>'''Eestproces''' - ''Het droogproces van gekiemde gerstkorrels bij hogere temperaturen.''
<div id=Effectueren></div>'''Effectueren''' - ''In praktijk gebracht''
<div id=Efficiency></div>'''Efficiency''' - ''Engels: doelmatigheid''
<div id=Efficiëntie></div>'''Efficiëntie''' - ''Doelmatigheid, het beste resultaat geven''
<div id=Egaliseren></div>'''Egaliseren''' - ''Gelijk maken''
<div id=Elevator></div>'''Elevator''' - ''Losinrichting voor massagoed, zoals graan en steenkolen''
<div id=Elite></div>'''Elite''' - ''kleine, besloten groep van vooraanstaande, bevoorrechte mensen''
<div id=Email></div>'''Email''' - ''Harde glasachtige laag ter bedekking of versiering van gebruiksartikelen''
<div id=Emballage></div>'''Emballage''' - ''Verpakking''
<div id=Emissie></div>'''Emissie''' - ''Uitgifte van aandelen''
<div id=Empirisch></div>'''Empirisch''' - ''In de praktijk''
<div id=Emulgator></div>'''Emulgator''' - ''Stof die het ontstaan van een emulsie bevordert''
<div id=Emulsie></div>'''Emulsie''' - ''Mengsel van water en vet''
<div id=Emulsie></div>'''Emulsie''' - ''Vloeistof waarin een niet-oplossende stof in zeer kleine deeltjes blijft zweven''
<div id=Entrepotdok></div>'''Entrepotdok''' - ''Opslag in haven voor goederen waarover nog geen invoerrechten betaald hoeven worden, omdat bestemming nog niet bekend is, of levering nog niet plaatsvindt.''
<div id=Enzym></div>'''Enzym''' - ''Stof die snelheid van bepaalde organische reacties kan versnellen''
<div id=epater le bourgeois></div>'''epater le bourgeois''' - ''De gewone burger imponeren, overbluffen ''
<div id=Equipage></div>'''Equipage''' - ''Eigen rijtuig met alles wat erbij hoort ''
<div id=Erts></div>'''Erts''' - ''Delfstof waaruit metaal gewonnen wordt''
<div id=Essence></div>'''Essence''' - ''Sterk, aromatisch aftreksel''
<div id=Etablissement></div>'''Etablissement''' - ''Café, restaurant, eetcafé, etc.''
<div id=Etablissement></div>'''Etablissement''' - ''Geheel van gebouwen en terreinen''
<div id=Etherische></div>'''Etherische''' - ''Vluchtig, snel verdampend''
<div id=Etnische></div>'''Etnische''' - ''Allochtone''
<div id=Eufemistisch></div>'''Eufemistisch''' - ''Verbloemend, verzachtend''
<div id=Euvel></div>'''Euvel''' - ''Probleem, gebrek''
<div id=Evolueren></div>'''Evolueren''' - ''Zich geleidelijk ontwikkelen''
<div id=Evolutionair></div>'''Evolutionair''' - ''Zich geleidelijk ontwikkelend ''
<div id=Excursie></div>'''Excursie''' - ''Educatief uitstapje naar een bezienswaardigheid''
<div id=Exercitieterrein></div>'''Exercitieterrein''' - ''Oefenterrein voor militairen''
<div id=Exorbitant></div>'''Exorbitant''' - ''Abnormaal''
<div id=Expansie></div>'''Expansie''' - ''Uitbreiding''
<div id=Expansie></div>'''Expansie''' - ''Vergroting van het grondgebied''
<div id=Expertise></div>'''Expertise''' - ''Specialistische kennis''
<div id=Exploitatierekening></div>'''Exploitatierekening''' - ''Lopende rekening''
<div id=Exploiteren></div>'''Exploiteren''' - ''Winstgevend maken''
<div id=Exploreren></div>'''Exploreren''' - ''Onderzoeken''
<div id=Exponent></div>'''Exponent''' - ''Voorbeeld; persoon of zaak die een bepaalde stroming vertegenwoordigt''
<div id=Exponentieel></div>'''Exponentieel''' - ''Buitengewoon sterk''
<div id=Externe financiers></div>'''Externe financiers''' - ''Investeerders en geldgevers(crediteuren) van buiten de onderneming.''
<div id=Extract></div>'''Extract''' - ''Door indamping verkregen sterk geconcentreerd product''
<div id=Extractie></div>'''Extractie''' - ''Ergens iets uit trekken, of halen''
<div id=Extractvorm></div>'''Extractvorm''' - ''Door indamping van een stof verkregen werkzaam bestanddeel''
<div id=Extruderen></div>'''Extruderen''' - ''In een bepaalde vorm persen''
<div id=Faciliteren></div>'''Faciliteren''' - ''Mogelijk maken d.m.v. voorzieningen''
<div id=Factor></div>'''Factor''' - ''Iemand die voor rekening van anderen handel drijft''
<div id=Farmaceutische></div>'''Farmaceutische''' - ''Betrekking hebbend op de bereiding van geneesmiddelen''
<div id=Farmacie></div>'''Farmacie''' - ''Geneesmiddelenkunde''
<div id=Fastfood></div>'''Fastfood''' - ''Snel klaar te maken voedsel''
<div id=Fenomeen></div>'''Fenomeen''' - ''Verschijnsel''
<div id=Ferment></div>'''Ferment''' - ''Stof die gisting veroorzaakt''
<div id=Fictief></div>'''Fictief''' - ''Niet bestaand''
<div id=Figureren></div>'''Figureren''' - ''Een rol vervullen ''
<div id=Filantroop></div>'''Filantroop''' - ''Mensenvriend, weldoener''
<div id=Fileren></div>'''Fileren''' - ''Van graat ontdoen''
<div id=Filiaalbedrijf></div>'''Filiaalbedrijf''' - ''Bedrijf met centrale inkoop voor diverse vestigingen''
<div id=Filtering></div>'''Filtering''' - ''Zuivering van vloeistoffenn of gassen doo''
<div id=Firmant></div>'''Firmant''' - ''Mede-eigenaar van een firma(vennootschap waarbij eigenaren voor geheel verantwoordelijk zijn); zie ook: vennootschap.''
<div id=Flaneren></div>'''Flaneren''' - ''Zorgeloos rondslenteren''
<div id=Fluctueren></div>'''Fluctueren''' - ''Schommelen''
<div id=Fluoridering></div>'''Fluoridering''' - ''Toevoegen van fluoride''
<div id=Fluorwaterstof></div>'''Fluorwaterstof''' - ''Waterstof fluoride''
<div id=Folie></div>'''Folie''' - ''Zeer dun materiaal''
<div id=Fosfatase></div>'''Fosfatase''' - ''Soort enzym''
<div id=Fouragering></div>'''Fouragering''' - ''bevoorrrading''
<div id=Fourneren></div>'''Fourneren''' - ''Verschaffen, voorzien van''
<div id=Fractioneren></div>'''Fractioneren''' - ''Uiteenleggen in elementen''
<div id=Fragmenteren></div>'''Fragmenteren''' - ''In delen uiteen vallen''
<div id=Functiegroep></div>'''Functiegroep''' - ''Technische constructies die bij elkaar horen, zoals koppeling en versnellingsbak ''
<div id=Functional foods></div>'''Functional foods''' - ''Engels: voedingsmiddelen die tekorten in de natuurlijke voeding compenseren''
<div id=Fundamenteel></div>'''Fundamenteel''' - ''Tot grondslag dienend, in de grond''
<div id=furore></div>'''furore''' - ''Grote opgang, bekendheid''
<div id=Fusion></div>'''Fusion''' - ''Engels: vermenging van Westerse en Aziatische ingrediënten bij het koken''
<div id=Fysiologie></div>'''Fysiologie''' - ''Natuurkundige effecten''
<div id=Fysioloog></div>'''Fysioloog''' - ''Beoefenaar fysiologie: leer van de levensverschijnselen van levende wezens.''
<div id=Fysisch></div>'''Fysisch''' - ''Natuurkundig''
<div id=Gaan></div>'''Gaan''' - ''Lopen''
<div id=Gaandewerk></div>'''Gaandewerk''' - ''Aandrijvingsmechaniek van de molen''
<div id=Gaschromatograaf></div>'''Gaschromatograaf''' - ''Toestel dat mengsel scheidt door middel van chromatografie''
<div id=Gasgenerator></div>'''Gasgenerator''' - ''Machine die door middel van gasverbranding een motor aan kan drijven ''
<div id=Geallieerden></div>'''Geallieerden''' - ''Bondgenoten: Westeuropese landen die samen tegen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije vochten''
<div id=Geavanceerd></div>'''Geavanceerd''' - ''Vooruitstrevend, gebruikmakend van de nieuwste inzichten''
<div id=Geboekstaafd></div>'''Geboekstaafd''' - ''Opgeschreven om later te kunnen raadplegen ''
<div id=Gedeputeerde Staten></div>'''Gedeputeerde Staten''' - ''Leden van Provinciale Staten die met de Commissaris van de Koningin het Dagelijks Bestuur van de Provincie vormen.''
<div id=Gedestilleerd></div>'''Gedestilleerd''' - ''Alcohohoudende drank die meer dan 15 voumeproce''
<div id=Gedistilleerd></div>'''Gedistilleerd''' - ''Sterke drank''
<div id=Geducht></div>'''Geducht''' - ''Vreeswekkend, om rekening mee te houden''
<div id=Gefortuneerd></div>'''Gefortuneerd''' - ''Rijk''
<div id=Gefourneerd></div>'''Gefourneerd''' - '''
<div id=Gehalte-analyse></div>'''Gehalte-analyse''' - ''Vaststelling gehalte suiker in bieten of riet.''
<div id=Gehaltebetaling></div>'''Gehaltebetaling''' - ''Gehalte suiker bepaalt prijs bieten of riet.''
<div id=Geharrewar></div>'''Geharrewar''' - ''Kleingeestig getwist''
<div id=Geheelonthouder></div>'''Geheelonthouder''' - ''Iemand die geen alcohol gebruikten nooit wil gebruiken.''
<div id=Geïnstitutionaliseerd></div>'''Geïnstitutionaliseerd''' - ''Door verenigingen, bonden, e.d. onder de mensen gebracht ''
<div id=Geïntegreerd></div>'''Geïntegreerd''' - ''Samengevoegd met het geheel''
<div id=Gelasten></div>'''Gelasten''' - ''Verordonneren, bevelen''
<div id=Geleding></div>'''Geleding''' - ''Onderdeel van een samenhangend geheel''
<div id=Geliquideerd></div>'''Geliquideerd''' - ''Beëindigd, opgeheven.''
<div id=Gêne></div>'''Gêne''' - ''Verlegenheid, schroom''
<div id=Genereren></div>'''Genereren''' - ''Doen ontstaan, voortbrengen''
<div id=Genetisch></div>'''Genetisch''' - ''Erfelijk''
<div id=Geneugten></div>'''Geneugten''' - ''Genietingen, genot ''
<div id=Genuanceerd></div>'''Genuanceerd''' - ''Niet eenzijdig''
<div id=Geografischeafstand></div>'''Geografische afstand''' - ''Niet de figuurlijjke maar de letterlijke afstand''
<div id=Geparenteerd></div>'''Geparenteerd''' - ''Verwant aan''
<div id=Geporteerd zijn></div>'''Geporteerd zijn''' - ''Ergens vóór zijn''
<div id=Geraffineerd></div>'''Geraffineerd''' - ''Gezuiverd na oplossing en koken in water, ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Gesmade ></div>'''Gesmade ''' - ''Verachte, met de nek aangekeken''
<div id=Gesmade></div>'''Gesmade''' - ''Verachte, met de nek aangekeken ''
<div id=Getroosten></div>'''Getroosten''' - ''Moeite doen''
<div id=Getroosten></div>'''Getroosten''' - ''Moeite nemen''
<div id=Gewasveredeling></div>'''Gewasveredeling''' - ''Via kweekmethodes de kwaliteit van gewassen verbeteren.''
<div id=gezindte></div>'''gezindte''' - ''Geloof, levensovertuiging''
<div id=Giek></div>'''Giek''' - ''Het gedeelte van de kraan waar de last aan hangt''
<div id=Gilden></div>'''Gilden''' - ''Hechte middeleeuwse belangenorganisatie van vakbroeders("collega's"/concurrenten). ''
<div id=Gilde-opleiding></div>'''Gilde-opleiding''' - ''Zeer strak georganiseerde opleiding volgens de methode "werkend lerend" van leerling, gezel naar meester''
<div id=Gildereglement></div>'''Gildereglement''' - ''Officieel vastgelegde regeling van het gilde''
<div id=Gist></div>'''Gist''' - ''Biologische eencellige schimmel''
<div id=Gist></div>'''Gist''' - ''Stof die in gistende massa afgescheiden wordt.''
<div id=Gistconcentraat></div>'''Gistconcentraat''' - ''wat door concentreren(samenvoegen) verkregen wordt.''
<div id=Gisten ></div>'''Gisten ''' - ''Door micro-organismen bewerkstelligde verandering van stoffen, waarbij verbindingen overgaan naar een eenvoudigere samenstelling.''
<div id=Gistproces></div>'''Gistproces''' - ''Proces waarin micro-organismen(=ééncelligen) zorgen voor veranderingen van de chemische structuur.''
<div id=Giststammen></div>'''Giststammen''' - ''Bewust door teelt verkregen groep gisten di qua eigenschappen nauw verwant zijn.''
<div id=Glucose></div>'''Glucose''' - ''Zoetstof uit zetmeel''
<div id=Gluten></div>'''Gluten''' - ''Kleverige eiwitachtigestoffen; vooral in tarwe''
<div id=Glycerine ></div>'''Glycerine''' - ''Bijproduct van de zeepfabricage, gebruikt o.a. voor huidverzorging maar ook als koelvloeistof''
<div id=Glyfosfaat></div>'''Glyfosfaat''' - ''Onkruidbestrijdingsmiddel''
<div id=Gort></div>'''Gort''' - ''Gepelde, geslepen en geglansde gerst''
<div id=Graisse alimentaire></div>'''Graisse alimentaire''' - ''Frans: voedingsvet''
<div id=Grazing></div>'''Grazing''' - ''Engels: veel kleine maaltijden op een dag eten''
<div id=Grossier></div>'''Grossier''' - ''Groothandel''
<div id=Grossier></div>'''Grossier''' - ''Groothandelaar''
<div id=Grutten></div>'''Grutten''' - ''Graan dat op de molen verbrijzeld is''
<div id=Guano></div>'''Guano''' - ''Stikstofhoudende vogelmest uit Peru, geen kunstmest''
<div id=Halfbasterden></div>'''Halfbasterden''' - ''Suiker van een bepaalde gradatie mindere kwaliteit.''
<div id=Halffabrikaat></div>'''Halffabrikaat''' - ''Gedeeltelijk bewerkte grondstof suiker die weer grondstof is voor (meerdere) eindprodukten suiker(verbruiksgoederen, consumptigoederen, voedingsmiddelen).''
<div id=Hardingsprocédé></div>'''Hardingsprocédé''' - ''Manier om vloeibaar vet (Plantaardige olie) vast te maken''
<div id=Haricots verts></div>'''Haricots verts''' - ''Frans: soort spercibonen''
<div id=Hausse></div>'''Hausse''' - ''Opleving, opgaande beweging''
<div id=Hausse></div>'''Hausse''' - ''Stijging''
<div id=Hectoliter></div>'''Hectoliter''' - ''100 liter''
<div id=Hegemonie></div>'''Hegemonie''' - ''Heerschappij, overwicht ''
<div id=Heraut></div>'''Heraut''' - ''Omroeper, aankondiger van koninklijke bezoeken e.d. ''
<div id=Heroïsme></div>'''Heroïsme''' - ''Heldendom ''
<div id=Heterogeen></div>'''Heterogeen''' - ''Ongelijksoortig''
<div id=Hiërarchisch></div>'''Hiërarchisch''' - '''
<div id=High Court of justice></div>'''High Court of justice''' - ''Engels: hooggerechtshof''
<div id=High tech></div>'''High tech''' - ''Engels: technisch heel vooruitstrevend''
<div id=Highlight></div>'''Highlight''' - ''Hoogtepunt''
<div id=Histografie></div>'''Histografie''' - ''Beschrijving van de geschiedenis (historie)''
<div id=Hofstede></div>'''Hofstede''' - ''Grote boerderij''
<div id=Hollandsche Gazfabryk></div>'''Hollandsche Gazfabryk''' - ''Gasfabriek opgericht in 1845 door de Amsterdamse suikerfabrikant C.de Bruijn, waarmee hij als grote klant, het monopolie brak van de “Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie”.''
<div id=Home economics></div>'''Home economics''' - ''Engels: beheren huishoudelijke uitgaven''
<div id=Homogeen></div>'''Homogeen''' - ''Gelijkmatig; alles het zelfde''
<div id=Homogeniseren></div>'''Homogeniseren''' - ''Van dezelfde aard of samenstelling maken''
<div id=Hoofd van de bevolking></div>'''Hoofd van de bevolking''' - ''per persoon''
<div id=Hoogconjunctuur></div>'''Hoogconjunctuur''' - ''Opbloei van de welvaart''
<div id=Hormonen></div>'''Hormonen''' - ''Stof die dient om lichaamsprocessen te bevorderen''
<div id=Hot issue></div>'''Hot issue''' - ''Engels: onderwerp waar veel over gepraat wordt''
<div id=Huishoudensverdunning></div>'''Huishoudensverdunning''' - ''Vermindering van gemiddeld aantal personen per huishouden ''
<div id=Huiszittinghuis></div>'''Huiszittinghuis''' - ''Liefdadigheid''
<div id=Hybrideaandrijving></div>'''Hybrideaandrijving''' - ''Twee verschillende krachtbronnen (b.v. benzine en elektriciteit) ''
<div id=Hydrant></div>'''Hydrant''' - ''Staande aansluiting op ondergronds leidingnet''
<div id=Hydraulisch></div>'''Hydraulisch''' - ''Op vloeistofdruk werkend''
<div id=Hydrogenering></div>'''Hydrogenering''' - ''Verbinden met waterstof''
<div id=Ideëel></div>'''Ideëel''' - ''Gericht op verwezelijking van een idee''
<div id=Ideeëngoed></div>'''Ideeëngoed''' - ''Gedachtegoed; het geheel aan voorkomende opvattingen ''
<div id=Ideologie></div>'''Ideologie''' - ''Systeem van ideeën en zingeving''
<div id=Ideologische motieven></div>'''Ideologische motieven''' - ''Beweegredenen gebaseerd op opvattingen''
<div id=IJken></div>'''IJken''' - ''Toetsen aan de gestelde eisen''
<div id=Imago></div>'''Imago''' - ''Beeld dat men van iemand of een zaak heeft''
<div id=Implementatie></div>'''Implementatie''' - ''Invoering, uitvoering''
<div id=Impliceren></div>'''Impliceren''' - ''Inhouden''
<div id=Impliciet></div>'''Impliciet''' - ''Er in opgesloten''
<div id=In extenso></div>'''In extenso''' - ''Uitgebreid''
<div id=In loco></div>'''In loco''' - ''Ter plaatse, daar''
<div id=Inbedding></div>'''Inbedding''' - ''Opneming, inpassing''
<div id=Inch></div>'''Inch''' - ''Engelse lengtemaat: 2,5 cm''
<div id=Incident></div>'''Incident''' - '''
<div id=Incidenteel></div>'''Incidenteel''' - ''een enkele keer voorkomend''
<div id=Incognito></div>'''Incognito''' - ''Onherkenbaar vermomd door speciale kleding ''
<div id=Incompetent></div>'''Incompetent''' - ''Niet ter zake kundig''
<div id=Incorporatie></div>'''Incorporatie''' - ''Opname in een groter geheel''
<div id=Incorporeren></div>'''Incorporeren''' - ''Opnemen in een groter geheel''
<div id=Incrementeel></div>'''Incrementeel''' - ''In aantal of kwaliteit toenemend ''
<div id=indampen></div>'''indampen''' - ''Concentratie door verdamping van het sap''
<div id=Indamping></div>'''Indamping,''' - ''Concentratie door verdamping van het sap''
<div id=Indicatie></div>'''Indicatie''' - ''Aanwijzing''
<div id=indikken></div>'''indikken''' - ''Door koken verdikken.''
<div id=indikken></div>'''indikken''' - ''Dunsap(=gezuiverd ruwsap) door koken verdikken.''
<div id=Indische cultures></div>'''Indische cultures''' - ''Produktie van suikerriet in Nederlandsch Indië onder het systeem van het Cultuurstelsel tussen 1830 en circa 1870: deel van suikerrietproduktie moest als pacht afgedragen worden tbv de Europese markt.''
<div id=Inferieur></div>'''Inferieur''' - ''Slecht''
<div id=Infrastructuur></div>'''Infrastructuur''' - ''Het totaal van onroerende voorzieningen, zoals wegen, spoorlijnen, telefoonverbindingen''
<div id=Ingrediënt></div>'''Ingrediënt''' - ''Benodigd bestanddeel''
<div id=Initiatief></div>'''Initiatief''' - ''Het doen van de eerste stap''
<div id=Innovatie></div>'''Innovatie''' - ''Vernieuwing''
<div id=Innovator></div>'''Innovator''' - ''Vernieuwer''
<div id=Instant pudding></div>'''Instant pudding''' - ''Pudding die zeer snel is te bereiden omdat hij al is voorbewerkt''
<div id=Institutionalisering></div>'''Institutionalisering''' - ''Het onderbrengen in instituties, zoals het onderwijs''
<div id=Institutioneel></div>'''Institutioneel''' - ''Door organisaties geregeld en beheerd ''
<div id=Integer></div>'''Integer''' - ''Betrouwbaar''
<div id=Intensiveren></div>'''Intensiveren''' - ''Verhevigen, krachtiger maken''
<div id=Interbellum></div>'''Interbellum''' - ''Periode tussen 1e en 2e wereldoorlog ''
<div id=Interdisciplinair></div>'''Interdisciplinair''' - ''Verschillende takken van wetenschap betreffend''
<div id=Interfereren></div>'''Interfereren''' - ''Tussenbeiden komen, in de weg staan''
<div id=Intermediair></div>'''Intermediair''' - ''Tussenpersoon, bemiddelaar ''
<div id=Interpreteren></div>'''Interpreteren''' - ''Uitleggen''
<div id=Interstedelijk></div>'''Interstedelijk''' - ''Tussen twee, enkele steden.''
<div id=Intimiderend></div>'''Intimiderend''' - ''Schrikaanjagend bewust of onbewust.''
<div id=Inventief></div>'''Inventief''' - ''Vindingrijk''
<div id=Inventiviteit></div>'''Inventiviteit''' - ''Vindingrijkheid''
<div id=inversie></div>'''inversie''' - ''Hier: niet meer omkeerbaar proces.''
<div id=Invoerrecht></div>'''Invoerrecht''' - ''Belasting die bij invoer van suiker wordt geheven.''
<div id=Irrationele reiziger></div>'''Irrationele reiziger''' - ''Reiziger die niet nadenkt over de gevolgen voor het algemeen belang van zijn manier van reizen ''
<div id=Jaagpad></div>'''Jaagpad''' - ''Pad langs kanaal waarover paarden lopen die een schip trekken''
<div id=Jenever></div>'''Jenever''' - ''Sterk alcoholische drank bereid uit moutwijn waaraan bij de destillatie jeneverbessen zijn toegevoegd die het aroma geven.''
<div id=Joint venture></div>'''Joint venture''' - ''Engels: Samenwerkingsverband tussen bedrijven''
<div id=Jute></div>'''Jute''' - ''Vezelstof van een soort hennep, waar o.a. zakken van gemaakt worden''
<div id=Kaapstander></div>'''Kaapstander''' - ''Windas die loodrecht op een voetstuk staat''
<div id=Kaar></div>'''Kaar''' - ''Vierkante trechter voor graan aanvoer''
<div id=Kaiserauszug></div>'''Kaiserauszug''' - ''Duits: voor de keizer uitgesorteerd''
<div id=Kamer van Koophandel></div>'''Kamer van Koophandel''' - ''Instelling van en voor ondernemers die tracht bij te dragen aan een goed ondernemersklimaat.''
<div id=Kandij></div>'''Kandij''' - ''Om draden tot prismavormige brokken gekristalliseerde suiker.''
<div id=Kapitaal intensief></div>'''Kapitaal intensief''' - ''Veel geld kostend''
<div id=Kapitaalsomvang></div>'''Kapitaalsomvang''' - ''Totaalkapitaal dat beschikbaar is of kan komen voor een onderneming.''
<div id=Karn></div>'''Karn''' - ''Soort kuip waarin uit melk boter afgescheiden wordt''
<div id=Karnen></div>'''Karnen''' - ''Room omvormen tot boter''
<div id=Kartel></div>'''Kartel''' - ''Organisatie van bedrijven die prijsafspraken maken om concurrentie te voorkomen ''
<div id=Kartel></div>'''Kartel''' - ''Samenwerkingsverband om de prijzen te beheersen''
<div id=Kat></div>'''Kat''' - ''Hijscabine van een brugkraan''
<div id=Katalase></div>'''Katalase''' - ''IJzerhoudend eiwit''
<div id=Katalysator></div>'''Katalysator''' - ''Datgene dat het proces bevordert''
<div id=Kegelvormige suikerbrood></div>'''Kegelvormige suikerbrood''' - ''Suiker in de vorm van brood(=kegel).''
<div id=Keizerrijk></div>'''Keizerrijk''' - ''Rijk van Keizer Napoleon, bestaande uit Frankrijk, vazalstaten, bezette Europese gebieden en kolonieen(1799 - 1815).''
<div id=Kennisregime></div>'''Kennisregime''' - ''Geheel van instituties die voorzien in de kennis over een bepaald onderwerp''
<div id=Kiemmethode></div>'''Kiemmethode''' - ''Methode om gerstkorrels te laten uitkomen''
<div id=Klaarsel></div>'''Klaarsel''' - ''Kleurloze verzadigde suikeroplossing ter ontkleuring van de broden.''
<div id=Klassering></div>'''Klassering''' - ''Indeling in soorten of klassen.''
<div id=Klerk></div>'''Klerk''' - ''Boekhoudkundige hulp;schrijver''
<div id=Kluwen></div>'''Kluwen''' - ''Ingewikkeld geheel''
<div id=Know-how></div>'''Know-how''' - ''Engels: kennis van iets specifieks''
<div id=Koelketting></div>'''Koelketting''' - ''Opslagplaatsen, koelwagens en vrieskisten waarin de voedingswaren achtereenvolgens in bevroren toestand gehouden worden voordat ze verkocht worden''
<div id=Koelvitrine></div>'''Koelvitrine''' - ''Koelkast in winkels waar je de artikelen ziet liggen''
<div id=Koerswijzigingen></div>'''Koerswijzigingen''' - ''Verandering van richting''
<div id=Kolonie></div>'''Kolonie''' - ''Land dat behoort aan een ander land''
<div id=Koninkrijk Holland></div>'''Koninkrijk Holland''' - ''Koninkrijk onder Frans gezag(1806-1810).''
<div id=Koolhydraten></div>'''Koolhydraten''' - ''Belangrijke stoffen voor de energievoorziening van het lichaam''
<div id=Koolspitslamp></div>'''Koolspitslamp''' - ''Ouderwetse electrische lamp op basis van koolstof''
<div id=Koolzuur></div>'''Koolzuur''' - ''Verbinding van koolstof met zuurstof en waterstof; komt niet voor in vrije toestand.''
<div id=Kopersulfaat></div>'''Kopersulfaat''' - ''Witte, poederige stof''
<div id=Kopschuw></div>'''Kopschuw''' - ''Angstig, geneigd zijn iets te vermijden''
<div id=Kopspoor></div>'''Kopspoor''' - ''Spoorlijn die eindigt in een station''
<div id=Koudeketen></div>'''Koudeketen''' - ''Opslagplaatsen, koelwagens en vrieskisten waarin de voedingswaren achtereenvolgens in bevroren toestand gehouden worden voordat ze verkocht worden''
<div id=krachtwerktuig></div>'''krachtwerktuig''' - ''werktuig dat arbeidsvermogen voortbrengt''
<div id=Kristallisatie></div>'''Kristallisatie''' - ''Het overgaan in kristallen, het tot een vaste stof maken''
<div id=Kristalliseren></div>'''Kristalliseren''' - ''Kristal vormen: stof krijgt specifieke kristalvorm; kenmerken: vast,gelijke delen met regelmatige inwendige structuur en zijvlakken,''
<div id=Krokant></div>'''Krokant''' - ''knapperig''
<div id=Kruidnagelen></div>'''Kruidnagelen''' - ''Bloemknop van de kruidnagelboom die gedroogd gebruikt wordt als specerij''
<div id=Kuiper></div>'''Kuiper''' - ''Maker van kuipen(tonnen).''
<div id=Kuiperij></div>'''Kuiperij''' - ''Werkplaats waar kuipen(tonnen) gemaakt worden.''
<div id=kurkuma></div>'''kurkuma''' - ''Geelwortel''
<div id=Kwaliteitsmonopolie></div>'''Kwaliteitsmonopolie''' - ''Toonaangevend als het over kwaliteit gaat.''
<div id=Labiel></div>'''Labiel''' - ''Onevenwichtig''
<div id=Labiliteit></div>'''Labiliteit''' - ''Onevenwichtigheid''
<div id=Laboratorium></div>'''Laboratorium''' - ''Ruimte waarin wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt''
<div id=Lacune></div>'''Lacune''' - ''Hiaat, gemis''
<div id=Lacunes></div>'''Lacunes''' - ''Gaten''
<div id=Laken></div>'''Laken''' - ''De schuld geven''
<div id=Lakmoesproef ></div>'''Lakmoesproef ''' - ''Test die voorgoed uitsluitsel geeft over iets wat twijfelachtig was''
<div id=Laminaten></div>'''Laminaten''' - ''Folies''
<div id=Lamoesproef></div>'''Lamoesproef''' - ''Test die voorgoed uitsluitsel geeft over iets wat twijfelachtig was ''
<div id=Landbouwcrisis></div>'''Landbouwcrisis''' - ''Crisis in landbouw wereldwijd veroorzaakt door graanoverschot(enorme produktie VS met name rond 1880) en later ook suikercrisis door overproduktie; in eerste instantie is suikerbietenteelt echter juist aantrekkelijk.''
<div id=Landhoofd></div>'''Landhoofd''' - ''Steunpunt voor brugdelen aan landzijde''
<div id=Langsligger></div>'''Langsligger''' - ''In de lengte liggende balk of drager''
<div id=l'Art pour l'art></div>'''l'Art pour l'art''' - ''Om de kunst zelf, niet om praktische redenen''
<div id=Latent></div>'''Latent''' - ''Verborgen blijvend ''
<div id=Legitimeren></div>'''Legitimeren''' - ''Wettig verklaren''
<div id=Liberalisering></div>'''Liberalisering''' - ''Het vrijgeven van de handel''
<div id=Lichter></div>'''Lichter''' - ''Vaartuig van geringe diepgang voor vervoer van goederen van zeeschip naar de wal''
<div id=Lijnrederij></div>'''Lijnrederij''' - ''Bedrijf dat schepen exploiteert die lijndiensten onderhouden''
<div id=Lineair></div>'''Lineair''' - ''Rechtdoor lopend, zonder bochten''
<div id=Linolzuur></div>'''Linolzuur''' - ''Chemische verbinding gebruikt in levensmiddelen''
<div id=Liquidatie></div>'''Liquidatie''' - ''Opheffing beëindiging van onderneming.''
<div id=Litanie></div>'''Litanie''' - ''Lange eentonige opsomming ''
<div id=Lobby></div>'''Lobby''' - ''Beïnvloeding van beleidsmakers''
<div id=Lobbyen></div>'''Lobbyen''' - ''Informeel praten om meningen te beïnvloeden''
<div id=Locomobiel></div>'''Locomobiel''' - ''Verplaatsbare stoommachine; Stoomtrekker''
<div id=Logistiek></div>'''Logistiek''' - ''Beheersing van goederenbewegingen''
<div id=Lompen></div>'''Lompen''' - ''Zie:melisse.''
<div id=Loopas></div>'''Loopas''' - ''Drijfas van een locomotief''
<div id=Ludiek></div>'''Ludiek''' - ''Speels''
<div id=Lunchroom></div>'''Lunchroom''' - ''Zaak waar men de middagmaaltijd kan gebruiken''
<div id=Maandpaarden></div>'''Maandpaarden''' - ''Per maand gehuurde paarden ''
<div id=Maatschappelijk kapitaal></div>'''Maatschappelijk kapitaal''' - ''Totaalkapitaal dat voor de onderneming volgens de statuten beschikbaar kan zijn en voor een vastgesteld deel ook erin geïnvesteerd moet zijn.''
<div id=Macadamweg></div>'''Macadamweg''' - ''Met steenslag verharde weg ''
<div id=Macro></div>'''Macro''' - ''Groot(schalig)''
<div id=Macromoleculair></div>'''Macromoleculair''' - ''Bestaande uit zeer grote moleculen''
<div id=Maizena></div>'''Maïzena''' - ''Maïsmeel, gebruikt in de bereiding van gerechten''
<div id=Malaise></div>'''Malaise''' - ''Economisch slechte tijd ''
<div id=Manifesteren></div>'''Manifesteren''' - ''Zichtbaar worden''
<div id=Manipuleren></div>'''Manipuleren''' - ''Het naar zijn hand zetten; het op de goede plaats zetten van goederen''
<div id=Manoeuvre></div>'''Manoeuvre''' - ''Militaire gevechtsoefening''
<div id=Manoeuvreren></div>'''Manoeuvreren''' - ''Heen en weer bewegen om in een bepaalde positie te komen.''
<div id=Manufactuur></div>'''Manufactuur''' - ''Fabriek of atelier waar handmatig producten vervaardigd worden ''
<div id=Marginaal></div>'''Marginaal''' - ''Klein''
<div id=Marineren></div>'''Marineren''' - ''Een zekere tijd in een mengsel van wijn en kruiden leggen om een aparte smaak te krijgen''
<div id=Marketeer></div>'''Marketeer''' - ''Marketing specialist''
<div id=Marketing></div>'''Marketing''' - ''Onderzoeken wat consumenten willen''
<div id=Marktsegment></div>'''Marktsegment''' - ''Deel van de markt''
<div id=Marktsegment></div>'''Marktsegment''' - ''Gedeelte van de markt ''
<div id=Marshallhulp></div>'''Marshallhulp''' - ''Financiële hulp van de VS voor de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog''
<div id=Massaorganisatie></div>'''Massaorganisatie''' - ''Organisatie die werkt voor een groot aantal mensen ''
<div id=Massaspectrometer></div>'''Massaspectrometer''' - ''Apparaat om ionen te onderscheiden naar hun massa''
<div id=Masterplan></div>'''Masterplan''' - ''Veelomvattend , uit veel onderdelen bestaand plan''
<div id=Meanderden></div>'''Meanderden''' - ''Slingerden zich bochtig ''
<div id=Mechanisatie></div>'''Mechanisatie''' - ''Ingebruikname van gereedschappen en machines om het produktieproces te verbeteren, inspelend op de ontwikkelingen van bedrijf en beschikbare techniek.''
<div id=Meekrap></div>'''Meekrap''' - ''Overblijvend kruid uit familie der sterbladigen vroeger vooral in Zeeland verbouwd om de kleurstoffen uit de wortelstokken''
<div id=Meekrap></div>'''Meekrap''' - ''Rode kleurstof, genoemd naar het kruid waaruit deze gewonnen wordt''
<div id=melasse></div>'''melasse''' - ''Dik vloeibare, suikerhoudende massa di bij suikerbereiding overblijft en waaruit de suikerdelen niet meer kristalliseren.''
<div id=melassevorming></div>'''melassevorming''' - ''Dik vloeibare, suikerhoudende massa di bij suikerbereiding overblijft en waaruit de suikerdelen niet meer kristalliseren.''
<div id=Melisse></div>'''Melisse''' - ''Mindere kwaliteit broodsuiker(suiker in kegelvorm die tot stand komt door gebruikmaking van kegelvormen/broodvormen van klei).''
<div id=Merites></div>'''Merites''' - ''Verdienste, waarde''
<div id=Mestspecie></div>'''Mestspecie''' - ''Meststof''
<div id=Methylether></div>'''Methylether''' - ''Stof die verdampt en daarbij warmte onttrekt aan omgeving.''
<div id=Micro/organismen></div>'''Micro/organismen''' - ''Levend organisme dat slechts met een microscoop is waar te nemen.''
<div id=Microbiologie></div>'''Microbiologie''' - ''Wetenschap van de micro-organismen: bacterieën, ééncellige dieren, ééncellige planten en ééncellige schimmels(bijvoorbeeld gisten).''
<div id=Micromilieu></div>'''Micromilieu''' - ''Leefklimmat in een kleine afgesloten omgeving''
<div id=Microverschijnselen></div>'''Microverschijnselen''' - ''Verschijnselen die zich op onderdelen van het onderzoeksgebied voordoen ''
<div id=Middeleeuwen></div>'''Middeleeuwen''' - ''Periode in de geschiedenis van de 4e tot de 16e eeuw.''
<div id=Mineur></div>'''Mineur''' - ''Mijnenlegger en opruimer''
<div id=minuscuul></div>'''minuscuul''' - ''Zeer klein''
<div id=Minutieus></div>'''Minutieus''' - ''Zeer nauwkeurig''
<div id=Missive></div>'''Missive''' - ''Officiële brief met belangrijke mededeling ''
<div id=Mobilisatie></div>'''Mobilisatie''' - ''Het leger in gereedheid brengen om oorlog te voeren''
<div id=Modal split></div>'''Modal split''' - ''Procentuele verdeling van het totale vervoer in een land over de soorten vervoermiddelen ''
<div id=Modaliteit></div>'''Modaliteit''' - ''Verschijningsvorm waarin zich iets voordoet''
<div id=Modedrank></div>'''Modedrank''' - ''Drank die in is en daardoor velen gaan drinken.''
<div id=Modellering></div>'''Modellering''' - ''Het zodanig vormgeven dat het in een kader past, in dit geval de maatschappij; het aan regels onderwerpen ''
<div id=Modificeren></div>'''Modificeren''' - ''Wijzigen, aanpassen van een product''
<div id=Mondiaal></div>'''Mondiaal''' - ''De hele wereld betreffend''
<div id=Monopolie></div>'''Monopolie''' - ''Alleenrecht''
<div id=Monopoliepositie></div>'''Monopoliepositie''' - ''De enige of vruit de grootste aanbieder in een markt''
<div id=Monopolist></div>'''Monopolist''' - ''Organisatie die het monopolie heeft ''
<div id=Mouten></div>'''Mouten''' - ''Laten ontkiemen van gerst in kelder en drogen daarna.''
<div id=Mouterij></div>'''Mouterij''' - ''Plaats waar graan mout( ontkiemt en droogt).''
<div id=Moutmeel></div>'''Moutmeel''' - ''Gemalen mout''
<div id=Mouture à L'anglaise></div>'''Mouture à L'anglaise''' - ''Malen op z'n Engels''
<div id=Mud></div>'''Mud''' - ''Hectoliter 100 liter''
<div id=Muesli></div>'''Muesli''' - ''Gerecht bestaande uit granen, noten, rozijnen, etc.''
<div id=Multi textured snacks></div>'''Multi textured snacks''' - ''Engels: snacks met verschillende omhullingen''
<div id=Multidisciplinair></div>'''Multidisciplinair''' - ''Betrekking hebbend op een aantal takken van wetenschap''
<div id=Multinational></div>'''Multinational''' - ''Onderneming met vestigingen in meer landen''
<div id=Multi-user></div>'''Multi-user''' - ''Engels: voor meerdere soorten van gebruik geschikt''
<div id=Naamloze vennootschap></div>'''Naamloze vennootschap''' - ''NV: Bedrijf dat opgericht is bij notariële akte(vatlegging ''
<div id=Naamloze vennootschap></div>'''Naamloze vennootschap''' - ''Ondernemingsvorm waarbij aandeelhouders eigegaar zijn van het bedrijf''
<div id=Naasten></div>'''Naasten''' - ''Nationaliseren, bezit van de overheid maken''
<div id=Nagisting></div>'''Nagisting''' - ''Gisting na het hoofdgistingsproces in vaten of flessen.''
<div id=Nalatenschap></div>'''Nalatenschap''' - ''Erfenis''
<div id=Naturel></div>'''Naturel''' - ''Natuurlijk van smaak en kleur''
<div id=Navenant></div>'''Navenant''' - ''Naar verhouding ''
<div id=Nederlandsche Handel-Maatschappij></div>'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''' - ''Import- en exportbedrijf(afkorting NHM), opgericht op initiatief van Koning Willem I in 1824, met als doel bestaande handelsrelaties uit te bouwen en nieuwe handelskanalen aan te boren; speelde belangrijke rol in Nederlandsch Indie, ondermeer als inner van belasting in natura, zoals suiker.''
<div id=Nederlandsche Suikerraffinaderij></div>'''Nederlandsche Suikerraffinaderij''' - ''In 1847opgerichte raffinaderij van de broers de Bruijn. Na een surséance worden hierin hun bestaande raffinaderijen ondergebracht.''
<div id=Neo-classicistisch></div>'''Neo-classicistisch''' - ''Naar het voorbeeld van gebouwen uit de Griekse of Romeinse oudheid''
<div id=Neo-Tudorstijl></div>'''Neo-Tudorstijl''' - ''Naar het voorbeeld van Tudor architectuur in 16e eeuws Engeland''
<div id=Nevenresultaat></div>'''Nevenresultaat''' - ''Extra gelijkwaardig resultaat.''
<div id=Niche></div>'''Niche''' - ''Specifieke groep afnemers voor speciale producten ''
<div id=Niet-bona fide></div>'''Niet-bona fide''' - ''Niet te vertrouwen''
<div id=Niet-verzadigd></div>'''Niet-verzadigd''' - ''Niet alle suiker is opgenomen in oplossing''
<div id=Nijverheidsgewas></div>'''Nijverheidsgewas''' - ''Gewas voor fabriek''
<div id=Nitriet></div>'''Nitriet''' - ''Zout van salpeterzuur''
<div id=Nobelprijs></div>'''Nobelprijs''' - ''Hoogste internationale prijs voor bijzondere verdiensten voor de mensheid''
<div id=Nokkenas></div>'''Nokkenas''' - ''As met nokken die de kleppen van een automotor bedienen ''
<div id=Nominale kracht></div>'''Nominale kracht''' - ''Gemeten kracht''
<div id=non-profit></div>'''non-profit''' - ''Niet gericht op winst maken''
<div id=Notabelen></div>'''Notabelen''' - ''Burgers met aanzien''
<div id=Novel food></div>'''Novel food''' - ''Engels: nieuwe voedingsmiddelen''
<div id=Novum></div>'''Novum''' - ''Nieuwtje ''
<div id=Nutriënten></div>'''Nutriënten''' - ''Voedingsstoffen''
<div id=NV></div>'''NV''' - ''NV: Bedrijf dat opgericht is bij notariële akte(vatlegging ''
<div id=Obligatie></div>'''Obligatie''' - ''Soort aandeel met vaste rente''
<div id=Octrooi></div>'''Octrooi''' - ''Door de overheid verleend exclusief recht tot het maken en verkopen van een produkt of de exploitatie van een uitvinding.''
<div id=Offensief></div>'''Offensief''' - ''Aanvalsactie''
<div id=Omstreden></div>'''Omstreden''' - ''om wie of wat de meningen sterk verdeeld zijn''
<div id=Omwenteling></div>'''Omwenteling''' - ''Revolutie''
<div id=Ondergistend></div>'''Ondergistend''' - ''Tijdens brouwen blijft gist op de bodem''
<div id=Ongebuild></div>'''Ongebuild''' - ''Volkoren''
<div id=Ongeraffineerd></div>'''Ongeraffineerd''' - ''Nog niet gezuiverd en ontkleurd.''
<div id=Onheilsprofetie></div>'''Onheilsprofetie''' - ''Voorspelling van ongeluk''
<div id=Ontkiemd></div>'''Ontkiemd''' - ''uitgegroeid''
<div id=Ontsluiten></div>'''Ontsluiten''' - ''Toegankelijk, bereikbaar maken''
<div id=Oost-Indië></div>'''Oost-Indië''' - ''Grote groep eilanden tussen Malakka en Australie''
<div id=Oostindisch></div>'''Oostindisch''' - ''Verwijst naar de gebieden in het oosten die de Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC 1602 tot 1799) bezat.''
<div id=Operationeel></div>'''Operationeel''' - ''In bedrijf zijnde''
<div id=Operator></div>'''Operator''' - ''Engels: iemand die een machine bedient''
<div id=Opruien></div>'''Opruien''' - ''Mensen aanzetten tot verzet tegen het gezag''
<div id=Optiek></div>'''Optiek''' - ''Gezichtspunt ''
<div id=Optimaliseren></div>'''Optimaliseren''' - ''Optimaal maken, zo goed of gunstig mogelijk maken''
<div id=Organiek></div>'''Organiek''' - ''Natuurlijk, logisch''
<div id=Organisme></div>'''Organisme''' - ''Levend geheel''
<div id=Organoleptisch></div>'''Organoleptisch''' - ''Beoordelingsmethode door middel van proeven en ruiken''
<div id=Outdoor advertising></div>'''Outdoor advertising''' - ''Engels: adverteren buiten het eigen bedrijf''
<div id=Outillage></div>'''Outillage''' - ''Technische uitrusting''
<div id=Overdrachtelijk></div>'''Overdrachtelijk''' - ''Figuurlijk''
<div id=Overponden></div>'''Overponden''' - ''gewicht waarvoor vooraf geen belasting is afgerekend. ''
<div id=Overponden-produktie></div>'''Overponden-produktie''' - ''Suikerproduktie waarover definitief geen indirecte belasting is betaald.''
<div id=Oxideren></div>'''Oxideren''' - ''Verbinden met zuurstof; roesten''
<div id=Paardentractie></div>'''Paardentractie''' - ''Vervoer door paarden ''
<div id=Paleis voor Volksvlijt></div>'''Paleis voor Volksvlijt''' - '''
<div id=Pallet></div>'''Pallet''' - ''Houten laadbord met standaard afmetingen voor gebruik door vorkheftrucks''
<div id=Paraboolligger></div>'''Paraboolligger''' - ''Onderdeel van een vakwerkbrug''
<div id=Paradigma></div>'''Paradigma''' - ''Model, voorbeeld, kader van theorievorming''
<div id=Paradoxaal></div>'''Paradoxaal''' - ''Schijnbaar tegenstrijdig''
<div id=Paraffine></div>'''Paraffine''' - ''Koolwaterstofmengsel, o.a. gebruikt om was of zalf te maken''
<div id=Paratyfus></div>'''Paratyfus''' - ''Besmettelijke ziekte''
<div id=Parcours></div>'''Parcours''' - ''Af te leggen weg in wedstrijd''
<div id=Pareren></div>'''Pareren''' - ''Ontkrachten/ aanval afslaan''
<div id=Participatiecontract></div>'''Participatiecontract''' - ''Overeenkomst krachtens de ene partij deelt in de door de andere te maken winsten.''
<div id=Parvenu></div>'''Parvenu''' - ''Iemand die rijk geworden is maar de omgangsnormen die bij de hogere klasse horen mist ''
<div id=Passieve_veiligheid></div>'''Passieve_veiligheid''' - ''Onder passieve veiligheid wordt verstaan alles wat er op en rond een voertuig of machine wordt gedaan om de gevolgen van een ongeval te beperken. De Technische Universiteit Eindhoven doet veel [[veiligheid|onderzoek]] op dit gebied. ''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Door verhitting tot 50 à 60 graden het tendele bacterivrij en daardoor meer duurzam maken''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Door verhitting tot 60 graden deels bacterievrij maken''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Melk verhitten om langer houdbaar te maken''
<div id=Pathogeen></div>'''Pathogeen''' - ''Ziekteverwekkend''
<div id=Patroon></div>'''Patroon''' - ''Ontwikkelingsgang''
<div id=Pectine></div>'''Pectine''' - ''Geleermiddel, middel om gel te maken''
<div id=Pellagra></div>'''Pellagra''' - ''Tropische ziekte''
<div id=Pendant></div>'''Pendant''' - ''Een soortgelijk iets''
<div id=Penibel></div>'''Penibel''' - ''Pijnlijk, moeilijk''
<div id=Perfide></div>'''Perfide''' - ''Vals, verraderlijk, onbetrouwbaar''
<div id=Periodisering></div>'''Periodisering''' - ''Indelen in periodes''
<div id=Peri-urbane></div>'''Peri-urbane''' - ''Die de buitenrand van de stad betreffen ''
<div id=Perkament></div>'''Perkament''' - ''Van dierenhuid gemaakte folie om op te schrijven''
<div id=Permitteren></div>'''Permitteren''' - ''Veroorloven, toestaan''
<div id=Peroxidase></div>'''Peroxidase''' - ''Enzym dat oxidatie verwekt''
<div id=Peroxide></div>'''Peroxide''' - ''Zuurstofverbinding''
<div id=Pest></div>'''Pest''' - ''Stadsdeel van Boedapest; Hongarije''
<div id=Petrochemie></div>'''Petrochemie''' - ''Chemische technologie van aardolie- en aardgasproducten''
<div id=Pharmacie></div>'''Pharmacie''' - ''Geneesmiddelen''
<div id=Picrinezuur></div>'''Picrinezuur''' - ''Aromatisch, organisch zuur ''
<div id=Piet Paaltjens></div>'''Piet Paaltjens''' - ''Synoniem voor de dichter en predikant Francois Haverschmidt(1835-1894); schreef ironische gedichten.''
<div id=Pijler></div>'''Pijler''' - ''Steunpunt voor brugdelen in het water''
<div id=Pilaw></div>'''Pilaw''' - ''Turks rijstgerecht''
<div id=Pioniersfase></div>'''Pioniersfase''' - ''Begin''
<div id=Plantageculture></div>'''Plantageculture''' - ''Voedingsbodem, kweek afkomstig van een plantage''
<div id=Plausibel></div>'''Plausibel''' - ''Instemming verdienend, aanvaardbaar ''
<div id=Plausibel></div>'''Plausibel''' - ''Verklaarbaar''
<div id=Pleidooi></div>'''Pleidooi''' - ''Betoog om iets gedaan te krijgen ''
<div id=Pleitbezorger></div>'''Pleitbezorger''' - ''Iemand die iets verdedigt''
<div id=Plokworst></div>'''Plokworst''' - ''Gerookte worst met kruiden''
<div id=Pluriform></div>'''Pluriform''' - ''Veelvormig''
<div id=Pneumatisch></div>'''Pneumatisch''' - ''Op luchtdruk werkend''
<div id=Poelier></div>'''Poelier''' - ''Winkelier die geslachte vogels en wild verkoopt''
<div id=Polemiek></div>'''Polemiek''' - ''Twistgesprek; ruzie maken''
<div id=Polemieken></div>'''Polemieken''' - ''Uitwisseling van meningen tussen voor -en tegenstanders''
<div id=Policy></div>'''Policy''' - ''Engels: Beleid''
<div id=Politoeren></div>'''Politoeren''' - ''polijsten''
<div id=Polycarbonaat></div>'''Polycarbonaat''' - ''Chemische verbinding als grondstof voor plastic flessen''
<div id=Polyethyleen></div>'''Polyethyleen''' - ''V+D2eel toegepaste kunststof''
<div id=Polystyreen></div>'''Polystyreen''' - ''Vaak toegepaste kunststof''
<div id=Polytechnisch></div>'''Polytechnisch''' - ''Hogere, overkoepelende kennis van techniek, technische ontwikkelingen en toepassingen.''
<div id=Polytechnische School></div>'''Polytechnische School''' - ''School die opleidt ''
<div id=Polyvinylchloride></div>'''Polyvinylchloride''' - ''Kunststof welke bekend is onder de afkorting pvc''
<div id=Ponton></div>'''Ponton''' - ''Plat vaartuig om zware lasten zoals brugdelen te verplaatsen''
<div id=Positionering></div>'''Positionering''' - ''Plaatsbepaling''
<div id=Potentieel></div>'''Potentieel''' - ''In aanleg aanwezig, mogelijk''
<div id=Potentieel></div>'''Potentieel''' - ''Mogelijk''
<div id=Potstal></div>'''Potstal''' - ''Verdiepte stal waarin de mest werd opgevangen''
<div id=Predikant></div>'''Predikant''' - ''Voorganger in Protestante Kerken(dominee) ''
<div id=Prefecten></div>'''Prefecten''' - ''Hoofd van een Departement in de Franse tijd (1795-1814); zie ook: Departement.''
<div id=Prefereren></div>'''Prefereren''' - ''Verkiezen boven''
<div id=Pre-industrieel></div>'''Pre-industrieel''' - ''Van voor het industriële tijdperk''
<div id=Prelude></div>'''Prelude''' - ''Dat wat een nieuw verschijnsel aankondigt''
<div id=Preoccupatie></div>'''Preoccupatie''' - ''Dat waar men zich mee bezig houdt''
<div id=Pretentie></div>'''Pretentie''' - ''Aanspraak op goede eigenschappen ''
<div id=Prijsfluctuaties></div>'''Prijsfluctuaties''' - ''Prijsveranderingen''
<div id=Primaat></div>'''Primaat''' - ''Wat de eerste plaats inneemt, wat het meest voorkomt''
<div id=Prioriteit></div>'''Prioriteit''' - ''Voorrang''
<div id=Privaatrechtelijk></div>'''Privaatrechtelijk''' - ''Betreffende rechtshandelingen tussen particuliere personen en zaken''
<div id=Private gebruiker></div>'''Private gebruiker''' - ''Niet-overheidsgebruiker''
<div id=Procédé></div>'''Procédé''' - ''Behandelingswijze, productiewijze''
<div id=Processed foods></div>'''Processed foods''' - ''Engels: voedingsmiddelen die fabrieksmatig bereid zijn''
<div id=Professie></div>'''Professie''' - ''Beroep''
<div id=Professionalisering></div>'''Professionalisering''' - ''Vergroten van deskundigheid''
<div id=Prognose></div>'''Prognose''' - ''Voorspelling''
<div id=Prohibitief></div>'''Prohibitief''' - ''Verbieden, onmogelijk maken''
<div id=Projecteren></div>'''Projecteren''' - '''
<div id=Prometheïsch></div>'''Prometheïsch''' - ''Als van de griekse god Prometheus: beheerst door fatsoensnormen ''
<div id=Prominent></div>'''Prominent''' - ''Belangrijk''
<div id=prominent></div>'''prominent''' - ''Opvallend, op de voorgrond tredend''
<div id=Promotiecampagne></div>'''Promotiecampagne''' - ''Rclamecampagne, -actie''
<div id=Propaganda></div>'''Propaganda''' - ''Activiteiten om aanhangers of medestanders voor een zaak te winnen''
<div id=Propagandistisch></div>'''Propagandistisch''' - ''Met het doel propaganda te maken''
<div id=Propageren></div>'''Propageren''' - ''Trachten ingang te doen vinden, propaganda maken voor iets''
<div id=Proportie></div>'''Proportie''' - ''Omvang''
<div id=Propriétaire></div>'''Propriétaire''' - ''Frans: Eigenaar''
<div id=Propritaerer></div>'''Propritaerer''' - ''Deens: eigenaar''
<div id=Prospectus></div>'''Prospectus''' - ''Verkoopbrochure waarin het aandelenpakket beschreven staat''
<div id=Protagonist></div>'''Protagonist''' - ''Voorvechter''
<div id=Proteïne></div>'''Proteïne''' - ''Eiwit''
<div id=Public facility></div>'''Public facility''' - ''Engels: openbare voorziening''
<div id=Publiek debat></div>'''Publiek debat''' - ''Openbare gedachtenwisseling''
<div id=Publiekrechtelijk></div>'''Publiekrechtelijk''' - ''Betreffende rechtshandelingen tussen overheidsorganen onderling''
<div id=Pur sang></div>'''Pur sang''' - ''Frans: in de zuiverste vorm''
<div id=Pvc></div>'''Pvc''' - ''Zie: polyvinylchloride''
<div id=Quick dispatch></div>'''Quick dispatch''' - ''Engels: s+C122nelle verzending''
<div id=R & D></div>'''R & D''' - ''Zie: Research and development. ''
<div id=Rachitis></div>'''Rachitis''' - ''Engels ziekte; krom trekken van beenderen door te weinig kalk''
<div id=Raffinade></div>'''Raffinade''' - ''Geraffineerde suiker: suiker die gezuiverd is na oplossing en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffinaderendement></div>'''Raffinaderendement''' - ''Op grond van suikerkleur ingeschatte kwaliteit van de raffinade(geraffineerde suiker: suiker die gezuiverd is na oplossing en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide).''
<div id=Raffinaderij></div>'''Raffinaderij''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffinadeur></div>'''Raffinadeur''' - ''Ondernemer(fabrikant) die fabrieksmatig raffineert(zie: suikerraffinage).''
<div id=Raffinadeurs></div>'''Raffinadeurs''' - ''Ondernemer(fabrikant) die fabrieksmatig raffineert(zie: suikerraffinage).''
<div id=Raffinage></div>'''Raffinage''' - ''Het proces van het afscheiden van onzuivere bestanddelen van een stof''
<div id=Raffinagebedrijf></div>'''Raffinagebedrijf''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffineren></div>'''Raffineren''' - ''Het afscheiden van onzuivere bestanddelen van een stof''
<div id=Raming></div>'''Raming''' - ''Schatting''
<div id=Rantsoen></div>'''Rantsoen''' - ''Afgepaste hoeveelheid voedsel''
<div id=Receptuur></div>'''Receptuur''' - ''Bereidingswijze''
<div id=Recessie></div>'''Recessie''' - ''Economische teruggang ''
<div id=Recombinabt></div>'''Recombinabt''' - ''Waarbij vreemd erfelijk materiaal is ingebracht''
<div id=Recyclen></div>'''Recyclen''' - ''Hergebruiken''
<div id=Reduceren></div>'''Reduceren''' - ''Terugbrengen''
<div id=Reductase></div>'''Reductase''' - ''Soort enzym''
<div id=Referentiepunt></div>'''Referentiepunt''' - ''Oriëntatiepunt, baken''
<div id=Refereren></div>'''Refereren''' - ''Verwijzen''
<div id=Reformbeweging></div>'''Reformbeweging''' - ''Beweging (eind 19e eeuw) tot modernisering van kleding en voeding''
<div id=Reformed potato sticks></div>'''Reformed potato sticks''' - ''Engels: bepaalde aardappelsnacks''
<div id=Regime></div>'''Regime''' - ''Geheel van voorschriften en hulpmiddelen waarmee gewerkt wordt''
<div id=Regimetransformatie><div>'''Regimetransformatie''' - ''Overgang van het ene naar het andere regime''
<div id=Reguleren></div>'''Reguleren''' - ''Aan regels onderwerpen''
<div id=Rehabilitatie></div>'''Rehabilitatie''' - ''Eerherstel ''
<div id=Reincultuur></div>'''Reincultuur''' - ''Bacteriekweek met bacterieën van eenzelfde soort''
<div id=Reinheitsgebot></div>'''Reinheitsgebot''' - ''Regeling''
<div id=Reizigerskilometers></div>'''Reizigerskilometers''' - ''Het aantal kilometers dat het totaal aan reizigers in een bepaalde periode aflegt ''
<div id=Rekkelijk></div>'''Rekkelijk''' - ''Enigszins ruimdenkend''
<div id=Rendabel></div>'''Rendabel''' - ''Winstgevendheid''
<div id=Rendement></div>'''Rendement''' - ''Opbrengst''
<div id=Rentabiliteit></div>'''Rentabiliteit''' - ''Winstgevendheid''
<div id=Repatriant></div>'''Repatriant''' - ''Iemand die naar zijn vaderland teruggebracht wordt''
<div id=Repatriëring></div>'''Repatriëring''' - ''Naar het vaderland (Nederland) terugbrengen''
<div id=Repercussie></div>'''Repercussie''' - ''Onaangename reactie''
<div id=Represaille></div>'''Represaille''' - ''Wraak, straf''
<div id=Representant></div>'''Representant''' - ''Vertegenwoordiger van een beweging''
<div id=Representatief></div>'''Representatief''' - ''Waar je mee voor de dag kunt komen''
<div id=Republikeins></div>'''Republikeins''' - ''Zoals gebruikelijk in een republiek ''
<div id=Research & Development></div>'''Research & Development''' - ''Onderzoek en ontwikkeling''
<div id=Residu></div>'''Residu''' - ''wat overblijft''
<div id=Resistentie></div>'''Resistentie''' - ''Weerstand''
<div id=Resort></div>'''Resort''' - ''Niveau''
<div id=Respectieve></div>'''Respectieve''' - ''Opeenvolgende''
<div id=Respectievelijk></div>'''Respectievelijk''' - ''achtereenvolgens''
<div id=Ressorteren></div>'''Ressorteren''' - ''Vallen onder''
<div id=Ressorteren></div>'''Ressorteren''' - ''Vallen onder''
<div id=Resultante></div>'''Resultante''' - ''Resultaat''
<div id=Reusel></div>'''Reusel''' - ''Varkensvet; spekvet''
<div id=Reuzel></div>'''Reuzel''' - ''Varkensvet''
<div id=Revenuen></div>'''Revenuen''' - ''Opbrengsten''
<div id=Revival></div>'''Revival''' - ''Engels: opleving''
<div id=Revolutionair></div>'''Revolutionair''' - ''totaal verschillend van het oude''
<div id=Ridicuul></div>'''Ridicuul''' - ''Belachelijk ''
<div id=Rietsuikerindustrie></div>'''Rietsuikerindustrie''' - ''industriele verwerking van rietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Rigoureus></div>'''Rigoureus''' - ''Streng, onverbiddelijk''
<div id=Rijkstol></div>'''Rijkstol''' - ''Tolgeld geheven op rijkswegen ''
<div id=Rijnlandse voet></div>'''Rijnlandse voet''' - ''Lengtemaat (31,4 cm) afkomstig uit Hoogheemraadschap Rijnland;vanaf eind 16e eeuw geldend in groot deel Nederlanden.''
<div id=Rijpingstijd></div>'''Rijpingstijd''' - ''Tijd die stof nodig heeft om van gas vast te worden; dus zonder vloeistoffase.''
<div id=Risotto></div>'''Risotto''' - ''Italiaans rijstgerecht''
<div id=Robuust></div>'''Robuust''' - ''Stevig gebouwd''
<div id=Roquetsla></div>'''Roquetsla''' - ''Beter; raketsla; slasoort met dunne getande blaadjes''
<div id=Rorolading></div>'''Rorolading''' - ''Roll on, roll off lading, waarbij de vrachtwagen het schip op en af rijdt''
<div id=Rosmolen></div>'''Rosmolen''' - ''Molen die door paard wordt aangedreven''
<div id=Roteren></div>'''Roteren''' - ''Ronddraaien''
<div id=Runabout></div>'''Runabout''' - ''Sportieve auto, meestal tweezitter ''
<div id=Ruw></div>'''Ruw''' - ''Nog niet bewerkt tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwe bietsuiker></div>'''Ruwe bietsuiker''' - ''Suikerbieten die nog niet bewerkt zijn tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuiker></div>'''Ruwsuiker''' - ''Nog niet industrieel bewerkte suiker(=bieten of riet) tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikerfabricage></div>'''Ruwsuikerfabricage''' - ''Industriële bewerking van grondstof(bieten of riet) tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikerfabrikanten></div>'''Ruwsuikerfabrikanten''' - ''Ondernemers die grondstoffen(bieten of riet) bewerken tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikermarkt></div>'''Ruwsuikermarkt''' - ''Vraag, aanbod,prijsvorming en verhandeling van suikergrondstoffen van regionaal tot op wereldschaal.''
<div id=ruwsuikers></div>'''ruwsuikers''' - ''Niet geraffineerde suiker(zie: raffinaderij)''
<div id=Saccharometer></div>'''Saccharometer''' - ''Suikermeter''
<div id=Saccharose></div>'''Saccharose''' - ''Scheikundige benaming voor suiker: C12H22O11.''
<div id=Saffraan></div>'''Saffraan''' - ''Geelgekleurde specerij''
<div id=Sago></div>'''Sago''' - ''Surrogaat van aardappelmeel''
<div id=Salicyl></div>'''Salicyl''' - ''Uit de bast van wilg gewonnen stof.''
<div id=Salsa></div>'''Salsa''' - ''Saus''
<div id=Sanctioneren></div>'''Sanctioneren''' - ''Goedkeuren''
<div id=Satelliet></div>'''Satelliet''' - ''Een niet tot de hoofdstructuur behorende aanbouw''
<div id=Saucijzenbroodje></div>'''Saucijzenbroodje''' - ''Warm broodje van bladerdeeg, gevuld met gebakken worstje''
<div id=Scala></div>'''Scala''' - ''Reeks''
<div id=Scala></div>'''Scala''' - ''Veelzijdig aambod''
<div id=Scepsis></div>'''Scepsis''' - ''Twijfel''
<div id=Scepter (de scepter zwaaien)></div>'''Scepter (de scepter zwaaien)''' - ''De leiding hebben''
<div id=Scheutig></div>'''Scheutig''' - ''Royaal, bereidwillig''
<div id=Schier></div>'''Schier''' - ''Bijna''
<div id=Schoorvoetend></div>'''Schoorvoetend''' - ''Zeer voorzichtig met alles rekening houdend.''
<div id=Schraalhans></div>'''Schraalhans''' - ''Gierig iemand''
<div id=Schriel></div>'''Schriel''' - ''Lang en dun''
<div id=Schrifturen></div>'''Schrifturen''' - ''Stukken geschreven over een onderwerp''
<div id=sectie></div>'''sectie''' - ''Deel''
<div id=Secundair></div>'''Secundair''' - ''In de tweede plaats komend''
<div id=Segment></div>'''Segment''' - ''Deel''
<div id=Segment></div>'''Segment''' - ''Deel ''
<div id=Selffulfilling prophecy></div>'''Selffulfilling prophecy''' - ''Een zichzelf waarmakende voorspelling ''
<div id=Semi-openbaar vervoer></div>'''Semi-openbaar vervoer''' - ''Door overheid en bedrijfsleven gezamenlijk verzorgd openbaar vervoer ''
<div id=Separator></div>'''Separator''' - ''Installatie voor het afscheiden van grondstoffen''
<div id=Seperateren></div>'''Seperateren''' - ''Scheiden''
<div id=Shop display></div>'''Shop display''' - ''Uitstalrek of -kast in winkel''
<div id=Significant></div>'''Significant''' - ''Belangrijk''
<div id=Silezië></div>'''Silezië''' - ''Streek in het grensgebied van Polen en Tsjechië, grotendeels gelegen in Polen.''
<div id=Silo></div>'''Silo''' - ''Opslaggebouw voor graan, e.d.''
<div id=Siroop></div>'''Siroop''' - ''Dikke vloeistof bestaande uit opgeloste suiker met toevoegingen.''
<div id=Slogan></div>'''Slogan''' - ''Slagzin, leus''
<div id=Slump></div>'''Slump''' - ''Plotselinge daling van aandelenkoersen''
<div id=Sociale misère></div>'''Sociale misère''' - ''Sociale ellende''
<div id=Société Anonyme d'Alimentation></div>'''Société Anonyme d'Alimentation''' - ''Naamloze vennootschap voor voeding''
<div id=Sociotechnisch landschap></div>'''Sociotechnisch landschap''' - ''Het geheel van maatschappelijke en technische voorzieningen''
<div id=Solderen></div>'''Solderen''' - ''Metalen met verhit vloeibaar metaal aan elkaar lassen''
<div id=Solide></div>'''Solide''' - ''Stevig''
<div id=sous-vide koken></div>'''sous-vide koken''' - ''Frans: in afgesloten plastic verpakking lange tijd voorgaren om vitamenen te behouden en daarna pas af te braden''
<div id=Specerijen></div>'''Specerijen''' - ''Oosterse kruiden, zoals peper, nootmuskaat''
<div id=Specificatie></div>'''Specificatie''' - ''Technische gegevens van het apparaat''
<div id=Spectator sport></div>'''Spectator sport''' - ''Kijksport ''
<div id=Spectrum></div>'''Spectrum''' - ''Bereik, verscheidenheid''
<div id=Spongat></div>'''Spongat''' - ''Vulgat dat met de spon(=langwerpige, kegelvormige houten stop) gesloten wordt.''
<div id=Stabiel></div>'''Stabiel''' - ''Stevig''
<div id=Stacken></div>'''Stacken''' - ''Engels: stapelen, wegzetten op opslagterrein''
<div id=Stafylokok></div>'''Stafylokok''' - ''Veel in de natuur voorkomende bacterie''
<div id=Standaard></div>'''Standaard''' - ''Kwaliteitseenheid''
<div id=Statuten></div>'''Statuten''' - ''Bij notariële akte vastgelegde oprichting van onderneming; deze bestaat uit regels(=statuten). ''
<div id=Stearine></div>'''Stearine''' - ''Hard vet voor de kaarsenfabricage''
<div id=Steriliseren></div>'''Steriliseren''' - ''Alle levende organismen doden die in een stof zitten.''
<div id=Stonde = uur></div>'''Stonde = uur''' - ''Vanaf het begin''
<div id=Stoominstallatie></div>'''Stoominstallatie''' - ''Installatie waarmee stoom wordt opgewekt.''
<div id=Stoomkracht></div>'''Stoomkracht''' - ''Mechanische kracht die beschikbaar komt via opgewekte stoom''
<div id=Stoommachine></div>'''Stoommachine''' - ''Machine die via verhitting opgewekte stoom omzet in beweging(“arbeid”)''
<div id=Stoomvermogen></div>'''Stoomvermogen''' - ''Hoeveelheid kracht die beschikbaar komt via opgewekte stoom.''
<div id=Stoomwarmte></div>'''Stoomwarmte''' - ''Warmte die opgewekte stoom levert.''
<div id=stoomwerktuig></div>'''stoomwerktuig''' - ''Machine aangedreven door stoomkracht''
<div id=Stremmen></div>'''Stremmen''' - ''Van vloeibaar vast of dik laten worden''
<div id=Stremsel></div>'''Stremsel''' - ''Stof die melk dik maakt voor de bereiding van kaas''
<div id=Stroombed></div>'''Stroombed''' - ''Dieper gedeelte van de rivier''
<div id=Stuwage></div>'''Stuwage''' - ''Wijze waarop de lading in een schip is verdeeld over het ruim''
<div id=Subcultuur></div>'''Subcultuur''' - ''Cultuur van bepaalde groep met eigen normen en waarden ''
<div id=Subschakel></div>'''Subschakel''' - ''Schakel van een lagere orde''
<div id=Substitutie></div>'''Substitutie''' - ''Vervanging''
<div id=Substituut></div>'''Substituut''' - ''Vervangingsmiddel''
<div id=Successievelijk></div>'''Successievelijk''' - ''Op gezette tijden, na elkaar''
<div id=Suikeraccijns></div>'''Suikeraccijns''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Suikerbroden></div>'''Suikerbroden''' - ''Benaming voor suiker in een kegelvorm die totstand komt door gebruikmaking van kegelvormen van klei(broodvormen).''
<div id=Suikerconventie></div>'''Suikerconventie''' - '''
<div id=Suikerconventie></div>'''Suikerconventie''' - ''Verdrag(overeenkomst) tussen aantal landen dat gezamenlijk de suikerwetgeving regelt; betreft: produktie, handel en belasting. Vanaf 1864 zijn een aantal van deze verdragen(=conventies) tot stand gekomen.''
<div id=Suikercrisis></div>'''Suikercrisis''' - ''Wereldwijde crisis op de suikermarkt eind 19e eeuw, vooral veroorzaakt door overproduktie. Zie ook: ruwsuikermarkt.''
<div id=suikergehalte></div>'''suikergehalte''' - ''Hoeveelheid suiker in bieten of riet.''
<div id=Suikerkristal></div>'''Suikerkristal''' - ''Suiker in vaste toestand, die zich presenteert in gelijke delen met een regelmatige structuur: veelvlakken begrensd door regelmatige zijvlakken met bepaalde snijdingshoeken, optische eigenschappen en gemakkelijk splitsend in bepaalde richtingen.''
<div id=Suikerkwestie></div>'''Suikerkwestie''' - ''Geheel van vragen en fricties tussen landen, dat ontstond in de 19e eeuw over suikerproduktie, -handel en -belasting. In de Suikerconventies zijn voor deze vragen en fricties regelingen internationaal vastgelegd(zie: Suikerconventie)''
<div id=Suikerraffinaderijen></div>'''Suikerraffinaderijen''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Suikerraffinage></div>'''Suikerraffinage''' - ''Zuivering door suiker op te lossen en te koken in water en te ontkleuren met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Suikervorm></div>'''Suikervorm''' - ''Vorm(=mal) van klei waarin suiker vocht loslaat en broodvorm(=kegelvorm) krijgt.''
<div id=superfosfaat-bemesting></div>'''superfosfaat-bemesting''' - ''Snel werkende fosfaatmeststof(calciumdiwaterstoffosfaat), vervaardigd door de inwerking van zwavelzuur op calciumfosfaatmineralen. Gebruikt als kunstmest.''
<div id=Superioriteit></div>'''Superioriteit''' - ''Grotere bruikbaarheid''
<div id=Supplement></div>'''Supplement''' - ''Aanvulling''
<div id=Surrogaat></div>'''Surrogaat''' - ''Slecht vervangingsmiddel''
<div id=Surséance van betaling></div>'''Surséance van betaling''' - ''Rechterlijke beschikking dat schuldenaar nu niet hoeft te betalen aan schuldeisers, met het vooruitzicht dat het later wel mogelijk is.''
<div id=Symptomatisch></div>'''Symptomatisch''' - ''Een symptoom vormend; kenmerkend ''
<div id=Synoniem></div>'''Synoniem''' - ''Gelijkbetekenend''
<div id=Synthetisch></div>'''Synthetisch''' - ''Wat door samenvoeging gevormd is''
<div id=Tangentieel></div>'''Tangentieel''' - ''In de vorm van raaklijnen aan een centraal vlak''
<div id=Taps></div>'''Taps''' - ''Kegelvormig, smaller wordend''
<div id=Taptemelk></div>'''Taptemelk''' - ''Bijproduct van melkproductie''
<div id=Tariefconcessie></div>'''Tariefconcessie''' - ''Verlaging van de tarieven''
<div id=Tearoom></div>'''Tearoom''' - ''Engels: theesalon, zaak waar men thee en hapjes kan gebruiken''
<div id=Technical fix></div>'''Technical fix''' - ''Praktische technische oplossing ''
<div id=Technocraat></div>'''Technocraat''' - ''Iemand die zich bij zijn beslissingen laat leiden door zakelijke i.p.v. sociale motieven''
<div id=Technologie></div>'''Technologie''' - ''Leer van bewerkingen die natuurproducten moeten ondergaan om ze in de fabricage te kunnen toepassen''
<div id=Telescoop></div>'''Telescoop''' - ''Uitschuifbare buis''
<div id=Tendens></div>'''Tendens''' - ''Geneigdheid, neiging tot''
<div id=Tenen></div>'''Tenen''' - ''Van rijshout gemaakt''
<div id=Terminal></div>'''Terminal''' - ''Luchthavengebouw''
<div id=Territorium></div>'''Territorium''' - ''Woongebied, grondgebied''
<div id=Tetra></div>'''Tetra''' - ''Chemische verbinding gebruikt als coating in melkpakken''
<div id=Textuur></div>'''Textuur''' - ''Structuur, samenstelling''
<div id=Thaler></div>'''Thaler''' - ''Historische muntbenaming oorspronkelijk afkomstig uit Bohemen; Nederlands: daalder.''
<div id=Theobromine></div>'''Theobromine''' - ''Chemisch product gewonnen ui tcacao''
<div id=Theologische></div>'''Theologische''' - ''De godgeleerdheid betreffende''
<div id=theoretische werktuigbouwkunde></div>'''theoretische werktuigbouwkunde''' - '''
<div id=Thomasslakkenmeel></div>'''Thomasslakkenmeel''' - ''Gemalen slakken, afval van staalbereiding''
<div id=Toegedaan></div>'''Toegedaan''' - ''Aanhangend''
<div id=Toekomstperspectief></div>'''Toekomstperspectief''' - ''Wat er in de toekomst gaat gebeuren''
<div id=Toekomstprojectie></div>'''Toekomstprojectie''' - ''Een voorspelling op basis van de nu bekende gegevens''
<div id=Tolverbond></div>'''Tolverbond''' - ''"Deutscher Zollverein": Na de Napoleontische tijd geleidelijk ontstane economische eenheid(vereniging) van een groot aantal Duitse staatjes ter bevordering van handel en industrie.''
<div id=Tonkilometer></div>'''Tonkilometer''' - ''Door het hele wagenpark vervoerd gewicht per kilometer ''
<div id=Toonder></div>'''Toonder''' - ''Houder /bezitter van bewijsstuk die door houderschap/bezit het recht''
<div id=Top-downvisie></div>'''Top-downvisie''' - ''Bedacht door producent wat goed is voor consument''
<div id=Totalisator></div>'''Totalisator''' - ''Gokkantoor ''
<div id=Tout court></div>'''Tout court''' - ''Overal waar men maar wil ''
<div id=Toxicologisch></div>'''Toxicologisch''' - ''Betrekking hebbend op vergif en zijn werking''
<div id=Tracé></div>'''Tracé''' - ''Traject van een weg of spoorlijn''
<div id=Traceren></div>'''Traceren''' - ''Opzoeken, nasporen''
<div id=Tractaat></div>'''Tractaat''' - ''Overeenkomst tussen landen''
<div id=Tractie></div>'''Tractie''' - ''Het voorttrekken van een voertuig''
<div id=Tralieligger></div>'''Tralieligger''' - ''Onderdeel van een vakwerkbrug''
<div id=Transactie></div>'''Transactie''' - ''Overeenkomst''
<div id=Transatlantisch></div>'''Transatlantisch''' - ''Over de Atlantische oceaan''
<div id=Transferpassagier></div>'''Transferpassagier''' - ''Passagier die een tussenstop maakt''
<div id=Transformatie></div>'''Transformatie''' - ''Overbrenging in, overgang naar een andere vorm''
<div id=Transito></div>'''Transito''' - ''Doorvoer''
<div id=Transmissie></div>'''Transmissie''' - ''Overgang, overbrenging''
<div id=Transparant></div>'''Transparant''' - ''Doorzichtig''
<div id=Transportlandschap></div>'''Transportlandschap''' - ''Het geheel van transportactiviteiten ''
<div id=Trawler></div>'''Trawler''' - ''Vissersboot met sleepnet''
<div id=Trekvastheid></div>'''Trekvastheid''' - ''Kracht waarmee aan iets getrokken kan worden''
<div id=Trend></div>'''Trend''' - ''Richting waarin iets zich ontwikkelt''
<div id=Trial and error></div>'''Trial and error''' - ''Engels: met vallen en opstaan, proefondervindelijk''
<div id=Trimmen></div>'''Trimmen''' - ''Het in goede, beheersbare banen leiden ''
<div id=Trouvaille></div>'''Trouvaille''' - ''Vondst''
<div id=Tuberculose></div>'''Tuberculose''' - ''Vroeger zeer gevreesde infectieziekte, ook wel TBC genoemd''
<div id=Tuchteloosheid></div>'''Tuchteloosheid''' - ''Ongedisciplineerdheid, bandeloosheid, zedeloosheid ''
<div id=Tweeslagstelsel></div>'''Tweeslagstelsel''' - ''Om het jaar braakleggen''
<div id=Tyfus></div>'''Tyfus''' - ''Besmettelijke ziekte''
<div id=Uitdijen></div>'''Uitdijen''' - ''Groter, omvangrijker worden''
<div id=Uitspanning></div>'''Uitspanning''' - ''Café-restaurant buiten de stad, vaak met terras en speeltuin''
<div id=Uitventen></div>'''Uitventen''' - ''Langs de straat verkopen''
<div id=Ultramodern></div>'''Ultramodern''' - ''Uiterst modern''
<div id=Urbane en peri-urbane></div>'''Urbane en peri-urbane''' - ''Zich afspelend in de stad en aan de rand van de stad; in de buitenwijken ''
<div id=Urbanisering></div>'''Urbanisering''' - ''Verstedelijking''
<div id=Utilitair></div>'''Utilitair''' - ''Dienend voor het algemeen nut ''
<div id=Utiliteit></div>'''Utiliteit''' - ''Doelmatigheid''
<div id=Vacuüm></div>'''Vacuüm''' - ''Luchtledig''
<div id=Vacuümpan></div>'''Vacuümpan''' - ''Ketel om een oplossing in te dampen onder verminderde luchtdruk.''
<div id=Vakbond></div>'''Vakbond''' - ''Werknemersvereniging gericht op belangenbehartiging voor allen en individueel''
<div id=Vakwerkbrug></div>'''Vakwerkbrug''' - ''Brug met een vakkenconstructie''
<div id=Vakwerkbrug></div>'''Vakwerkbrug''' - ''Brug met een vakkenconstructie''
<div id=Van heinde en verre></div>'''Van heinde en verre''' - ''Uit alle hoeken van het land (uitdrukking)''
<div id=Van ouds in zwang></div>'''Van ouds in zwang''' - ''Van vroeger stammend gebruik''
<div id=Vanille></div>'''Vanille''' - ''Specerij die een bepaalde smaak geeft aan bv. ijs''
<div id=Variëteit></div>'''Variëteit''' - ''Verscheidenheid''
<div id=Veem></div>'''Veem''' - ''Pakhuis''
<div id=Vegetable paper></div>'''Vegetable paper''' - ''Engels: speciaal papier om vis in te verpakken''
<div id=Venijnige polemieken ></div>'''Venijnige polemieken ''' - ''Felle, van boosheid getuigende uitwisseling van meningen tussen voor- en tegenstanders''
<div id=Vennootschap></div>'''Vennootschap''' - ''Verbintenis aangegaan door personen om een bedrijf te beginnen, in stand te houden voor (on)bepaalde duur om daarmee winst te behalen.''
<div id=Verbruiksbelasting></div>'''Verbruiksbelasting''' - ''Belasting op verbruiksgoederen, indirect geheven op produktie of verkoop.''
<div id=Veredelen></div>'''Veredelen''' - ''Verbeteren, fijner maken''
<div id=Verhelen></div>'''Verhelen''' - ''Verbergen''
<div id=Verifiëren></div>'''Verifiëren''' - ''Kijken of iets klopt''
<div id=Verkapt></div>'''Verkapt''' - ''Heimelijke of verborgen premie.''
<div id=Verlichte leiders></div>'''Verlichte leiders''' - ''Leiders met belangstelling voor het algemeen welzijn''
<div id=Verslaggeving></div>'''Verslaggeving''' - ''Stand van zaken die opgeschreven is of verteld.''
<div id=Versnapering></div>'''Versnapering''' - ''Iets lekkers voor tussendoor''
<div id=Versnijden></div>'''Versnijden''' - ''Mengen met; verdunnen''
<div id=Verticale prijsbinding></div>'''Verticale prijsbinding''' - ''Het voorschrijven van de consumentenprijs van een product door de producent''
<div id=Vervoersmodaliteiten></div>'''Vervoersmodaliteiten''' - ''Vervoerswijzen ''
<div id=Verwetenschappelijking></div>'''Verwetenschappelijking''' - ''Er op een wetenschappelijke manier mee gaan werken''
<div id=Verzendhuis></div>'''Verzendhuis''' - ''postorderbedrijf''
<div id=Veterinair></div>'''Veterinair''' - ''Diergeneeskundig''
<div id=Vigeren></div>'''Vigeren''' - ''Geldig zijn op dat moment''
<div id=Vijzel van Archimedes></div>'''Vijzel van Archimedes''' - ''Transportschroef om het graan naarboven te brengen''
<div id=Vijzel></div>'''Vijzel''' - ''Apparaat om zware lasten makkelijk omhoog te tillen''
<div id=Viscositeit></div>'''Viscositeit''' - ''Vloeibaarheid''
<div id=Visionair></div>'''Visionair''' - ''Iemand die een helder beeld heeft van een door hem gedachte toekomstige ontwikkeling''
<div id=Vitaminepreparaat></div>'''Vitaminepreparaat''' - ''Met behulp van chemie vervaardigde vitamine''
<div id=Vitamines></div>'''Vitamines''' - ''In kleine hoeveelheid voorkomende stoffen die noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van het menselijk lichaam''
<div id=Vlas></div>'''Vlas''' - ''Gewas dat lijnzaad oplevert en de stengels de grondstof voor linnen.''
<div id=VOC-tijd></div>'''VOC-tijd''' - ''Verwijst naar het tijdperk van de Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC) dat duurde van 1602 tot 1799. De VOC bezat een monopolie op de handel op Azie. ''
<div id=Voedergewas></div>'''Voedergewas''' - ''Veevoer''
<div id=Voedselintolerantie></div>'''Voedselintolerantie''' - ''Het niet kunnen verdragen van voedsel''
<div id=Volkswijken></div>'''Volkswijken''' - ''stadswijk waar voornamelijk mensen uit de lagere maatschappelijke klassen wonen''
<div id=Vollewandligger></div>'''Vollewandligger''' - ''Stalen balk uit een stuk en zonder openingen''
<div id=Volontair></div>'''Volontair''' - ''Vrijwilliger; stagiair''
<div id=Voorland></div>'''Voorland''' - ''Gebied waar goederen vandaan komen''
<div id=Vorkheftruck></div>'''Vorkheftruck''' - ''Transportwagen met een hefinrichting in de vorm van een vork''
<div id=Vormbakswater></div>'''Vormbakswater''' - ''Vocht waarin gereedschap en werktuigen van een suikerraffinaderij is schoongemaakt en dus suikerdelen bevat.''
<div id=Votator></div>'''Votator''' - ''Apparaat waarin een mengsel van diverse soorten olie en vettten, water en geur- en smaakstoffen, de zogenaamde emulsie, wordt omgevormd tot margarine of halvarine''
<div id=Vrijhandelspolitiek></div>'''Vrijhandelspolitiek''' - ''Politiek die handelsbeperkingen zoals invoerrechten afwijst ''
<div id=Vroedschap></div>'''Vroedschap''' - ''Stedelijk bestuur tot 1795.''
<div id=Vruchtwisseling></div>'''Vruchtwisseling''' - ''Gewaswisseling per jaar, om uitputting te voorkomen''
<div id=Wandel lerares></div>'''Wandel lerares''' - ''Rondreizende lerares''
<div id=Wasdom></div>'''Wasdom''' - ''Volle uitgroei''
<div id=Wecken></div>'''Wecken''' - ''Conserveren door middel van koken in glazen pot en luchtdicht afsluiten met rubber ring''
<div id=Wei></div>'''Wei''' - ''Bijproduct van melkproductie''
<div id=Welijzer></div>'''Welijzer''' - ''Smeedijzer''
<div id=Wereldtentoonstelling></div>'''Wereldtentoonstelling''' - ''Internationale tentoonstellingen(vanaf 1851) in verschillende landen waar landen zich presenteren: economisch, sociaal, cultureel en technisch.''
<div id=Werkkapitaal></div>'''Werkkapitaal''' - ''Geld dat beschikbaar is om te investeren in daadwerkelijke produktie.''
<div id=Werktuig></div>'''Werktuig''' - ''Stuk gereedschap.''
<div id=West-Indië></div>'''West-Indië''' - ''Caraibisch gebied en de lande daaromheen''
<div id=Westindisch></div>'''Westindisch''' - ''Verwijst naar de expansie van "De Nederlanden" westwaarts en zelfs naar WestAfrika. Dit gebeurde overwegend via De Westindische Compagnie(WIC).''
<div id=Wholesome></div>'''Wholesome''' - ''Engels: gezond''
<div id=Wier></div>'''Wier''' - ''Van wie''
<div id=Wijsbegeerte></div>'''Wijsbegeerte''' - ''Filosofie: studie, wetenschappelijke beschouwing van wijzen van denken, beschouwen.''
<div id=Winch></div>'''Winch''' - ''Stoom- of elektrische lier op schepen''
<div id=Windrecht></div>'''Windrecht''' - ''Recht om vrije ruimte rond een windmolen te hebben''
<div id=Wort></div>'''Wort''' - ''Aftreksel van mout, gezoet en gehopt beslag voor de bereiding van bier''
<div id=Wrochtsel></div>'''Wrochtsel''' - ''Vreemdsoortig bouwsel''
<div id=Wufte></div>'''Wufte''' - ''Licht, oppervlakkig in gedrag ''
<div id=Yuppie></div>'''Yuppie''' - ''Jeugdige carrièremaker''
<div id=Zavelgrond></div>'''Zavelgrond''' - ''Zandgrond met een aandeel klei''
<div id=Zedelijke verwildering></div>'''Zedelijke verwildering''' - ''Normvervaging die leidt tot excessen''
<div id=Zedelijkheidsideaal></div>'''Zedelijkheidsideaal''' - ''Wat men nastreeft op het gebied van zedelijkheid ''
<div id=Zeepzieder></div>'''Zeepzieder''' - ''Zeepfabrikant; Zieden is Germaans voor koken''
<div id=Zeepziederij></div>'''Zeepziederij''' - ''Installatie waar zeep gemaakt wordt''
<div id=Zelfvoorziening></div>'''Zelfvoorziening''' - ''Het voldoen aan de eigen stedelijke behoefte.''
<div id=Zelfzwichting></div>'''Zelfzwichting''' - ''Zelfstandig in de wind draaien''
<div id=Zemelen></div>'''Zemelen''' - ''Hulzen van de graankorrels''
<div id=ziedpan></div>'''ziedpan''' - ''Kookpan''
<div id=Ziften></div>'''Ziften''' - ''Fijn zeven''
<div id=Zouten></div>'''Zouten''' - ''Verbindingen die bestaan uit een metaal en een zuurrest.''
<div id=zoutgehalte></div>'''zoutgehalte''' - ''Zie: zouten.''
<div id=Zwavelig zuur></div>'''Zwavelig zuur''' - ''Diwatersulfiet''

Begrippenlijst

2007-09-04T07:26:06Z

DvandenBrink:

<div id=A pari></div>'''A pari''' - ''Tegen de reële waarde''
<div id=Aanbesteden></div>'''Aanbesteden''' - '' Offerte (prijsopvraag) vragen''
<div id=Aanbrug></div>'''Aanbrug''' - ''Vast oeverdeel van een beweegbare brug''
<div id=Aandeel></div>'''Aandeel''' - ''Schriftelijk bewijsstuk dat aangeeft dat de bezitter voor een deel eigenaar is van een bedrijf.''
<div id=Aandelen></div>'''Aandelen''' - ''Bewijs dat aantoont dat eigendomsrecht aantoont van (deel) onderneming(BV of NV)''
<div id=Aandelenkapitaal></div>'''Aandelenkapitaal''' - ''Totaal waarde van de aandelen naar uitgiftekoers.''
<div id=Aandrijven></div>'''Aandrijven''' - ''Mechanisch(via machine/machinaal) in beweging brengen.''
<div id=aardappelziekte></div>'''aardappelziekte''' - ''Door bepaalde schimmel veroorzaakte ziekte in het loof of de knol van een aardappelplant.''
<div id=Aardebaan></div>'''Aardebaan''' - ''Zie: baanlichaam''
<div id=Abbatoir></div>'''Abbatoir'''' - ''Slachthuis''
<div id=Accijns></div>'''Accijns''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnsaanslag></div>'''Accijnsaanslag''' - ''Uiteindelijk af te dragen indirecte belasting bij de produktie/verkoop suiker. ''
<div id=Accijnsheffing></div>'''Accijnsheffing''' - ''Indirecte belasting op verbruiksgoederen; verbruiksbelasting.''
<div id=Accijnsinkomsten></div>'''Accijnsinkomsten''' - ''Indirecte belastinginkomsten van de staat op de produktie of verkoop van suiker.''
<div id=Accijnsstelsels></div>'''Accijnsstelsels''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnstarief></div>'''Accijnstarief''' - ''Hoogte van de af te dragen indirecte belasting bij de produktie/verkoop suiker. ''
<div id=Accijnswet></div>'''Accijnswet''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnswetgeving></div>'''Accijnswetgeving''' - ''Wet- en regelgeving mbt indirecte belasting op alcoholhoudende drank''
<div id=Accijnzen></div>'''Accijnzen'''' - ''Belastingen''
<div id=Accommodatie></div>'''Accommodatie'''' - ''Het aanpassen aan de omstandigheden, c.q. het aanbrengen van voorzieningen ''
<div id=Actoren></div>'''Actoren'''' - ''Individuen, instellingen of organisaties die van doorslaggevende invloed zijn in een bepaald proces ''
<div id=Ad hoc></div>'''Ad hoc'''' - ''Niet systematisch''
<div id=Additieven></div>'''Additieven'''' - ''Toevoegingen''
<div id=Additioneel></div>'''Additioneel'''' - ''Extra, toegevoegd''
<div id=Adequaat></div>'''Adequaat''' - ''geschikt voor het beoogde doel.''
<div id=Ad-hoc></div>'''Ad-hoc'''' - ''Voor deze zaak; voor dit doel ''
<div id=Agribulk></div>'''Agribulk'''' - ''Massagoed van landbouwproducten''
<div id=Agro-industire></div>'''Agro-industire'''' - ''Landbouwindustrie''
<div id=Ale></div>'''Ale''' - ''Bier waarbij aan de mout geroosterde gerst wordt toegevoegd.''
<div id=Alert></div>'''Alert'''' - ''Oplettend, attent''
<div id=Alibi></div>'''Alibi'''' - ''Gebruik als schijnrechtvaardiging ''
<div id=Alibi-functie></div>'''Alibi-functie'''' - ''Gebruik als schijnrechtvaardiging''
<div id=Alleged infringement></div>'''Alleged infringement''' - ''Engels: vermoedelijke overtreding''
<div id=Allergie></div>'''Allergie'''' - ''Verstoring van het immuunsysteem''
<div id=Alternatief></div>'''Alternatief''' - ''keuzemogelijkheid''
<div id=Aluminium></div>'''Aluminium'''' - ''Een licht metaal met een dof zilverachtige kleur''
<div id=Amalgaam></div>'''Amalgaam'''' - ''Combinatie van verschillende factoren ''
<div id=Amandament></div>'''Amandament''' - ''Aanpassing''
<div id=Ambachtsschool></div>'''Ambachtsschool'''' - ''Voorloper van LTS (Lagere Technische School) ''
<div id=Ambiance></div>'''Ambiance'''' - ''Sfeer''
<div id=Ambivalent></div>'''Ambivalent'''' - ''Tegelijkertijd positieve en negatieve waarde hebbend''
<div id=Amendement></div>'''Amendement''' - ''Aanpassing''
<div id=Amendement></div>'''Amendement'''' - ''Geopperde wijziging in een (wets)voorstel ''
<div id=Amine></div>'''Amine'''' - ''Ammoniakverbinding''
<div id=Amoniak></div>'''Amoniak''' - ''Stof die verdampt en daarbij warmte onttrekt aan omgeving.''
<div id=Anachronisme></div>'''Anachronisme''' - ''Iets dat niet in de tijd past''
<div id=Aniline></div>'''Aniline'''' - ''Kleurloze vloeistof voor de kleurstoffabricage''
<div id=Antagonisme></div>'''Antagonisme'''' - ''Strijd tussen tegengestelde meningen, leringen of de personen die deze hebben ''
<div id=Anticiperen></div>'''Anticiperen'''' - ''Rekening gehouden met toekomstige ontwikkeling''
<div id=Antioxidant></div>'''Antioxidant'''' - ''Stof die bederf tegengaat''
<div id=Antraciet></div>'''Antraciet'''' - ''Magere steenkoolsoort met tot 95% koolstof; zwartgrijze kleur van deze steenkool ''
<div id=Apocrife boeken></div>'''Apocrife boeken''' - ''Laatste hoofdstukken van de Bijbel over de ondergang der wereld''
<div id=Arbeidsinput></div>'''Arbeidsinput''' - ''Arbeidsinbreng''
<div id=Areaal></div>'''Areaal'''' - ''Gebied waar goederen vandaan komen''
<div id=Aristocratie></div>'''Aristocratie'''' - ''De voorname families van een land, een gebied of een stad ''
<div id=Armenkamer></div>'''Armenkamer''' - ''Belangenorganisatie die zich om uiteenlopende redenen in''
<div id=Artefact></div>'''Artefact'''' - ''Een door mensenhand vervaardigd voorwerp ''
<div id=Ascorbinezuur></div>'''Ascorbinezuur'''' - ''Vitamine-C''
<div id=Aspirateurs></div>'''Aspirateurs''' - ''Luchtzuiger, ventilator''
<div id=Associatie></div>'''Associatie''' - ''Verbinding van gedachten''
<div id=Associëren></div>'''Associëren''' - ''Denken aan ; verbinden met''
<div id=Associëren></div>'''Associëren'''' - ''In verband brengen met''
<div id=Assortiment></div>'''Assortiment'''' - ''Een gevarieerd aanbod''
<div id=Assumpties></div>'''Assumpties'''' - ''veronderstelling, aanname ''
<div id=Atypisch></div>'''Atypisch'''' - ''Afwijkend van wat normaal is''
<div id=Autarkie></div>'''Autarkie'''' - ''Absolute economische onafhankelijkheid''
<div id=Autocraat></div>'''Autocraat''' - ''Allenheerser; dictator''
<div id=Autodidact></div>'''Autodidact''' - ''Iemand die zijn kennis door eigen studie verkregen heeft''
<div id=Automatic guided vehicles></div>'''Automatic guided vehicles'''' - ''Engels: automatisch geleide voertuigen''
<div id=Automobilisering></div>'''Automobilisering'''' - ''De verbreiding van het autobezit en gebruik''
<div id=Autopionier></div>'''Autopionier'''' - ''Iemand die het autorijden van het begin af beoefend en gestimuleerd heeft ''
<div id=Autoriseren></div>'''Autoriseren''' - ''Volmacht geven, vergunning geven''
<div id=Autoritair></div>'''Autoritair''' - ''Niet-democratisch, eigenmachtig''
<div id=Autoxidatie></div>'''Autoxidatie'''' - ''Langzame oxidatie bij gewone temperatuur''
<div id=Aviateur></div>'''Aviateur'''' - ''Piloot uit de beginjaren van de luchtvaart''
<div id=Baanlichaam></div>'''Baanlichaam''' - ''Verstevigde bedding onder een spoorlijn''
<div id=Bacil></div>'''Bacil'''' - ''Ziekteverwekkende bacterie''
<div id=Bacterie></div>'''Bacterie'''' - ''Microscopisch klein eencellig organisme''
<div id=Bacterieculture></div>'''Bacterieculture'''' - ''Kweek van bacteriën''
<div id=Bacteriologie></div>'''Bacteriologie'''' - ''Bestudering van het gedrag van bacteriën''
<div id=Bakermat></div>'''Bakermat''' - ''Belangrijke plaats van ontstaan/oorsprong.''
<div id=Barrière></div>'''Barrière'''' - ''Onoverkomenlijke belemmering''
<div id=Basalt></div>'''Basalt'''' - ''Donkergekleurd, zeer hard vulkanisch gesteente''
<div id=Bascule></div>'''Bascule'''' - ''Weegschaal voor zware lasten''
<div id=Basterden></div>'''Basterden''' - ''Suiker van een bepaalde gradatie mindere kwaliteit.''
<div id=Beducht></div>'''Beducht'''' - ''Bevreesd''
<div id=Beer></div>'''Beer''' - ''Menselijke uitwerpselen''
<div id=Bekwaamheidsproef></div>'''Bekwaamheidsproef''' - ''Onderzoek naar kennis en vaardigheid.''
<div id=Belastingontduiking></div>'''Belastingontduiking''' - ''Het op illegale wijze zich onttrekken aan belastingbetaling.''
<div id=Belendende></div>'''Belendende'''' - ''van panden, aangrenzend ''
<div id=Beltmolen></div>'''Beltmolen''' - ''Molen op verhoging. Makkelijk voor het lossen van de wagens''
<div id=Beriberi></div>'''Beriberi'''' - ''Tropische ziekte''
<div id=Beschouwen></div>'''Beschouwen''' - ''Aandachtig bekijken''
<div id=Bestek></div>'''Bestek''' - ''Beschrijving van opzet, materialen en uitvoering van een bouwwerk''
<div id=Bestuurders></div>'''Bestuurders''' - ''Zij die aan het hoofd staan van een grotere onderneming(nv of bv) en verantwoordelijk zijn voor de prestaties.''
<div id=Betacaroteen></div>'''Betacaroteen'''' - ''Provitamine-A''
<div id=Beugvisserij></div>'''Beugvisserij'''' - ''Visserij met draden''
<div id=Beurtvaart></div>'''Beurtvaart''' - ''Een aan vergunningen gebonden vrachtvaart''
<div id=Beurtvaart></div>'''Beurtvaart'''' - ''Vervoer over water dat eerlijk verdeeld wordt onder belanghebbende schippers ''
<div id=Bewerkelijk></div>'''Bewerkelijk''' - ''Waar veel werk aan is''
<div id=Bieraccijns></div>'''Bieraccijns''' - ''Indirecte belasting op de verkoop van bier.''
<div id=Bierbesluit 1926></div>'''Bierbesluit 1926''' - ''Regelgeving voortvloeiend uit de Warenwet betreffende bier.''
<div id=Bietsuikerfabricage en-raffinage></div>'''Bietsuikerfabricage en-raffinage''' - ''industriele verwerking van bietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Bietsuikerindustrie></div>'''Bietsuikerindustrie''' - ''industriele verwerking van bietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Biotechnologie></div>'''Biotechnologie'''' - ''Techniek die micro-organismen gebruikt om variatie in voedsel aan te brengen''
<div id=Biscuit></div>'''Biscuit'''' - ''Droog, bros koekje''
<div id=Bleken></div>'''Bleken'''' - ''Bleek maken, wit maken''
<div id=Blender></div>'''Blender'''' - ''Keukenmachine om voedsel klein te maken''
<div id=Bodemgesteldheid></div>'''Bodemgesteldheid''' - ''Samenstelling van de grond: grondsoorten, water, chemische samenstelling enz''
<div id=Boerenoorlogen></div>'''Boerenoorlogen'''' - ''Oorlogen van Engelse kolonisten tegen Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika in de 19e eeuw''
<div id=Bohemen></div>'''Bohemen''' - ''Streek in Tsjechië''
<div id=Bohémienistische></div>'''Bohémienistische'''' - ''Ongebonden, alternatieve en zorgeloze manier van leven ''
<div id=Bolwerk></div>'''Bolwerk''' - ''Paalwerk bestaande uit balken, met gordingen en ijzeren bouten verbonden, ter versterking van zeedijk''
<div id=Bonafide></div>'''Bonafide'''' - ''Betrouwbaar''
<div id=Bonafide></div>'''Bonafide''' - ''Te goeder trouw''
<div id=Boogstraal></div>'''Boogstraal''' - ''Mate van ronding van een spoorlijn b.v. over een viaduct''
<div id=Boom-fase></div>'''Boom-fase''' - ''Engels: tijd dat het heel erg goed ging''
<div id=Booming business></div>'''Booming business'''' - ''Zich sterk uitbreidende bedrijfstak''
<div id=Botanicus></div>'''Botanicus''' - ''Beoefenaar plantkunde''
<div id=Botanicus></div>'''Botanicus'''' - ''Plantkundige''
<div id=Botanische></div>'''Botanische'''' - ''Plantkundige''
<div id=Bottellijn></div>'''Bottellijn'''' - ''Productielijn voor het vullen van flessen''
<div id=Bottleneck></div>'''Bottleneck'''' - ''Knelpunt''
<div id=Bovengistend></div>'''Bovengistend''' - ''Gist komt naar boven en drijft op de wort''
<div id=Bovengistende></div>'''Bovengistende''' - ''Gist komt naar boven en drijft op de wort''
<div id=Braak></div>'''Braak''' - ''Ongebruikt laten van grond''
<div id=Brak></div>'''Brak''' - ''Wat zout bevattend''
<div id=Branche></div>'''Branche'''' - ''Bedrijfstak''
<div id=Brevet></div>'''Brevet'''' - ''Diploma als vliegtuigbestuurder''
<div id=Broodje halfom></div>'''Broodje halfom'''' - ''Belegd met pekelvlees en gekookte lever''
<div id=Broodsuiker></div>'''Broodsuiker''' - ''Benaming voor suiker in een kegelvorm die totstand komt door gebruikmaking van kegelvormen van klei(broodvormen).''
<div id=Broodzetting></div>'''Broodzetting''' - ''Prijsbepaling door overheid''
<div id=Brouwsel></div>'''Brouwsel''' - ''zelfgemaakt drankje''
<div id=Bruuskeren></div>'''Bruuskeren'''' - ''Onvriendelijk behandelen''
<div id=Buil></div>'''Buil''' - ''Zeef om de graanschillen te verwijderen''
<div id=Builen></div>'''Builen''' - ''Schil van het graan halen''
<div id=Buisfilm></div>'''Buisfilm'''' - ''Naadloze ringvormige folie''
<div id=Bulkcarrier></div>'''Bulkcarrier'''' - ''Zeeschip dat gestorte lading vervoert''
<div id=Bulkgoederen></div>'''Bulkgoederen'''' - ''Goederen die gestort worden, zoals kolen of kunstmest ''
<div id=Bulktransport></div>'''Bulktransport'''' - ''Transport van onverpakte massagoederen''
<div id=Burgerij></div>'''Burgerij''' - ''De gezamenlijke burgers als groep''
<div id=Cacao></div>'''Cacao'''' - ''Zaad van de tropische cacaoboom''
<div id=Cacheren></div>'''Cacheren'''' - ''Een doorzichtige plastic folie op papier aanbrengen''
<div id=Cafeïne></div>'''Cafeïne'''' - ''Uit koffie gewonnen product met een opwekkende werking''
<div id=Cahier></div>'''Cahier''' - ''Lijst van verplichtingen''
<div id=Caisson></div>'''Caisson''' - ''Betonnen bak gevuld met zand of beton als onderdeel van een dam''
<div id=Calamiteit></div>'''Calamiteit'''' - ''Grote ramp, algemene ellende''
<div id=Campagne></div>'''Campagne''' - ''Periode dat suikerfabriek volledig in werking is.''
<div id=Capsule></div>'''Capsule'''' - ''Dop`of deksel van bladlood''
<div id=Caraibisch></div>'''Caraibisch''' - ''Verwijst naar eilanden aan de oostkant van Midden-Amerika, bekend van Columbus(1492) tot vandaag(Antillen, Regae enz.). ''
<div id=Caramel></div>'''Caramel''' - ''Stof ontstaan uit suiker die langzaam is verhit tot 170 graden en daarbij uiteenvalt in verschillende moleculen met als resultaat een andere smaak, een bruine kleur en voort geur; suiker is geurloos. ''
<div id=caramellisatie></div>'''caramellisatie''' - ''Bruinkleuring door reductie(=onttrekking van zuurstof) van suiker bij hoge temperaturen.''
<div id=Carbid></div>'''Carbid'''' - ''Acethyleen, vroeger gebruikt voor verlichting ''
<div id=Cardanas></div>'''Cardanas'''' - ''Onder de auto doorlopende as die de versnellingsbak met de achteras verbindt ''
<div id=Case></div>'''Case'''' - ''Praktijkgeval''
<div id=Caseïne></div>'''Caseïne'''' - ''Eiwitachtig bestanddeel van melk''
<div id=Casu quo></div>'''Casu quo''' - ''In geval van''
<div id=Catering></div>'''Catering'''' - ''Verzorging en levering van voedsel en drank''
<div id=Cellofaan></div>'''Cellofaan'''' - ''Doorzichtig, taai verpakkingsmateriaal''
<div id=Certificaat></div>'''Certificaat'''' - ''Schriftelijke verklaring''
<div id=Char-a-bancs></div>'''Char-a-bancs''' - ''Derdeklas spoorwegrijtuig''
<div id=Charleston></div>'''Charleston'''' - ''Amerikaanse dans uit de jaren twintig''
<div id=Chars a bancs></div>'''Chars a bancs''' - ''Frans: janplezier; open wagen met zitbanken voor toeristen''
<div id=Chemische conserveringsmiddelen></div>'''Chemische conserveringsmiddelen''' - ''''
<div id=chilisalpeter></div>'''chilisalpeter''' - ''Natuurlijk natriumnitraat(NaNO3) uit Chili en Peru; vroeger belangrijke meststof.''
<div id=Chique></div>'''Chique'''' - ''Deftig, modieus''
<div id=Cholesterol></div>'''Cholesterol'''' - ''Vetachtige glanzende stof die in alle dierlijke vetten voorkomt''
<div id=Chromatografie></div>'''Chromatografie'''' - ''Scheidingsmethode voor mengsels''
<div id=Chutney></div>'''Chutney'''' - ''Gekruide zoetzure saus met groenten en/of vruchten''
<div id=Cichorei></div>'''Cichorei'''' - ''koffiesurrogaat en smaakverbeteringsmiddel voor koffie''
<div id=Civiel></div>'''Civiel''' - ''Burgerlijk, niet-militair''
<div id=Civieltechnisch></div>'''Civieltechnisch'''' - ''Op waterstaat en wegenbouw betrekking hebbend''
<div id=Claimen></div>'''Claimen'''' - ''Voor zich opeisen''
<div id=Cliché></div>'''Cliché''' - ''Afgezaagd''
<div id=Club van Rome></div>'''Club van Rome'''' - ''particuliere stichting die eind jaren 60 van de 20e eeuw werd opgericht door Europese wetenschappers om hun bezorgdheid over de toekomst van de wereld, met name het milieu, aan het licht te brengen.''
<div id=Coalitie></div>'''Coalitie'''' - ''verbond van twee of meer partijen of mogendheden tegen een bestrijdende partij''
<div id=Coating></div>'''Coating'''' - ''Beschermende laag''
<div id=Colibacteriën></div>'''Colibacteriën'''' - ''Bepaalde schadelijke bacterie''
<div id=Collectieve></div>'''Collectieve'''' - ''Gezamenlijke''
<div id=Colporteren></div>'''Colporteren''' - ''Aan huis verkopen''
<div id=Comeback></div>'''Comeback'''' - ''Herstel, opleving, het weer bereiken van een vroeger peil''
<div id=Commanditaire vennoot></div>'''Commanditaire vennoot''' - ''Deelgenoot in vennootschap allen door inbreng van kapitaal zonder het recht om handelend op treden of de naam aan de zaak te geven en slechts aansprakelijk voor de inbreng. Zie ook: vennootschap.''
<div id=Commercial></div>'''Commercial'''' - ''Reclameboodschap''
<div id=Commerciële></div>'''Commerciële''' - ''Gericht op winstmaken en juiste bedrijfsvoering daartoe.''
<div id=Commissionairshuis></div>'''Commissionairshuis''' - ''Bedrijf dat tegen betaling op eigen naam in opdracht of op naam van een ander overeenkomsten sluit; betreft vaak effectenhandel.''
<div id=Commotie></div>'''Commotie'''' - ''Opschudding, drukte''
<div id=Communiceren></div>'''Communiceren''' - ''Met elkaar praten''
<div id=Competentie></div>'''Competentie'''' - ''Kennis, autoriteit''
<div id=Complementair></div>'''Complementair'''' - ''Aanvullend, overeenkomend''
<div id=Complex></div>'''Complex'''' - ''Ingewikkeld''
<div id=Compressiesysteem></div>'''Compressiesysteem''' - ''Methode om gas samen te persen.''
<div id=Comprimeren></div>'''Comprimeren'''' - ''Samenpersen''
<div id=Concern></div>'''Concern''' - ''Grote onderneming''
<div id=Concessie></div>'''Concessie''' - ''Vergunning''
<div id=Concessie></div>'''Concessie''' - ''Vergunning''
<div id=Concurrente></div>'''Concurrente''' - ''Gelijke aanspraak/rechten hebbend op ''
<div id=Condenseren></div>'''Condenseren'''' - ''Indampen''
<div id=Condensor></div>'''Condensor''' - ''Koeler die afgewekte stoom afkoelt tot water''
<div id=Configuratie></div>'''Configuratie'''' - ''Patroon, ligging ten opzichte van het hoofdgebouw''
<div id=Confituren></div>'''Confituren'''' - ''Ter conservering in suiker inleggen, meestal in glazen pot''
<div id=Congestie></div>'''Congestie'''' - ''Verstopping''
<div id=Congres></div>'''Congres'''' - ''Bijeenkomst waar de nieuwste ontwikkelingen in een vakgebied worden gepresenteerd en besproken''
<div id=Conjunctuur></div>'''Conjunctuur'''' - ''Het geheel van economische activiteiten in een land ''
<div id=Conjunctuurgevoelig></div>'''Conjunctuurgevoelig'''' - ''Nogal gevoelig voor schommelingen in de conjunctuur ''
<div id=Conseil d'admistration></div>'''Conseil d'admistration''' - ''Frans: aandeelhoudersvergadering''
<div id=Consensus></div>'''Consensus'''' - ''Algemene gelijkheid van opvatting''
<div id=Conservatisme></div>'''Conservatisme''' - ''Zoveel mogelijk het bestaande willen behouden en heel terughoudend zijn met vernieuwingen.''
<div id=Conserverend></div>'''Conserverend''' - ''Bederf voorkomend''
<div id=Consistent></div>'''Consistent'''' - ''Vrij van tegenstrijdigheden''
<div id=Conspicuous_consumption></div>'''Conspicuous_consumption'''' - ''Opzichtige consumptie, met als doel het aan de buitenwereld tonen van rijkdom. ''
<div id=Constructie></div>'''Constructie''' - ''Bouw''
<div id=consulent></div>'''consulent'''' - ''Voorlichter''
<div id=Consultancy></div>'''Consultancy'''' - ''Engels: zakelijk advies''
<div id=Consumptiemaatschappij></div>'''Consumptiemaatschappij'''' - ''maatschappijvorm die primair gericht is op het bezit en verbruik van goederen''
<div id=Container></div>'''Container'''' - ''Grote stalen laadkist met standaardafmetingen voor vervoer per spoor, vrachtauto of zeeschip''
<div id=Contaminant></div>'''Contaminant'''' - ''Iets dat een besmetting veroorzaakt''
<div id=Contemporain></div>'''Contemporain'''' - ''In diezelfde tijd ''
<div id=Context></div>'''Context'''' - ''Verband, samenhang''
<div id=Context></div>'''Context''' - ''Zinsverband; verband waarin zich iets voordoet.''
<div id=Continentaal Stelsel></div>'''Continentaal Stelsel''' - ''Maatregel van Napoleon die alle Britse produkten op het Europese Continent verbood om de Britse economie te ontwrichten. Dit economisch embargo duurde van 1806 tot 1814.''
<div id=Continentale havens></div>'''Continentale havens'''' - ''Op het vasteland van Europa''
<div id=Contingentering></div>'''Contingentering'''' - ''Beperking, toewijzing van beperkte hoeveelheid''
<div id=Continuëteit></div>'''Continuëteit'''' - ''Voortgang, ononderbroken voortduring''
<div id=Controverse></div>'''Controverse'''' - ''Verschil van inzicht, ideologische strijd''
<div id=Controversieel></div>'''Controversieel'''' - ''Waar veel weerstand tegen is ''
<div id=Convenience foods></div>'''Convenience foods'''' - ''Engels: makkelijke (kant-en-klaar) maaltijden''
<div id=Convenience store></div>'''Convenience store'''' - ''Engels: winkel waar kant-en-klare maaltijden verkocht worden''
<div id=Conventioneel></div>'''Conventioneel'''' - ''Gewoon, langer bestaand''
<div id=Coöperatie></div>'''Coöperatie'''' - ''Vereniging van bedrijven of winkels om de tussenhandel te omzeilen''
<div id=Coöperatieve></div>'''Coöperatieve''' - ''Vereniging van ondernemers om via samenwerking betere bedrijfsresultaten te bereiken op tal van gebieden.''
<div id=Corporatie></div>'''Corporatie'''' - ''Samenwerkingsverband''
<div id=Costuumen></div>'''Costuumen''' - ''Gewoonten''
<div id=Coupure></div>'''Coupure''' - ''Kleinste deel van een aandeel''
<div id=Credietfaciliteiten></div>'''Credietfaciliteiten''' - ''Mogelijkheden om geld te lenen''
<div id=Crisis of control></div>'''Crisis of control'''' - ''Engels: problemen bij het beheersen van processen''
<div id=Cruciaal></div>'''Cruciaal'''' - ''Bepalend, beslissend ''
<div id=Cruciaal></div>'''Cruciaal''' - ''Beslissend; doorslag gevend''
<div id=Cuisine sauvage></div>'''Cuisine sauvage'''' - ''Frans: vermenging van gerechten uit de hele wereld bij het koken''
<div id=Culinair></div>'''Culinair'''' - ''Op kookgebied''
<div id=Culmineren></div>'''Culmineren'''' - ''Zijn toppunt bereiken''
<div id=Cultiveren></div>'''Cultiveren''' - ''Verfijnen''
<div id=Cultuur ></div>'''Cultuur ''' - ''Verbouwen van''
<div id=Cultuurareaal></div>'''Cultuurareaal''' - ''Beschikbare landbouwgrond''
<div id=Cutter></div>'''Cutter'''' - ''Keukenmachine om voedsel klein te maken''
<div id=Cyclecar></div>'''Cyclecar'''' - ''Kleine auto, vaak met 3 wielen, populair in de jaren 1920 tot 1930 ''
<div id=Daisy></div>'''Daisy'''' - ''Goedkope biscuit met figuur van madeliefje erin gedrukt''
<div id=Debacle></div>'''Debacle'''' - ''Mislukking''
<div id=Debiet></div>'''Debiet''' - ''Afzet(kwantitatief)''
<div id=Decennium></div>'''Decennium'''' - ''Periode van tien jaar''
<div id=Deficiëntie></div>'''Deficiëntie'''' - ''Gebrek, tekort''
<div id=Dejeuner></div>'''Dejeuner'''' - ''Frans: lunch''
<div id=Deliberaties></div>'''Deliberaties'''' - ''Beraadslagingen, overlegrondes ''
<div id=Demografisch></div>'''Demografisch'''' - ''Betrekking hebbend op de bevolking''
<div id=Demografische constellatie></div>'''Demografische constellatie'''' - ''De samenstelling van de bevolking ''
<div id=Departementen></div>'''Departementen''' - ''Benaming van regio's in Nederland volgens de indeling in de Franse tijd(1795-1814).''
<div id=Deplorabel></div>'''Deplorabel''' - ''Betreurenswaardig; ellendig''
<div id=Depressie></div>'''Depressie''' - ''Neergang van de welvaart''
<div id=Depressie></div>'''Depressie'''' - ''Neergang, inzinking''
<div id=Derivaat></div>'''Derivaat'''' - ''Bijproduct, afvalproduct van de petrochemische industrie''
<div id=Desastreus></div>'''Desastreus'''' - ''Rampzalig''
<div id=Detachement></div>'''Detachement''' - ''Legeronderdeel''
<div id=Detailhandel></div>'''Detailhandel'''' - ''Handel die rechtstreeks levert aan de consument''
<div id=Detaillist></div>'''Detaillist''' - ''Winkelier''
<div id=Detectie></div>'''Detectie'''' - ''Opsporen en vinden''
<div id=Devaluatie></div>'''Devaluatie'''' - ''Waardedaling''
<div id=Deviezen></div>'''Deviezen'''' - ''Overheidsgeld dat kan dienen om schulden in het buitenland mee te betalen''
<div id=Dextrose></div>'''Dextrose'''' - ''Druivensuiker, glucose''
<div id=Diëtist></div>'''Diëtist'''' - ''Iemand die dieetvoorschriften geeft''
<div id=Differentiatie></div>'''Differentiatie'''' - ''Toeneming van de variëteit, verscheidenheid''
<div id=Differentieel></div>'''Differentieel''' - ''Heeft betrekking op invoerrechten die niet worden naar een uniform tarief, maar onderscheid makend naargelang van de herkomst van de goederen.''
<div id=Diffusie></div>'''Diffusie'''' - ''Verspreiding; inbedding in de samenleving ''
<div id=Diligence></div>'''Diligence''' - ''Rijtuig voor voor personen- en postvervoer''
<div id=Dimensie></div>'''Dimensie'''' - ''Element''
<div id=Dioxine></div>'''Dioxine'''' - ''Zeer giftige chemische verbinding''
<div id=Discipline></div>'''Discipline'''' - ''Tak van wetenschap of onderzoek''
<div id=Discountzaak></div>'''Discountzaak'''' - ''Zaak waar je hoge kortingen krijgt op de adviesprijs''
<div id=Discours></div>'''Discours'''' - ''Maatschappelijke discussie''
<div id=Distributie></div>'''Distributie'''' - ''Verspreiding, verdeling''
<div id=Diversificatie></div>'''Diversificatie'''' - ''Spreiding''
<div id=Diversifiëren></div>'''Diversifiëren'''' - ''Verscheidenheid, verschillen aanbrengen''
<div id=Dividend></div>'''Dividend''' - ''Winstuikering per aandeel''
<div id=DNA></div>'''DNA'''' - ''Bouwsteen voor lichaamscellen''
<div id=Domein></div>'''Domein'''' - ''Gebied waar men in werkt''
<div id=Dominant></div>'''Dominant'''' - ''Overheersend, de overhand hebbend''
<div id=Douanepakhuis></div>'''Douanepakhuis''' - ''Opslag voor goederen waarover nog geen invoerrechten betaald hoeven worden, omdat bestemming nog niet bekend is, of levering nog niet plaatsvindt.''
<div id=Down times></div>'''Down times'''' - ''Engels: aantal keren dat het hijsen van een container mislukte''
<div id=Drainage></div>'''Drainage'''' - ''Afvoer van overtollig water''
<div id=Draineren></div>'''Draineren''' - ''Droogleggen; Verbeteren van de water afvoer''
<div id=Drijfas></div>'''Drijfas''' - ''As waarmee iets aangedreven wordt''
<div id=Dynamiek></div>'''Dynamiek'''' - ''Interne kracht''
<div id=Echelon></div>'''Echelon'''' - ''Niveau binnen een organisatie ''
<div id=Ecologische kleur></div>'''Ecologische kleur'''' - ''milieuvriendelijk''
<div id=Econometrische rationaliteit></div>'''Econometrische rationaliteit'''' - ''Door rekenmodellen voorspeld gedrag ''
<div id=Educatief></div>'''Educatief'''' - ''Opvoedend, vormend, voor studie''
<div id=Eerstaanwezend></div>'''Eerstaanwezend''' - ''Het eerst in dienst van deze onderneming''
<div id=Eestproces></div>'''Eestproces''' - ''Het droogproces van gekiemde gerstkorrels bij hogere temperaturen.''
<div id=Effectueren></div>'''Effectueren'''' - ''In praktijk gebracht''
<div id=Efficiency></div>'''Efficiency'''' - ''Engels: doelmatigheid''
<div id=Efficiëntie></div>'''Efficiëntie'''' - ''Doelmatigheid, het beste resultaat geven''
<div id=Egaliseren></div>'''Egaliseren'''' - ''Gelijk maken''
<div id=Elevator></div>'''Elevator'''' - ''Losinrichting voor massagoed, zoals graan en steenkolen''
<div id=Elite></div>'''Elite'''' - ''kleine, besloten groep van vooraanstaande, bevoorrechte mensen''
<div id=Email></div>'''Email'''' - ''Harde glasachtige laag ter bedekking of versiering van gebruiksartikelen''
<div id=Emballage></div>'''Emballage'''' - ''Verpakking''
<div id=Emissie></div>'''Emissie''' - ''Uitgifte van aandelen''
<div id=Empirisch></div>'''Empirisch''' - ''In de praktijk''
<div id=Emulgator></div>'''Emulgator'''' - ''Stof die het ontstaan van een emulsie bevordert''
<div id=Emulsie></div>'''Emulsie''' - ''Mengsel van water en vet''
<div id=Emulsie></div>'''Emulsie'''' - ''Vloeistof waarin een niet-oplossende stof in zeer kleine deeltjes blijft zweven''
<div id=Entrepotdok></div>'''Entrepotdok''' - ''Opslag in haven voor goederen waarover nog geen invoerrechten betaald hoeven worden, omdat bestemming nog niet bekend is, of levering nog niet plaatsvindt.''
<div id=Enzym></div>'''Enzym'''' - ''Stof die snelheid van bepaalde organische reacties kan versnellen''
<div id=epater le bourgeois></div>'''epater le bourgeois'''' - ''De gewone burger imponeren, overbluffen ''
<div id=Equipage></div>'''Equipage'''' - ''Eigen rijtuig met alles wat erbij hoort ''
<div id=Erts></div>'''Erts'''' - ''Delfstof waaruit metaal gewonnen wordt''
<div id=Essence></div>'''Essence'''' - ''Sterk, aromatisch aftreksel''
<div id=Etablissement></div>'''Etablissement'''' - ''Café, restaurant, eetcafé, etc.''
<div id=Etablissement></div>'''Etablissement''' - ''Geheel van gebouwen en terreinen''
<div id=Etherische></div>'''Etherische'''' - ''Vluchtig, snel verdampend''
<div id=Etnische></div>'''Etnische'''' - ''Allochtone''
<div id=Eufemistisch></div>'''Eufemistisch'''' - ''Verbloemend, verzachtend''
<div id=Euvel></div>'''Euvel'''' - ''Probleem, gebrek''
<div id=Evolueren></div>'''Evolueren'''' - ''Zich geleidelijk ontwikkelen''
<div id=Evolutionair></div>'''Evolutionair'''' - ''Zich geleidelijk ontwikkelend ''
<div id=Excursie></div>'''Excursie'''' - ''Educatief uitstapje naar een bezienswaardigheid''
<div id=Exercitieterrein></div>'''Exercitieterrein'''' - ''Oefenterrein voor militairen''
<div id=Exorbitant></div>'''Exorbitant''' - ''Abnormaal''
<div id=Expansie></div>'''Expansie'''' - ''Uitbreiding''
<div id=Expansie></div>'''Expansie''' - ''Vergroting van het grondgebied''
<div id=Expertise></div>'''Expertise'''' - ''Specialistische kennis''
<div id=Exploitatierekening></div>'''Exploitatierekening''' - ''Lopende rekening''
<div id=Exploiteren></div>'''Exploiteren''' - ''Winstgevend maken''
<div id=Exploreren></div>'''Exploreren'''' - ''Onderzoeken''
<div id=Exponent></div>'''Exponent'''' - ''Voorbeeld; persoon of zaak die een bepaalde stroming vertegenwoordigt''
<div id=Exponentieel></div>'''Exponentieel'''' - ''Buitengewoon sterk''
<div id=Externe financiers></div>'''Externe financiers''' - ''Investeerders en geldgevers(crediteuren) van buiten de onderneming.''
<div id=Extract></div>'''Extract'''' - ''Door indamping verkregen sterk geconcentreerd product''
<div id=Extractie></div>'''Extractie'''' - ''Ergens iets uit trekken, of halen''
<div id=Extractvorm></div>'''Extractvorm''' - ''Door indamping van een stof verkregen werkzaam bestanddeel''
<div id=Extruderen></div>'''Extruderen'''' - ''In een bepaalde vorm persen''
<div id=Faciliteren></div>'''Faciliteren'''' - ''Mogelijk maken d.m.v. voorzieningen''
<div id=Factor></div>'''Factor'''' - ''Iemand die voor rekening van anderen handel drijft''
<div id=Farmaceutische></div>'''Farmaceutische'''' - ''Betrekking hebbend op de bereiding van geneesmiddelen''
<div id=Farmacie></div>'''Farmacie'''' - ''Geneesmiddelenkunde''
<div id=Fastfood></div>'''Fastfood'''' - ''Snel klaar te maken voedsel''
<div id=Fenomeen></div>'''Fenomeen'''' - ''Verschijnsel''
<div id=Ferment></div>'''Ferment'''' - ''Stof die gisting veroorzaakt''
<div id=Fictief></div>'''Fictief''' - ''Niet bestaand''
<div id=Figureren></div>'''Figureren'''' - ''Een rol vervullen ''
<div id=Filantroop></div>'''Filantroop''' - ''Mensenvriend, weldoener''
<div id=Fileren></div>'''Fileren'''' - ''Van graat ontdoen''
<div id=Filiaalbedrijf></div>'''Filiaalbedrijf'''' - ''Bedrijf met centrale inkoop voor diverse vestigingen''
<div id=Filtering></div>'''Filtering''' - ''Zuivering van vloeistoffenn of gassen doo''
<div id=Firmant></div>'''Firmant''' - ''Mede-eigenaar van een firma(vennootschap waarbij eigenaren voor geheel verantwoordelijk zijn); zie ook: vennootschap.''
<div id=Flaneren></div>'''Flaneren'''' - ''Zorgeloos rondslenteren''
<div id=Fluctueren></div>'''Fluctueren'''' - ''Schommelen''
<div id=Fluoridering></div>'''Fluoridering'''' - ''Toevoegen van fluoride''
<div id=Fluorwaterstof></div>'''Fluorwaterstof'''' - ''Waterstof fluoride''
<div id=Folie></div>'''Folie'''' - ''Zeer dun materiaal''
<div id=Fosfatase></div>'''Fosfatase'''' - ''Soort enzym''
<div id=Fouragering></div>'''Fouragering'''' - ''bevoorrrading''
<div id=Fourneren></div>'''Fourneren''' - ''Verschaffen, voorzien van''
<div id=Fractioneren></div>'''Fractioneren'''' - ''Uiteenleggen in elementen''
<div id=Fragmenteren></div>'''Fragmenteren'''' - ''In delen uiteen vallen''
<div id=Functiegroep></div>'''Functiegroep'''' - ''Technische constructies die bij elkaar horen, zoals koppeling en versnellingsbak ''
<div id=Functional foods></div>'''Functional foods'''' - ''Engels: voedingsmiddelen die tekorten in de natuurlijke voeding compenseren''
<div id=Fundamenteel></div>'''Fundamenteel'''' - ''Tot grondslag dienend, in de grond''
<div id=furore></div>'''furore'''' - ''Grote opgang, bekendheid''
<div id=Fusion></div>'''Fusion'''' - ''Engels: vermenging van Westerse en Aziatische ingrediënten bij het koken''
<div id=Fysiologie></div>'''Fysiologie'''' - ''Natuurkundige effecten''
<div id=Fysioloog></div>'''Fysioloog''' - ''Beoefenaar fysiologie: leer van de levensverschijnselen van levende wezens.''
<div id=Fysisch></div>'''Fysisch'''' - ''Natuurkundig''
<div id=Gaan></div>'''Gaan''' - ''Lopen''
<div id=Gaandewerk></div>'''Gaandewerk''' - ''Aandrijvingsmechaniek van de molen''
<div id=Gaschromatograaf></div>'''Gaschromatograaf'''' - ''Toestel dat mengsel scheidt door middel van chromatografie''
<div id=Gasgenerator></div>'''Gasgenerator'''' - ''Machine die door middel van gasverbranding een motor aan kan drijven ''
<div id=Geallieerden></div>'''Geallieerden'''' - ''Bondgenoten: Westeuropese landen die samen tegen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije vochten''
<div id=Geavanceerd></div>'''Geavanceerd'''' - ''Vooruitstrevend, gebruikmakend van de nieuwste inzichten''
<div id=Geboekstaafd></div>'''Geboekstaafd'''' - ''Opgeschreven om later te kunnen raadplegen ''
<div id=Gedeputeerde Staten></div>'''Gedeputeerde Staten''' - ''Leden van Provinciale Staten die met de Commissaris van de Koningin het Dagelijks Bestuur van de Provincie vormen.''
<div id=Gedestilleerd></div>'''Gedestilleerd''' - ''Alcohohoudende drank die meer dan 15 voumeproce''
<div id=Gedistilleerd></div>'''Gedistilleerd'''' - ''Sterke drank''
<div id=Geducht></div>'''Geducht'''' - ''Vreeswekkend, om rekening mee te houden''
<div id=Gefortuneerd></div>'''Gefortuneerd'''' - ''Rijk''
<div id=Gefourneerd></div>'''Gefourneerd''' - ''''
<div id=Gehalte-analyse></div>'''Gehalte-analyse''' - ''Vaststelling gehalte suiker in bieten of riet.''
<div id=Gehaltebetaling></div>'''Gehaltebetaling''' - ''Gehalte suiker bepaalt prijs bieten of riet.''
<div id=Geharrewar></div>'''Geharrewar''' - ''Kleingeestig getwist''
<div id=Geheelonthouder></div>'''Geheelonthouder''' - ''Iemand die geen alcohol gebruikten nooit wil gebruiken.''
<div id=Geïnstitutionaliseerd></div>'''Geïnstitutionaliseerd'''' - ''Door verenigingen, bonden, e.d. onder de mensen gebracht ''
<div id=Geïntegreerd></div>'''Geïntegreerd'''' - ''Samengevoegd met het geheel''
<div id=Gelasten></div>'''Gelasten''' - ''Verordonneren, bevelen''
<div id=Geleding></div>'''Geleding'''' - ''Onderdeel van een samenhangend geheel''
<div id=Geliquideerd></div>'''Geliquideerd''' - ''Beëindigd, opgeheven.''
<div id=Gêne></div>'''Gêne'''' - ''Verlegenheid, schroom''
<div id=Genereren></div>'''Genereren'''' - ''Doen ontstaan, voortbrengen''
<div id=Genetisch></div>'''Genetisch'''' - ''Erfelijk''
<div id=Geneugten></div>'''Geneugten'''' - ''Genietingen, genot ''
<div id=Genuanceerd></div>'''Genuanceerd'''' - ''Niet eenzijdig''
<div id=Geografischeafstand></div>'''Geografische afstand'''' - ''Niet de figuurlijjke maar de letterlijke afstand''
<div id=Geparenteerd></div>'''Geparenteerd''' - ''Verwant aan''
<div id=Geporteerd zijn></div>'''Geporteerd zijn'''' - ''Ergens vóór zijn''
<div id=Geraffineerd></div>'''Geraffineerd''' - ''Gezuiverd na oplossing en koken in water, ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Gesmade ></div>'''Gesmade '''' - ''Verachte, met de nek aangekeken''
<div id=Gesmade></div>'''Gesmade'''' - ''Verachte, met de nek aangekeken ''
<div id=Getroosten></div>'''Getroosten''' - ''Moeite doen''
<div id=Getroosten></div>'''Getroosten''' - ''Moeite nemen''
<div id=Gewasveredeling></div>'''Gewasveredeling''' - ''Via kweekmethodes de kwaliteit van gewassen verbeteren.''
<div id=gezindte></div>'''gezindte'''' - ''Geloof, levensovertuiging''
<div id=Giek></div>'''Giek'''' - ''Het gedeelte van de kraan waar de last aan hangt''
<div id=Gilden></div>'''Gilden''' - ''Hechte middeleeuwse belangenorganisatie van vakbroeders("collega's"/concurrenten). ''
<div id=Gilde-opleiding></div>'''Gilde-opleiding''' - ''Zeer strak georganiseerde opleiding volgens de methode "werkend lerend" van leerling, gezel naar meester''
<div id=Gildereglement></div>'''Gildereglement''' - ''Officieel vastgelegde regeling van het gilde''
<div id=Gist></div>'''Gist'''' - ''Biologische eencellige schimmel''
<div id=Gist></div>'''Gist''' - ''Stof die in gistende massa afgescheiden wordt.''
<div id=Gistconcentraat></div>'''Gistconcentraat''' - ''wat door concentreren(samenvoegen) verkregen wordt.''
<div id=Gisten ></div>'''Gisten ''' - ''Door micro-organismen bewerkstelligde verandering van stoffen, waarbij verbindingen overgaan naar een eenvoudigere samenstelling.''
<div id=Gistproces></div>'''Gistproces''' - ''Proces waarin micro-organismen(=ééncelligen) zorgen voor veranderingen van de chemische structuur.''
<div id=Giststammen></div>'''Giststammen''' - ''Bewust door teelt verkregen groep gisten di qua eigenschappen nauw verwant zijn.''
<div id=Glucose></div>'''Glucose'''' - ''Zoetstof uit zetmeel''
<div id=Gluten></div>'''Gluten''' - ''Kleverige eiwitachtigestoffen; vooral in tarwe''
<div id=Glycerine ></div>'''Glycerine'''' - ''Bijproduct van de zeepfabricage, gebruikt o.a. voor huidverzorging maar ook als koelvloeistof''
<div id=Glyfosfaat></div>'''Glyfosfaat'''' - ''Onkruidbestrijdingsmiddel''
<div id=Gort></div>'''Gort'''' - ''Gepelde, geslepen en geglansde gerst''
<div id=Graisse alimentaire></div>'''Graisse alimentaire''' - ''Frans: voedingsvet''
<div id=Grazing></div>'''Grazing'''' - ''Engels: veel kleine maaltijden op een dag eten''
<div id=Grossier></div>'''Grossier''' - ''Groothandel''
<div id=Grossier></div>'''Grossier'''' - ''Groothandelaar''
<div id=Grutten></div>'''Grutten'''' - ''Graan dat op de molen verbrijzeld is''
<div id=Guano></div>'''Guano''' - ''Stikstofhoudende vogelmest uit Peru, geen kunstmest''
<div id=Halfbasterden></div>'''Halfbasterden''' - ''Suiker van een bepaalde gradatie mindere kwaliteit.''
<div id=Halffabrikaat></div>'''Halffabrikaat''' - ''Gedeeltelijk bewerkte grondstof suiker die weer grondstof is voor (meerdere) eindprodukten suiker(verbruiksgoederen, consumptigoederen, voedingsmiddelen).''
<div id=Hardingsprocédé></div>'''Hardingsprocédé''' - ''Manier om vloeibaar vet (Plantaardige olie) vast te maken''
<div id=Haricots verts></div>'''Haricots verts'''' - ''Frans: soort spercibonen''
<div id=Hausse></div>'''Hausse'''' - ''Opleving, opgaande beweging''
<div id=Hausse></div>'''Hausse''' - ''Stijging''
<div id=Hectoliter></div>'''Hectoliter''' - ''100 liter''
<div id=Hegemonie></div>'''Hegemonie'''' - ''Heerschappij, overwicht ''
<div id=Heraut></div>'''Heraut'''' - ''Omroeper, aankondiger van koninklijke bezoeken e.d. ''
<div id=Heroïsme></div>'''Heroïsme'''' - ''Heldendom ''
<div id=Heterogeen></div>'''Heterogeen'''' - ''Ongelijksoortig''
<div id=Hiërarchisch></div>'''Hiërarchisch''' - ''''
<div id=High Court of justice></div>'''High Court of justice''' - ''Engels: hooggerechtshof''
<div id=High tech></div>'''High tech'''' - ''Engels: technisch heel vooruitstrevend''
<div id=Highlight></div>'''Highlight'''' - ''Hoogtepunt''
<div id=Histografie></div>'''Histografie''' - ''Beschrijving van de geschiedenis (historie)''
<div id=Hofstede></div>'''Hofstede''' - ''Grote boerderij''
<div id=Hollandsche Gazfabryk></div>'''Hollandsche Gazfabryk''' - ''Gasfabriek opgericht in 1845 door de Amsterdamse suikerfabrikant C.de Bruijn, waarmee hij als grote klant, het monopolie brak van de “Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie”.''
<div id=Home economics></div>'''Home economics'''' - ''Engels: beheren huishoudelijke uitgaven''
<div id=Homogeen></div>'''Homogeen''' - ''Gelijkmatig; alles het zelfde''
<div id=Homogeniseren></div>'''Homogeniseren'''' - ''Van dezelfde aard of samenstelling maken''
<div id=Hoofd van de bevolking></div>'''Hoofd van de bevolking''' - ''per persoon''
<div id=Hoogconjunctuur></div>'''Hoogconjunctuur''' - ''Opbloei van de welvaart''
<div id=Hormonen></div>'''Hormonen'''' - ''Stof die dient om lichaamsprocessen te bevorderen''
<div id=Hot issue></div>'''Hot issue'''' - ''Engels: onderwerp waar veel over gepraat wordt''
<div id=Huishoudensverdunning></div>'''Huishoudensverdunning'''' - ''Vermindering van gemiddeld aantal personen per huishouden ''
<div id=Huiszittinghuis></div>'''Huiszittinghuis''' - ''Liefdadigheid''
<div id=Hybrideaandrijving></div>'''Hybrideaandrijving'''' - ''Twee verschillende krachtbronnen (b.v. benzine en elektriciteit) ''
<div id=Hydrant></div>'''Hydrant'''' - ''Staande aansluiting op ondergronds leidingnet''
<div id=Hydraulisch></div>'''Hydraulisch'''' - ''Op vloeistofdruk werkend''
<div id=Hydrogenering></div>'''Hydrogenering'''' - ''Verbinden met waterstof''
<div id=Ideëel></div>'''Ideëel'''' - ''Gericht op verwezelijking van een idee''
<div id=Ideeëngoed></div>'''Ideeëngoed'''' - ''Gedachtegoed; het geheel aan voorkomende opvattingen ''
<div id=Ideologie></div>'''Ideologie'''' - ''Systeem van ideeën en zingeving''
<div id=Ideologische motieven></div>'''Ideologische motieven''' - ''Beweegredenen gebaseerd op opvattingen''
<div id=IJken></div>'''IJken'''' - ''Toetsen aan de gestelde eisen''
<div id=Imago></div>'''Imago'''' - ''Beeld dat men van iemand of een zaak heeft''
<div id=Implementatie></div>'''Implementatie'''' - ''Invoering, uitvoering''
<div id=Impliceren></div>'''Impliceren''' - ''Inhouden''
<div id=Impliciet></div>'''Impliciet'''' - ''Er in opgesloten''
<div id=In extenso></div>'''In extenso'''' - ''Uitgebreid''
<div id=In loco></div>'''In loco''' - ''Ter plaatse, daar''
<div id=Inbedding></div>'''Inbedding'''' - ''Opneming, inpassing''
<div id=Inch></div>'''Inch''' - ''Engelse lengtemaat: 2,5 cm''
<div id=Incident></div>'''Incident''' - ''''
<div id=Incidenteel></div>'''Incidenteel''' - ''een enkele keer voorkomend''
<div id=Incognito></div>'''Incognito'''' - ''Onherkenbaar vermomd door speciale kleding ''
<div id=Incompetent></div>'''Incompetent''' - ''Niet ter zake kundig''
<div id=Incorporatie></div>'''Incorporatie'''' - ''Opname in een groter geheel''
<div id=Incorporeren></div>'''Incorporeren'''' - ''Opnemen in een groter geheel''
<div id=Incrementeel></div>'''Incrementeel'''' - ''In aantal of kwaliteit toenemend ''
<div id=indampen></div>'''indampen''' - ''Concentratie door verdamping van het sap''
<div id=Indamping></div>'''Indamping,''' - ''Concentratie door verdamping van het sap''
<div id=Indicatie></div>'''Indicatie'''' - ''Aanwijzing''
<div id=indikken></div>'''indikken''' - ''Door koken verdikken.''
<div id=indikken></div>'''indikken''' - ''Dunsap(=gezuiverd ruwsap) door koken verdikken.''
<div id=Indische cultures></div>'''Indische cultures''' - ''Produktie van suikerriet in Nederlandsch Indië onder het systeem van het Cultuurstelsel tussen 1830 en circa 1870: deel van suikerrietproduktie moest als pacht afgedragen worden tbv de Europese markt.''
<div id=Inferieur></div>'''Inferieur''' - ''Slecht''
<div id=Infrastructuur></div>'''Infrastructuur'''' - ''Het totaal van onroerende voorzieningen, zoals wegen, spoorlijnen, telefoonverbindingen''
<div id=Ingrediënt></div>'''Ingrediënt'''' - ''Benodigd bestanddeel''
<div id=Initiatief></div>'''Initiatief''' - ''Het doen van de eerste stap''
<div id=Innovatie></div>'''Innovatie'''' - ''Vernieuwing''
<div id=Innovator></div>'''Innovator''' - ''Vernieuwer''
<div id=Instant pudding></div>'''Instant pudding'''' - ''Pudding die zeer snel is te bereiden omdat hij al is voorbewerkt''
<div id=Institutionalisering></div>'''Institutionalisering'''' - ''Het onderbrengen in instituties, zoals het onderwijs''
<div id=Institutioneel></div>'''Institutioneel'''' - ''Door organisaties geregeld en beheerd ''
<div id=Integer></div>'''Integer''' - ''Betrouwbaar''
<div id=Intensiveren></div>'''Intensiveren'''' - ''Verhevigen, krachtiger maken''
<div id=Interbellum></div>'''Interbellum'''' - ''Periode tussen 1e en 2e wereldoorlog ''
<div id=Interdisciplinair></div>'''Interdisciplinair'''' - ''Verschillende takken van wetenschap betreffend''
<div id=Interfereren></div>'''Interfereren'''' - ''Tussenbeiden komen, in de weg staan''
<div id=Intermediair></div>'''Intermediair'''' - ''Tussenpersoon, bemiddelaar ''
<div id=Interpreteren></div>'''Interpreteren'''' - ''Uitleggen''
<div id=Interstedelijk></div>'''Interstedelijk''' - ''Tussen twee, enkele steden.''
<div id=Intimiderend></div>'''Intimiderend''' - ''Schrikaanjagend bewust of onbewust.''
<div id=Inventief></div>'''Inventief'''' - ''Vindingrijk''
<div id=Inventiviteit></div>'''Inventiviteit''' - ''Vindingrijkheid''
<div id=inversie></div>'''inversie''' - ''Hier: niet meer omkeerbaar proces.''
<div id=Invoerrecht></div>'''Invoerrecht''' - ''Belasting die bij invoer van suiker wordt geheven.''
<div id=Irrationele reiziger></div>'''Irrationele reiziger'''' - ''Reiziger die niet nadenkt over de gevolgen voor het algemeen belang van zijn manier van reizen ''
<div id=Jaagpad></div>'''Jaagpad''' - ''Pad langs kanaal waarover paarden lopen die een schip trekken''
<div id=Jenever></div>'''Jenever''' - ''Sterk alcoholische drank bereid uit moutwijn waaraan bij de destillatie jeneverbessen zijn toegevoegd die het aroma geven.''
<div id=Joint venture></div>'''Joint venture'''' - ''Engels: Samenwerkingsverband tussen bedrijven''
<div id=Jute></div>'''Jute'''' - ''Vezelstof van een soort hennep, waar o.a. zakken van gemaakt worden''
<div id=Kaapstander></div>'''Kaapstander'''' - ''Windas die loodrecht op een voetstuk staat''
<div id=Kaar></div>'''Kaar''' - ''Vierkante trechter voor graan aanvoer''
<div id=Kaiserauszug></div>'''Kaiserauszug''' - ''Duits: voor de keizer uitgesorteerd''
<div id=Kamer van Koophandel></div>'''Kamer van Koophandel''' - ''Instelling van en voor ondernemers die tracht bij te dragen aan een goed ondernemersklimaat.''
<div id=Kandij></div>'''Kandij''' - ''Om draden tot prismavormige brokken gekristalliseerde suiker.''
<div id=Kapitaal intensief></div>'''Kapitaal intensief''' - ''Veel geld kostend''
<div id=Kapitaalsomvang></div>'''Kapitaalsomvang''' - ''Totaalkapitaal dat beschikbaar is of kan komen voor een onderneming.''
<div id=Karn></div>'''Karn'''' - ''Soort kuip waarin uit melk boter afgescheiden wordt''
<div id=Karnen></div>'''Karnen''' - ''Room omvormen tot boter''
<div id=Kartel></div>'''Kartel'''' - ''Organisatie van bedrijven die prijsafspraken maken om concurrentie te voorkomen ''
<div id=Kartel></div>'''Kartel''' - ''Samenwerkingsverband om de prijzen te beheersen''
<div id=Kat></div>'''Kat'''' - ''Hijscabine van een brugkraan''
<div id=Katalase></div>'''Katalase'''' - ''IJzerhoudend eiwit''
<div id=Katalysator></div>'''Katalysator'''' - ''Datgene dat het proces bevordert''
<div id=Kegelvormige suikerbrood></div>'''Kegelvormige suikerbrood''' - ''Suiker in de vorm van brood(=kegel).''
<div id=Keizerrijk></div>'''Keizerrijk''' - ''Rijk van Keizer Napoleon, bestaande uit Frankrijk, vazalstaten, bezette Europese gebieden en kolonieen(1799 - 1815).''
<div id=Kennisregime></div>'''Kennisregime'''' - ''Geheel van instituties die voorzien in de kennis over een bepaald onderwerp''
<div id=Kiemmethode></div>'''Kiemmethode''' - ''Methode om gerstkorrels te laten uitkomen''
<div id=Klaarsel></div>'''Klaarsel''' - ''Kleurloze verzadigde suikeroplossing ter ontkleuring van de broden.''
<div id=Klassering></div>'''Klassering''' - ''Indeling in soorten of klassen.''
<div id=Klerk></div>'''Klerk''' - ''Boekhoudkundige hulp;schrijver''
<div id=Kluwen></div>'''Kluwen''' - ''Ingewikkeld geheel''
<div id=Know-how></div>'''Know-how'''' - ''Engels: kennis van iets specifieks''
<div id=Koelketting></div>'''Koelketting'''' - ''Opslagplaatsen, koelwagens en vrieskisten waarin de voedingswaren achtereenvolgens in bevroren toestand gehouden worden voordat ze verkocht worden''
<div id=Koelvitrine></div>'''Koelvitrine'''' - ''Koelkast in winkels waar je de artikelen ziet liggen''
<div id=Koerswijzigingen></div>'''Koerswijzigingen''' - ''Verandering van richting''
<div id=Kolonie></div>'''Kolonie''' - ''Land dat behoort aan een ander land''
<div id=Koninkrijk Holland></div>'''Koninkrijk Holland''' - ''Koninkrijk onder Frans gezag(1806-1810).''
<div id=Koolhydraten></div>'''Koolhydraten'''' - ''Belangrijke stoffen voor de energievoorziening van het lichaam''
<div id=Koolspitslamp></div>'''Koolspitslamp''' - ''Ouderwetse electrische lamp op basis van koolstof''
<div id=Koolzuur></div>'''Koolzuur''' - ''Verbinding van koolstof met zuurstof en waterstof; komt niet voor in vrije toestand.''
<div id=Kopersulfaat></div>'''Kopersulfaat'''' - ''Witte, poederige stof''
<div id=Kopschuw></div>'''Kopschuw''' - ''Angstig, geneigd zijn iets te vermijden''
<div id=Kopspoor></div>'''Kopspoor''' - ''Spoorlijn die eindigt in een station''
<div id=Koudeketen></div>'''Koudeketen'''' - ''Opslagplaatsen, koelwagens en vrieskisten waarin de voedingswaren achtereenvolgens in bevroren toestand gehouden worden voordat ze verkocht worden''
<div id=krachtwerktuig></div>'''krachtwerktuig''' - ''werktuig dat arbeidsvermogen voortbrengt''
<div id=Kristallisatie></div>'''Kristallisatie'''' - ''Het overgaan in kristallen, het tot een vaste stof maken''
<div id=Kristalliseren></div>'''Kristalliseren''' - ''Kristal vormen: stof krijgt specifieke kristalvorm; kenmerken: vast,gelijke delen met regelmatige inwendige structuur en zijvlakken,''
<div id=Krokant></div>'''Krokant'''' - ''knapperig''
<div id=Kruidnagelen></div>'''Kruidnagelen''' - ''Bloemknop van de kruidnagelboom die gedroogd gebruikt wordt als specerij''
<div id=Kuiper></div>'''Kuiper''' - ''Maker van kuipen(tonnen).''
<div id=Kuiperij></div>'''Kuiperij''' - ''Werkplaats waar kuipen(tonnen) gemaakt worden.''
<div id=kurkuma></div>'''kurkuma'''' - ''Geelwortel''
<div id=Kwaliteitsmonopolie></div>'''Kwaliteitsmonopolie''' - ''Toonaangevend als het over kwaliteit gaat.''
<div id=Labiel></div>'''Labiel'''' - ''Onevenwichtig''
<div id=Labiliteit></div>'''Labiliteit'''' - ''Onevenwichtigheid''
<div id=Laboratorium></div>'''Laboratorium'''' - ''Ruimte waarin wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt''
<div id=Lacune></div>'''Lacune''' - ''Hiaat, gemis''
<div id=Lacunes></div>'''Lacunes''' - ''Gaten''
<div id=Laken></div>'''Laken''' - ''De schuld geven''
<div id=Lakmoesproef ></div>'''Lakmoesproef '''' - ''Test die voorgoed uitsluitsel geeft over iets wat twijfelachtig was''
<div id=Laminaten></div>'''Laminaten'''' - ''Folies''
<div id=Lamoesproef></div>'''Lamoesproef'''' - ''Test die voorgoed uitsluitsel geeft over iets wat twijfelachtig was ''
<div id=Landbouwcrisis></div>'''Landbouwcrisis''' - ''Crisis in landbouw wereldwijd veroorzaakt door graanoverschot(enorme produktie VS met name rond 1880) en later ook suikercrisis door overproduktie; in eerste instantie is suikerbietenteelt echter juist aantrekkelijk.''
<div id=Landhoofd></div>'''Landhoofd''' - ''Steunpunt voor brugdelen aan landzijde''
<div id=Langsligger></div>'''Langsligger''' - ''In de lengte liggende balk of drager''
<div id=l'Art pour l'art></div>'''l'Art pour l'art'''' - ''Om de kunst zelf, niet om praktische redenen''
<div id=Latent></div>'''Latent'''' - ''Verborgen blijvend ''
<div id=Legitimeren></div>'''Legitimeren'''' - ''Wettig verklaren''
<div id=Liberalisering></div>'''Liberalisering'''' - ''Het vrijgeven van de handel''
<div id=Lichter></div>'''Lichter'''' - ''Vaartuig van geringe diepgang voor vervoer van goederen van zeeschip naar de wal''
<div id=Lijnrederij></div>'''Lijnrederij'''' - ''Bedrijf dat schepen exploiteert die lijndiensten onderhouden''
<div id=Lineair></div>'''Lineair'''' - ''Rechtdoor lopend, zonder bochten''
<div id=Linolzuur></div>'''Linolzuur'''' - ''Chemische verbinding gebruikt in levensmiddelen''
<div id=Liquidatie></div>'''Liquidatie''' - ''Opheffing beëindiging van onderneming.''
<div id=Litanie></div>'''Litanie'''' - ''Lange eentonige opsomming ''
<div id=Lobby></div>'''Lobby'''' - ''Beïnvloeding van beleidsmakers''
<div id=Lobbyen></div>'''Lobbyen''' - ''Informeel praten om meningen te beïnvloeden''
<div id=Locomobiel></div>'''Locomobiel''' - ''Verplaatsbare stoommachine; Stoomtrekker''
<div id=Logistiek></div>'''Logistiek'''' - ''Beheersing van goederenbewegingen''
<div id=Lompen></div>'''Lompen''' - ''Zie:melisse.''
<div id=Loopas></div>'''Loopas''' - ''Drijfas van een locomotief''
<div id=Ludiek></div>'''Ludiek'''' - ''Speels''
<div id=Lunchroom></div>'''Lunchroom'''' - ''Zaak waar men de middagmaaltijd kan gebruiken''
<div id=Maandpaarden></div>'''Maandpaarden'''' - ''Per maand gehuurde paarden ''
<div id=Maatschappelijk kapitaal></div>'''Maatschappelijk kapitaal''' - ''Totaalkapitaal dat voor de onderneming volgens de statuten beschikbaar kan zijn en voor een vastgesteld deel ook erin geïnvesteerd moet zijn.''
<div id=Macadamweg></div>'''Macadamweg'''' - ''Met steenslag verharde weg ''
<div id=Macro></div>'''Macro'''' - ''Groot(schalig)''
<div id=Macromoleculair></div>'''Macromoleculair'''' - ''Bestaande uit zeer grote moleculen''
<div id=Maizena></div>'''Maïzena'''' - ''Maïsmeel, gebruikt in de bereiding van gerechten''
<div id=Malaise></div>'''Malaise'''' - ''Economisch slechte tijd ''
<div id=Manifesteren></div>'''Manifesteren'''' - ''Zichtbaar worden''
<div id=Manipuleren></div>'''Manipuleren'''' - ''Het naar zijn hand zetten; het op de goede plaats zetten van goederen''
<div id=Manoeuvre></div>'''Manoeuvre'''' - ''Militaire gevechtsoefening''
<div id=Manoeuvreren></div>'''Manoeuvreren'''' - ''Heen en weer bewegen om in een bepaalde positie te komen.''
<div id=Manufactuur></div>'''Manufactuur'''' - ''Fabriek of atelier waar handmatig producten vervaardigd worden ''
<div id=Marginaal></div>'''Marginaal''' - ''Klein''
<div id=Marineren></div>'''Marineren'''' - ''Een zekere tijd in een mengsel van wijn en kruiden leggen om een aparte smaak te krijgen''
<div id=Marketeer></div>'''Marketeer'''' - ''Marketing specialist''
<div id=Marketing></div>'''Marketing'''' - ''Onderzoeken wat consumenten willen''
<div id=Marktsegment></div>'''Marktsegment''' - ''Deel van de markt''
<div id=Marktsegment></div>'''Marktsegment'''' - ''Gedeelte van de markt ''
<div id=Marshallhulp></div>'''Marshallhulp'''' - ''Financiële hulp van de VS voor de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog''
<div id=Massaorganisatie></div>'''Massaorganisatie'''' - ''Organisatie die werkt voor een groot aantal mensen ''
<div id=Massaspectrometer></div>'''Massaspectrometer'''' - ''Apparaat om ionen te onderscheiden naar hun massa''
<div id=Masterplan></div>'''Masterplan'''' - ''Veelomvattend , uit veel onderdelen bestaand plan''
<div id=Meanderden></div>'''Meanderden'''' - ''Slingerden zich bochtig ''
<div id=Mechanisatie></div>'''Mechanisatie''' - ''Ingebruikname van gereedschappen en machines om het produktieproces te verbeteren, inspelend op de ontwikkelingen van bedrijf en beschikbare techniek.''
<div id=Meekrap></div>'''Meekrap''' - ''Overblijvend kruid uit familie der sterbladigen vroeger vooral in Zeeland verbouwd om de kleurstoffen uit de wortelstokken''
<div id=Meekrap></div>'''Meekrap'''' - ''Rode kleurstof, genoemd naar het kruid waaruit deze gewonnen wordt''
<div id=melasse></div>'''melasse''' - ''Dik vloeibare, suikerhoudende massa di bij suikerbereiding overblijft en waaruit de suikerdelen niet meer kristalliseren.''
<div id=melassevorming></div>'''melassevorming''' - ''Dik vloeibare, suikerhoudende massa di bij suikerbereiding overblijft en waaruit de suikerdelen niet meer kristalliseren.''
<div id=Melisse></div>'''Melisse''' - ''Mindere kwaliteit broodsuiker(suiker in kegelvorm die tot stand komt door gebruikmaking van kegelvormen/broodvormen van klei).''
<div id=Merites></div>'''Merites''' - ''Verdienste, waarde''
<div id=Mestspecie></div>'''Mestspecie''' - ''Meststof''
<div id=Methylether></div>'''Methylether''' - ''Stof die verdampt en daarbij warmte onttrekt aan omgeving.''
<div id=Micro/organismen></div>'''Micro/organismen''' - ''Levend organisme dat slechts met een microscoop is waar te nemen.''
<div id=Microbiologie></div>'''Microbiologie''' - ''Wetenschap van de micro-organismen: bacterieën, ééncellige dieren, ééncellige planten en ééncellige schimmels(bijvoorbeeld gisten).''
<div id=Micromilieu></div>'''Micromilieu'''' - ''Leefklimmat in een kleine afgesloten omgeving''
<div id=Microverschijnselen></div>'''Microverschijnselen'''' - ''Verschijnselen die zich op onderdelen van het onderzoeksgebied voordoen ''
<div id=Middeleeuwen></div>'''Middeleeuwen''' - ''Periode in de geschiedenis van de 4e tot de 16e eeuw.''
<div id=Mineur></div>'''Mineur''' - ''Mijnenlegger en opruimer''
<div id=minuscuul></div>'''minuscuul'''' - ''Zeer klein''
<div id=Minutieus></div>'''Minutieus'''' - ''Zeer nauwkeurig''
<div id=Missive></div>'''Missive'''' - ''Officiële brief met belangrijke mededeling ''
<div id=Mobilisatie></div>'''Mobilisatie'''' - ''Het leger in gereedheid brengen om oorlog te voeren''
<div id=Modal split></div>'''Modal split'''' - ''Procentuele verdeling van het totale vervoer in een land over de soorten vervoermiddelen ''
<div id=Modaliteit></div>'''Modaliteit'''' - ''Verschijningsvorm waarin zich iets voordoet''
<div id=Modedrank></div>'''Modedrank''' - ''Drank die in is en daardoor velen gaan drinken.''
<div id=Modellering></div>'''Modellering'''' - ''Het zodanig vormgeven dat het in een kader past, in dit geval de maatschappij; het aan regels onderwerpen ''
<div id=Modificeren></div>'''Modificeren'''' - ''Wijzigen, aanpassen van een product''
<div id=Mondiaal></div>'''Mondiaal'''' - ''De hele wereld betreffend''
<div id=Monopolie></div>'''Monopolie'''' - ''Alleenrecht''
<div id=Monopoliepositie></div>'''Monopoliepositie''' - ''De enige of vruit de grootste aanbieder in een markt''
<div id=Monopolist></div>'''Monopolist'''' - ''Organisatie die het monopolie heeft ''
<div id=Mouten></div>'''Mouten''' - ''Laten ontkiemen van gerst in kelder en drogen daarna.''
<div id=Mouterij></div>'''Mouterij''' - ''Plaats waar graan mout( ontkiemt en droogt).''
<div id=Moutmeel></div>'''Moutmeel''' - ''Gemalen mout''
<div id=Mouture à L'anglaise></div>'''Mouture à L'anglaise''' - ''Malen op z'n Engels''
<div id=Mud></div>'''Mud''' - ''Hectoliter 100 liter''
<div id=Muesli></div>'''Muesli'''' - ''Gerecht bestaande uit granen, noten, rozijnen, etc.''
<div id=Multi textured snacks></div>'''Multi textured snacks'''' - ''Engels: snacks met verschillende omhullingen''
<div id=Multidisciplinair></div>'''Multidisciplinair'''' - ''Betrekking hebbend op een aantal takken van wetenschap''
<div id=Multinational></div>'''Multinational'''' - ''Onderneming met vestigingen in meer landen''
<div id=Multi-user></div>'''Multi-user'''' - ''Engels: voor meerdere soorten van gebruik geschikt''
<div id=Naamloze vennootschap></div>'''Naamloze vennootschap''' - ''NV: Bedrijf dat opgericht is bij notariële akte(vatlegging ''
<div id=Naamloze vennootschap></div>'''Naamloze vennootschap'''' - ''Ondernemingsvorm waarbij aandeelhouders eigegaar zijn van het bedrijf''
<div id=Naasten></div>'''Naasten''' - ''Nationaliseren, bezit van de overheid maken''
<div id=Nagisting></div>'''Nagisting''' - ''Gisting na het hoofdgistingsproces in vaten of flessen.''
<div id=Nalatenschap></div>'''Nalatenschap''' - ''Erfenis''
<div id=Naturel></div>'''Naturel'''' - ''Natuurlijk van smaak en kleur''
<div id=Navenant></div>'''Navenant'''' - ''Naar verhouding ''
<div id=Nederlandsche Handel-Maatschappij></div>'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''' - ''Import- en exportbedrijf(afkorting NHM), opgericht op initiatief van Koning Willem I in 1824, met als doel bestaande handelsrelaties uit te bouwen en nieuwe handelskanalen aan te boren; speelde belangrijke rol in Nederlandsch Indie, ondermeer als inner van belasting in natura, zoals suiker.''
<div id=Nederlandsche Suikerraffinaderij></div>'''Nederlandsche Suikerraffinaderij''' - ''In 1847opgerichte raffinaderij van de broers de Bruijn. Na een surséance worden hierin hun bestaande raffinaderijen ondergebracht.''
<div id=Neo-classicistisch></div>'''Neo-classicistisch''' - ''Naar het voorbeeld van gebouwen uit de Griekse of Romeinse oudheid''
<div id=Neo-Tudorstijl></div>'''Neo-Tudorstijl''' - ''Naar het voorbeeld van Tudor architectuur in 16e eeuws Engeland''
<div id=Nevenresultaat></div>'''Nevenresultaat''' - ''Extra gelijkwaardig resultaat.''
<div id=Niche></div>'''Niche'''' - ''Specifieke groep afnemers voor speciale producten ''
<div id=Niet-bona fide></div>'''Niet-bona fide''' - ''Niet te vertrouwen''
<div id=Niet-verzadigd></div>'''Niet-verzadigd''' - ''Niet alle suiker is opgenomen in oplossing''
<div id=Nijverheidsgewas></div>'''Nijverheidsgewas''' - ''Gewas voor fabriek''
<div id=Nitriet></div>'''Nitriet'''' - ''Zout van salpeterzuur''
<div id=Nobelprijs></div>'''Nobelprijs'''' - ''Hoogste internationale prijs voor bijzondere verdiensten voor de mensheid''
<div id=Nokkenas></div>'''Nokkenas'''' - ''As met nokken die de kleppen van een automotor bedienen ''
<div id=Nominale kracht></div>'''Nominale kracht''' - ''Gemeten kracht''
<div id=non-profit></div>'''non-profit'''' - ''Niet gericht op winst maken''
<div id=Notabelen></div>'''Notabelen''' - ''Burgers met aanzien''
<div id=Novel food></div>'''Novel food'''' - ''Engels: nieuwe voedingsmiddelen''
<div id=Novum></div>'''Novum'''' - ''Nieuwtje ''
<div id=Nutriënten></div>'''Nutriënten'''' - ''Voedingsstoffen''
<div id=NV></div>'''NV''' - ''NV: Bedrijf dat opgericht is bij notariële akte(vatlegging ''
<div id=Obligatie></div>'''Obligatie'''' - ''Soort aandeel met vaste rente''
<div id=Octrooi></div>'''Octrooi''' - ''Door de overheid verleend exclusief recht tot het maken en verkopen van een produkt of de exploitatie van een uitvinding.''
<div id=Offensief></div>'''Offensief'''' - ''Aanvalsactie''
<div id=Omstreden></div>'''Omstreden'''' - ''om wie of wat de meningen sterk verdeeld zijn''
<div id=Omwenteling></div>'''Omwenteling''' - ''Revolutie''
<div id=Ondergistend></div>'''Ondergistend''' - ''Tijdens brouwen blijft gist op de bodem''
<div id=Ongebuild></div>'''Ongebuild''' - ''Volkoren''
<div id=Ongeraffineerd></div>'''Ongeraffineerd''' - ''Nog niet gezuiverd en ontkleurd.''
<div id=Onheilsprofetie></div>'''Onheilsprofetie''' - ''Voorspelling van ongeluk''
<div id=Ontkiemd></div>'''Ontkiemd''' - ''uitgegroeid''
<div id=Ontsluiten></div>'''Ontsluiten''' - ''Toegankelijk, bereikbaar maken''
<div id=Oost-Indië></div>'''Oost-Indië''' - ''Grote groep eilanden tussen Malakka en Australie''
<div id=Oostindisch></div>'''Oostindisch''' - ''Verwijst naar de gebieden in het oosten die de Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC 1602 tot 1799) bezat.''
<div id=Operationeel></div>'''Operationeel'''' - ''In bedrijf zijnde''
<div id=Operator></div>'''Operator'''' - ''Engels: iemand die een machine bedient''
<div id=Opruien></div>'''Opruien''' - ''Mensen aanzetten tot verzet tegen het gezag''
<div id=Optiek></div>'''Optiek'''' - ''Gezichtspunt ''
<div id=Optimaliseren></div>'''Optimaliseren'''' - ''Optimaal maken, zo goed of gunstig mogelijk maken''
<div id=Organiek></div>'''Organiek'''' - ''Natuurlijk, logisch''
<div id=Organisme></div>'''Organisme'''' - ''Levend geheel''
<div id=Organoleptisch></div>'''Organoleptisch'''' - ''Beoordelingsmethode door middel van proeven en ruiken''
<div id=Outdoor advertising></div>'''Outdoor advertising'''' - ''Engels: adverteren buiten het eigen bedrijf''
<div id=Outillage></div>'''Outillage'''' - ''Technische uitrusting''
<div id=Overdrachtelijk></div>'''Overdrachtelijk''' - ''Figuurlijk''
<div id=Overponden></div>'''Overponden''' - ''gewicht waarvoor vooraf geen belasting is afgerekend. ''
<div id=Overponden-produktie></div>'''Overponden-produktie''' - ''Suikerproduktie waarover definitief geen indirecte belasting is betaald.''
<div id=Oxideren></div>'''Oxideren'''' - ''Verbinden met zuurstof; roesten''
<div id=Paardentractie></div>'''Paardentractie'''' - ''Vervoer door paarden ''
<div id=Paleis voor Volksvlijt></div>'''Paleis voor Volksvlijt''' - ''''
<div id=Pallet></div>'''Pallet'''' - ''Houten laadbord met standaard afmetingen voor gebruik door vorkheftrucks''
<div id=Paraboolligger></div>'''Paraboolligger''' - ''Onderdeel van een vakwerkbrug''
<div id=Paradigma></div>'''Paradigma'''' - ''Model, voorbeeld, kader van theorievorming''
<div id=Paradoxaal></div>'''Paradoxaal'''' - ''Schijnbaar tegenstrijdig''
<div id=Paraffine></div>'''Paraffine'''' - ''Koolwaterstofmengsel, o.a. gebruikt om was of zalf te maken''
<div id=Paratyfus></div>'''Paratyfus'''' - ''Besmettelijke ziekte''
<div id=Parcours></div>'''Parcours'''' - ''Af te leggen weg in wedstrijd''
<div id=Pareren></div>'''Pareren''' - ''Ontkrachten/ aanval afslaan''
<div id=Participatiecontract></div>'''Participatiecontract''' - ''Overeenkomst krachtens de ene partij deelt in de door de andere te maken winsten.''
<div id=Parvenu></div>'''Parvenu'''' - ''Iemand die rijk geworden is maar de omgangsnormen die bij de hogere klasse horen mist ''
<div id=Passieve_veiligheid></div>'''Passieve_veiligheid'''' - ''Onder passieve veiligheid wordt verstaan alles wat er op en rond een voertuig of machine wordt gedaan om de gevolgen van een ongeval te beperken. De Technische Universiteit Eindhoven doet veel [[veiligheid|onderzoek]] op dit gebied. ''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Door verhitting tot 50 à 60 graden het tendele bacterivrij en daardoor meer duurzam maken''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren'''' - ''Door verhitting tot 60 graden deels bacterievrij maken''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Melk verhitten om langer houdbaar te maken''
<div id=Pathogeen></div>'''Pathogeen'''' - ''Ziekteverwekkend''
<div id=Patroon></div>'''Patroon''' - ''Ontwikkelingsgang''
<div id=Pectine></div>'''Pectine'''' - ''Geleermiddel, middel om gel te maken''
<div id=Pellagra></div>'''Pellagra'''' - ''Tropische ziekte''
<div id=Pendant></div>'''Pendant'''' - ''Een soortgelijk iets''
<div id=Penibel></div>'''Penibel'''' - ''Pijnlijk, moeilijk''
<div id=Perfide></div>'''Perfide'''' - ''Vals, verraderlijk, onbetrouwbaar''
<div id=Periodisering></div>'''Periodisering'''' - ''Indelen in periodes''
<div id=Peri-urbane></div>'''Peri-urbane'''' - ''Die de buitenrand van de stad betreffen ''
<div id=Perkament></div>'''Perkament'''' - ''Van dierenhuid gemaakte folie om op te schrijven''
<div id=Permitteren></div>'''Permitteren'''' - ''Veroorloven, toestaan''
<div id=Peroxidase></div>'''Peroxidase'''' - ''Enzym dat oxidatie verwekt''
<div id=Peroxide></div>'''Peroxide'''' - ''Zuurstofverbinding''
<div id=Pest></div>'''Pest''' - ''Stadsdeel van Boedapest; Hongarije''
<div id=Petrochemie></div>'''Petrochemie'''' - ''Chemische technologie van aardolie- en aardgasproducten''
<div id=Pharmacie></div>'''Pharmacie''' - ''Geneesmiddelen''
<div id=Picrinezuur></div>'''Picrinezuur'''' - ''Aromatisch, organisch zuur ''
<div id=Piet Paaltjens></div>'''Piet Paaltjens''' - ''Synoniem voor de dichter en predikant Francois Haverschmidt(1835-1894); schreef ironische gedichten.''
<div id=Pijler></div>'''Pijler''' - ''Steunpunt voor brugdelen in het water''
<div id=Pilaw></div>'''Pilaw'''' - ''Turks rijstgerecht''
<div id=Pioniersfase></div>'''Pioniersfase''' - ''Begin''
<div id=Plantageculture></div>'''Plantageculture'''' - ''Voedingsbodem, kweek afkomstig van een plantage''
<div id=Plausibel></div>'''Plausibel'''' - ''Instemming verdienend, aanvaardbaar ''
<div id=Plausibel></div>'''Plausibel''' - ''Verklaarbaar''
<div id=Pleidooi></div>'''Pleidooi'''' - ''Betoog om iets gedaan te krijgen ''
<div id=Pleitbezorger></div>'''Pleitbezorger'''' - ''Iemand die iets verdedigt''
<div id=Plokworst></div>'''Plokworst'''' - ''Gerookte worst met kruiden''
<div id=Pluriform></div>'''Pluriform'''' - ''Veelvormig''
<div id=Pneumatisch></div>'''Pneumatisch'''' - ''Op luchtdruk werkend''
<div id=Poelier></div>'''Poelier'''' - ''Winkelier die geslachte vogels en wild verkoopt''
<div id=Polemiek></div>'''Polemiek''' - ''Twistgesprek; ruzie maken''
<div id=Polemieken></div>'''Polemieken'''' - ''Uitwisseling van meningen tussen voor -en tegenstanders''
<div id=Policy></div>'''Policy'''' - ''Engels: Beleid''
<div id=Politoeren></div>'''Politoeren'''' - ''polijsten''
<div id=Polycarbonaat></div>'''Polycarbonaat'''' - ''Chemische verbinding als grondstof voor plastic flessen''
<div id=Polyethyleen></div>'''Polyethyleen'''' - ''V+D2eel toegepaste kunststof''
<div id=Polystyreen></div>'''Polystyreen'''' - ''Vaak toegepaste kunststof''
<div id=Polytechnisch></div>'''Polytechnisch''' - ''Hogere, overkoepelende kennis van techniek, technische ontwikkelingen en toepassingen.''
<div id=Polytechnische School></div>'''Polytechnische School''' - ''School die opleidt ''
<div id=Polyvinylchloride></div>'''Polyvinylchloride'''' - ''Kunststof welke bekend is onder de afkorting pvc''
<div id=Ponton></div>'''Ponton''' - ''Plat vaartuig om zware lasten zoals brugdelen te verplaatsen''
<div id=Positionering></div>'''Positionering'''' - ''Plaatsbepaling''
<div id=Potentieel></div>'''Potentieel'''' - ''In aanleg aanwezig, mogelijk''
<div id=Potentieel></div>'''Potentieel''' - ''Mogelijk''
<div id=Potstal></div>'''Potstal''' - ''Verdiepte stal waarin de mest werd opgevangen''
<div id=Predikant></div>'''Predikant''' - ''Voorganger in Protestante Kerken(dominee) ''
<div id=Prefecten></div>'''Prefecten''' - ''Hoofd van een Departement in de Franse tijd (1795-1814); zie ook: Departement.''
<div id=Prefereren></div>'''Prefereren'''' - ''Verkiezen boven''
<div id=Pre-industrieel></div>'''Pre-industrieel'''' - ''Van voor het industriële tijdperk''
<div id=Prelude></div>'''Prelude'''' - ''Dat wat een nieuw verschijnsel aankondigt''
<div id=Preoccupatie></div>'''Preoccupatie'''' - ''Dat waar men zich mee bezig houdt''
<div id=Pretentie></div>'''Pretentie'''' - ''Aanspraak op goede eigenschappen ''
<div id=Prijsfluctuaties></div>'''Prijsfluctuaties''' - ''Prijsveranderingen''
<div id=Primaat></div>'''Primaat'''' - ''Wat de eerste plaats inneemt, wat het meest voorkomt''
<div id=Prioriteit></div>'''Prioriteit''' - ''Voorrang''
<div id=Privaatrechtelijk></div>'''Privaatrechtelijk'''' - ''Betreffende rechtshandelingen tussen particuliere personen en zaken''
<div id=Private gebruiker></div>'''Private gebruiker'''' - ''Niet-overheidsgebruiker''
<div id=Procédé></div>'''Procédé'''' - ''Behandelingswijze, productiewijze''
<div id=Processed foods></div>'''Processed foods'''' - ''Engels: voedingsmiddelen die fabrieksmatig bereid zijn''
<div id=Professie></div>'''Professie'''' - ''Beroep''
<div id=Professionalisering></div>'''Professionalisering'''' - ''Vergroten van deskundigheid''
<div id=Prognose></div>'''Prognose'''' - ''Voorspelling''
<div id=Prohibitief></div>'''Prohibitief''' - ''Verbieden, onmogelijk maken''
<div id=Projecteren></div>'''Projecteren''' - ''''
<div id=Prometheïsch></div>'''Prometheïsch'''' - ''Als van de griekse god Prometheus: beheerst door fatsoensnormen ''
<div id=Prominent></div>'''Prominent''' - ''Belangrijk''
<div id=prominent></div>'''prominent'''' - ''Opvallend, op de voorgrond tredend''
<div id=Promotiecampagne></div>'''Promotiecampagne'''' - ''Rclamecampagne, -actie''
<div id=Propaganda></div>'''Propaganda'''' - ''Activiteiten om aanhangers of medestanders voor een zaak te winnen''
<div id=Propagandistisch></div>'''Propagandistisch'''' - ''Met het doel propaganda te maken''
<div id=Propageren></div>'''Propageren'''' - ''Trachten ingang te doen vinden, propaganda maken voor iets''
<div id=Proportie></div>'''Proportie'''' - ''Omvang''
<div id=Propriétaire></div>'''Propriétaire''' - ''Frans: Eigenaar''
<div id=Propritaerer></div>'''Propritaerer''' - ''Deens: eigenaar''
<div id=Prospectus></div>'''Prospectus''' - ''Verkoopbrochure waarin het aandelenpakket beschreven staat''
<div id=Protagonist></div>'''Protagonist'''' - ''Voorvechter''
<div id=Proteïne></div>'''Proteïne'''' - ''Eiwit''
<div id=Public facility></div>'''Public facility'''' - ''Engels: openbare voorziening''
<div id=Publiek debat></div>'''Publiek debat'''' - ''Openbare gedachtenwisseling''
<div id=Publiekrechtelijk></div>'''Publiekrechtelijk'''' - ''Betreffende rechtshandelingen tussen overheidsorganen onderling''
<div id=Pur sang></div>'''Pur sang'''' - ''Frans: in de zuiverste vorm''
<div id=Pvc></div>'''Pvc'''' - ''Zie: polyvinylchloride''
<div id=Quick dispatch></div>'''Quick dispatch'''' - ''Engels: s+C122nelle verzending''
<div id=R & D></div>'''R & D'''' - ''Zie: Research and development. ''
<div id=Rachitis></div>'''Rachitis'''' - ''Engels ziekte; krom trekken van beenderen door te weinig kalk''
<div id=Raffinade></div>'''Raffinade''' - ''Geraffineerde suiker: suiker die gezuiverd is na oplossing en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffinaderendement></div>'''Raffinaderendement''' - ''Op grond van suikerkleur ingeschatte kwaliteit van de raffinade(geraffineerde suiker: suiker die gezuiverd is na oplossing en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide).''
<div id=Raffinaderij></div>'''Raffinaderij''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffinadeur></div>'''Raffinadeur''' - ''Ondernemer(fabrikant) die fabrieksmatig raffineert(zie: suikerraffinage).''
<div id=Raffinadeurs></div>'''Raffinadeurs''' - ''Ondernemer(fabrikant) die fabrieksmatig raffineert(zie: suikerraffinage).''
<div id=Raffinage></div>'''Raffinage'''' - ''Het proces van het afscheiden van onzuivere bestanddelen van een stof''
<div id=Raffinagebedrijf></div>'''Raffinagebedrijf''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffineren></div>'''Raffineren'''' - ''Het afscheiden van onzuivere bestanddelen van een stof''
<div id=Raming></div>'''Raming''' - ''Schatting''
<div id=Rantsoen></div>'''Rantsoen'''' - ''Afgepaste hoeveelheid voedsel''
<div id=Receptuur></div>'''Receptuur'''' - ''Bereidingswijze''
<div id=Recessie></div>'''Recessie'''' - ''Economische teruggang ''
<div id=Recombinabt></div>'''Recombinabt'''' - ''Waarbij vreemd erfelijk materiaal is ingebracht''
<div id=Recyclen></div>'''Recyclen'''' - ''Hergebruiken''
<div id=Reduceren></div>'''Reduceren'''' - ''Terugbrengen''
<div id=Reductase></div>'''Reductase'''' - ''Soort enzym''
<div id=Referentiepunt></div>'''Referentiepunt'''' - ''Oriëntatiepunt, baken''
<div id=Refereren></div>'''Refereren'''' - ''Verwijzen''
<div id=Reformbeweging></div>'''Reformbeweging'''' - ''Beweging (eind 19e eeuw) tot modernisering van kleding en voeding''
<div id=Reformed potato sticks></div>'''Reformed potato sticks'''' - ''Engels: bepaalde aardappelsnacks''
<div id=Regime></div>'''Regime'''' - ''Geheel van voorschriften en hulpmiddelen waarmee gewerkt wordt''
<div id=Regimetransformatie><div>'''Regimetransformatie'''' - ''Overgang van het ene naar het andere regime''
<div id=Reguleren></div>'''Reguleren'''' - ''Aan regels onderwerpen''
<div id=Rehabilitatie></div>'''Rehabilitatie'''' - ''Eerherstel ''
<div id=Reincultuur></div>'''Reincultuur''' - ''Bacteriekweek met bacterieën van eenzelfde soort''
<div id=Reinheitsgebot></div>'''Reinheitsgebot''' - ''Regeling''
<div id=Reizigerskilometers></div>'''Reizigerskilometers'''' - ''Het aantal kilometers dat het totaal aan reizigers in een bepaalde periode aflegt ''
<div id=Rekkelijk></div>'''Rekkelijk''' - ''Enigszins ruimdenkend''
<div id=Rendabel></div>'''Rendabel'''' - ''Winstgevendheid''
<div id=Rendement></div>'''Rendement'''' - ''Opbrengst''
<div id=Rentabiliteit></div>'''Rentabiliteit'''' - ''Winstgevendheid''
<div id=Repatriant></div>'''Repatriant'''' - ''Iemand die naar zijn vaderland teruggebracht wordt''
<div id=Repatriëring></div>'''Repatriëring'''' - ''Naar het vaderland (Nederland) terugbrengen''
<div id=Repercussie></div>'''Repercussie'''' - ''Onaangename reactie''
<div id=Represaille></div>'''Represaille'''' - ''Wraak, straf''
<div id=Representant></div>'''Representant'''' - ''Vertegenwoordiger van een beweging''
<div id=Representatief></div>'''Representatief'''' - ''Waar je mee voor de dag kunt komen''
<div id=Republikeins></div>'''Republikeins'''' - ''Zoals gebruikelijk in een republiek ''
<div id=Research & Development></div>'''Research & Development'''' - ''Onderzoek en ontwikkeling''
<div id=Residu></div>'''Residu'''' - ''wat overblijft''
<div id=Resistentie></div>'''Resistentie'''' - ''Weerstand''
<div id=Resort></div>'''Resort''' - ''Niveau''
<div id=Respectieve></div>'''Respectieve'''' - ''Opeenvolgende''
<div id=Respectievelijk></div>'''Respectievelijk''' - ''achtereenvolgens''
<div id=Ressorteren></div>'''Ressorteren''' - ''Vallen onder''
<div id=Ressorteren></div>'''Ressorteren'''' - ''Vallen onder''
<div id=Resultante></div>'''Resultante'''' - ''Resultaat''
<div id=Reusel></div>'''Reusel''' - ''Varkensvet; spekvet''
<div id=Reuzel></div>'''Reuzel'''' - ''Varkensvet''
<div id=Revenuen></div>'''Revenuen'''' - ''Opbrengsten''
<div id=Revival></div>'''Revival'''' - ''Engels: opleving''
<div id=Revolutionair></div>'''Revolutionair'''' - ''totaal verschillend van het oude''
<div id=Ridicuul></div>'''Ridicuul'''' - ''Belachelijk ''
<div id=Rietsuikerindustrie></div>'''Rietsuikerindustrie''' - ''industriele verwerking van rietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Rigoureus></div>'''Rigoureus'''' - ''Streng, onverbiddelijk''
<div id=Rijkstol></div>'''Rijkstol'''' - ''Tolgeld geheven op rijkswegen ''
<div id=Rijnlandse voet></div>'''Rijnlandse voet''' - ''Lengtemaat (31,4 cm) afkomstig uit Hoogheemraadschap Rijnland;vanaf eind 16e eeuw geldend in groot deel Nederlanden.''
<div id=Rijpingstijd></div>'''Rijpingstijd''' - ''Tijd die stof nodig heeft om van gas vast te worden; dus zonder vloeistoffase.''
<div id=Risotto></div>'''Risotto'''' - ''Italiaans rijstgerecht''
<div id=Robuust></div>'''Robuust'''' - ''Stevig gebouwd''
<div id=Roquetsla></div>'''Roquetsla'''' - ''Beter; raketsla; slasoort met dunne getande blaadjes''
<div id=Rorolading></div>'''Rorolading'''' - ''Roll on, roll off lading, waarbij de vrachtwagen het schip op en af rijdt''
<div id=Rosmolen></div>'''Rosmolen''' - ''Molen die door paard wordt aangedreven''
<div id=Roteren></div>'''Roteren'''' - ''Ronddraaien''
<div id=Runabout></div>'''Runabout'''' - ''Sportieve auto, meestal tweezitter ''
<div id=Ruw></div>'''Ruw''' - ''Nog niet bewerkt tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwe bietsuiker></div>'''Ruwe bietsuiker''' - ''Suikerbieten die nog niet bewerkt zijn tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuiker></div>'''Ruwsuiker''' - ''Nog niet industrieel bewerkte suiker(=bieten of riet) tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikerfabricage></div>'''Ruwsuikerfabricage''' - ''Industriële bewerking van grondstof(bieten of riet) tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikerfabrikanten></div>'''Ruwsuikerfabrikanten''' - ''Ondernemers die grondstoffen(bieten of riet) bewerken tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikermarkt></div>'''Ruwsuikermarkt''' - ''Vraag, aanbod,prijsvorming en verhandeling van suikergrondstoffen van regionaal tot op wereldschaal.''
<div id=ruwsuikers></div>'''ruwsuikers''' - ''Niet geraffineerde suiker(zie: raffinaderij)''
<div id=Saccharometer></div>'''Saccharometer''' - ''Suikermeter''
<div id=Saccharose></div>'''Saccharose''' - ''Scheikundige benaming voor suiker: C12H22O11.''
<div id=Saffraan></div>'''Saffraan'''' - ''Geelgekleurde specerij''
<div id=Sago></div>'''Sago'''' - ''Surrogaat van aardappelmeel''
<div id=Salicyl></div>'''Salicyl''' - ''Uit de bast van wilg gewonnen stof.''
<div id=Salsa></div>'''Salsa'''' - ''Saus''
<div id=Sanctioneren></div>'''Sanctioneren'''' - ''Goedkeuren''
<div id=Satelliet></div>'''Satelliet'''' - ''Een niet tot de hoofdstructuur behorende aanbouw''
<div id=Saucijzenbroodje></div>'''Saucijzenbroodje'''' - ''Warm broodje van bladerdeeg, gevuld met gebakken worstje''
<div id=Scala></div>'''Scala''' - ''Reeks''
<div id=Scala></div>'''Scala'''' - ''Veelzijdig aambod''
<div id=Scepsis></div>'''Scepsis''' - ''Twijfel''
<div id=Scepter (de scepter zwaaien)></div>'''Scepter (de scepter zwaaien)''' - ''De leiding hebben''
<div id=Scheutig></div>'''Scheutig'''' - ''Royaal, bereidwillig''
<div id=Schier></div>'''Schier'''' - ''Bijna''
<div id=Schoorvoetend></div>'''Schoorvoetend''' - ''Zeer voorzichtig met alles rekening houdend.''
<div id=Schraalhans></div>'''Schraalhans'''' - ''Gierig iemand''
<div id=Schriel></div>'''Schriel'''' - ''Lang en dun''
<div id=Schrifturen></div>'''Schrifturen'''' - ''Stukken geschreven over een onderwerp''
<div id=sectie></div>'''sectie''' - ''Deel''
<div id=Secundair></div>'''Secundair'''' - ''In de tweede plaats komend''
<div id=Segment></div>'''Segment''' - ''Deel''
<div id=Segment></div>'''Segment'''' - ''Deel ''
<div id=Selffulfilling prophecy></div>'''Selffulfilling prophecy'''' - ''Een zichzelf waarmakende voorspelling ''
<div id=Semi-openbaar vervoer></div>'''Semi-openbaar vervoer'''' - ''Door overheid en bedrijfsleven gezamenlijk verzorgd openbaar vervoer ''
<div id=Separator></div>'''Separator'''' - ''Installatie voor het afscheiden van grondstoffen''
<div id=Seperateren></div>'''Seperateren''' - ''Scheiden''
<div id=Shop display></div>'''Shop display'''' - ''Uitstalrek of -kast in winkel''
<div id=Significant></div>'''Significant'''' - ''Belangrijk''
<div id=Silezië></div>'''Silezië''' - ''Streek in het grensgebied van Polen en Tsjechië, grotendeels gelegen in Polen.''
<div id=Silo></div>'''Silo'''' - ''Opslaggebouw voor graan, e.d.''
<div id=Siroop></div>'''Siroop''' - ''Dikke vloeistof bestaande uit opgeloste suiker met toevoegingen.''
<div id=Slogan></div>'''Slogan'''' - ''Slagzin, leus''
<div id=Slump></div>'''Slump''' - ''Plotselinge daling van aandelenkoersen''
<div id=Sociale misère></div>'''Sociale misère''' - ''Sociale ellende''
<div id=Société Anonyme d'Alimentation></div>'''Société Anonyme d'Alimentation''' - ''Naamloze vennootschap voor voeding''
<div id=Sociotechnisch landschap></div>'''Sociotechnisch landschap'''' - ''Het geheel van maatschappelijke en technische voorzieningen''
<div id=Solderen></div>'''Solderen'''' - ''Metalen met verhit vloeibaar metaal aan elkaar lassen''
<div id=Solide></div>'''Solide'''' - ''Stevig''
<div id=sous-vide koken></div>'''sous-vide koken'''' - ''Frans: in afgesloten plastic verpakking lange tijd voorgaren om vitamenen te behouden en daarna pas af te braden''
<div id=Specerijen></div>'''Specerijen'''' - ''Oosterse kruiden, zoals peper, nootmuskaat''
<div id=Specificatie></div>'''Specificatie'''' - ''Technische gegevens van het apparaat''
<div id=Spectator sport></div>'''Spectator sport'''' - ''Kijksport ''
<div id=Spectrum></div>'''Spectrum'''' - ''Bereik, verscheidenheid''
<div id=Spongat></div>'''Spongat''' - ''Vulgat dat met de spon(=langwerpige, kegelvormige houten stop) gesloten wordt.''
<div id=Stabiel></div>'''Stabiel''' - ''Stevig''
<div id=Stacken></div>'''Stacken'''' - ''Engels: stapelen, wegzetten op opslagterrein''
<div id=Stafylokok></div>'''Stafylokok'''' - ''Veel in de natuur voorkomende bacterie''
<div id=Standaard></div>'''Standaard''' - ''Kwaliteitseenheid''
<div id=Statuten></div>'''Statuten''' - ''Bij notariële akte vastgelegde oprichting van onderneming; deze bestaat uit regels(=statuten). ''
<div id=Stearine></div>'''Stearine''' - ''Hard vet voor de kaarsenfabricage''
<div id=Steriliseren></div>'''Steriliseren'''' - ''Alle levende organismen doden die in een stof zitten.''
<div id=Stonde = uur></div>'''Stonde = uur''' - ''Vanaf het begin''
<div id=Stoominstallatie></div>'''Stoominstallatie''' - ''Installatie waarmee stoom wordt opgewekt.''
<div id=Stoomkracht></div>'''Stoomkracht''' - ''Mechanische kracht die beschikbaar komt via opgewekte stoom''
<div id=Stoommachine></div>'''Stoommachine''' - ''Machine die via verhitting opgewekte stoom omzet in beweging(“arbeid”)''
<div id=Stoomvermogen></div>'''Stoomvermogen''' - ''Hoeveelheid kracht die beschikbaar komt via opgewekte stoom.''
<div id=Stoomwarmte></div>'''Stoomwarmte''' - ''Warmte die opgewekte stoom levert.''
<div id=stoomwerktuig></div>'''stoomwerktuig''' - ''Machine aangedreven door stoomkracht''
<div id=Stremmen></div>'''Stremmen'''' - ''Van vloeibaar vast of dik laten worden''
<div id=Stremsel></div>'''Stremsel'''' - ''Stof die melk dik maakt voor de bereiding van kaas''
<div id=Stroombed></div>'''Stroombed''' - ''Dieper gedeelte van de rivier''
<div id=Stuwage></div>'''Stuwage'''' - ''Wijze waarop de lading in een schip is verdeeld over het ruim''
<div id=Subcultuur></div>'''Subcultuur'''' - ''Cultuur van bepaalde groep met eigen normen en waarden ''
<div id=Subschakel></div>'''Subschakel'''' - ''Schakel van een lagere orde''
<div id=Substitutie></div>'''Substitutie'''' - ''Vervanging''
<div id=Substituut></div>'''Substituut''' - ''Vervangingsmiddel''
<div id=Successievelijk></div>'''Successievelijk'''' - ''Op gezette tijden, na elkaar''
<div id=Suikeraccijns></div>'''Suikeraccijns''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Suikerbroden></div>'''Suikerbroden''' - ''Benaming voor suiker in een kegelvorm die totstand komt door gebruikmaking van kegelvormen van klei(broodvormen).''
<div id=Suikerconventie></div>'''Suikerconventie''' - ''''
<div id=Suikerconventie></div>'''Suikerconventie''' - ''Verdrag(overeenkomst) tussen aantal landen dat gezamenlijk de suikerwetgeving regelt; betreft: produktie, handel en belasting. Vanaf 1864 zijn een aantal van deze verdragen(=conventies) tot stand gekomen.''
<div id=Suikercrisis></div>'''Suikercrisis''' - ''Wereldwijde crisis op de suikermarkt eind 19e eeuw, vooral veroorzaakt door overproduktie. Zie ook: ruwsuikermarkt.''
<div id=suikergehalte></div>'''suikergehalte''' - ''Hoeveelheid suiker in bieten of riet.''
<div id=Suikerkristal></div>'''Suikerkristal''' - ''Suiker in vaste toestand, die zich presenteert in gelijke delen met een regelmatige structuur: veelvlakken begrensd door regelmatige zijvlakken met bepaalde snijdingshoeken, optische eigenschappen en gemakkelijk splitsend in bepaalde richtingen.''
<div id=Suikerkwestie></div>'''Suikerkwestie''' - ''Geheel van vragen en fricties tussen landen, dat ontstond in de 19e eeuw over suikerproduktie, -handel en -belasting. In de Suikerconventies zijn voor deze vragen en fricties regelingen internationaal vastgelegd(zie: Suikerconventie)''
<div id=Suikerraffinaderijen></div>'''Suikerraffinaderijen''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Suikerraffinage></div>'''Suikerraffinage''' - ''Zuivering door suiker op te lossen en te koken in water en te ontkleuren met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Suikervorm></div>'''Suikervorm''' - ''Vorm(=mal) van klei waarin suiker vocht loslaat en broodvorm(=kegelvorm) krijgt.''
<div id=superfosfaat-bemesting></div>'''superfosfaat-bemesting''' - ''Snel werkende fosfaatmeststof(calciumdiwaterstoffosfaat), vervaardigd door de inwerking van zwavelzuur op calciumfosfaatmineralen. Gebruikt als kunstmest.''
<div id=Superioriteit></div>'''Superioriteit'''' - ''Grotere bruikbaarheid''
<div id=Supplement></div>'''Supplement'''' - ''Aanvulling''
<div id=Surrogaat></div>'''Surrogaat''' - ''Slecht vervangingsmiddel''
<div id=Surséance van betaling></div>'''Surséance van betaling''' - ''Rechterlijke beschikking dat schuldenaar nu niet hoeft te betalen aan schuldeisers, met het vooruitzicht dat het later wel mogelijk is.''
<div id=Symptomatisch></div>'''Symptomatisch'''' - ''Een symptoom vormend; kenmerkend ''
<div id=Synoniem></div>'''Synoniem'''' - ''Gelijkbetekenend''
<div id=Synthetisch></div>'''Synthetisch'''' - ''Wat door samenvoeging gevormd is''
<div id=Tangentieel></div>'''Tangentieel'''' - ''In de vorm van raaklijnen aan een centraal vlak''
<div id=Taps></div>'''Taps'''' - ''Kegelvormig, smaller wordend''
<div id=Taptemelk></div>'''Taptemelk'''' - ''Bijproduct van melkproductie''
<div id=Tariefconcessie></div>'''Tariefconcessie'''' - ''Verlaging van de tarieven''
<div id=Tearoom></div>'''Tearoom'''' - ''Engels: theesalon, zaak waar men thee en hapjes kan gebruiken''
<div id=Technical fix></div>'''Technical fix'''' - ''Praktische technische oplossing ''
<div id=Technocraat></div>'''Technocraat'''' - ''Iemand die zich bij zijn beslissingen laat leiden door zakelijke i.p.v. sociale motieven''
<div id=Technologie></div>'''Technologie'''' - ''Leer van bewerkingen die natuurproducten moeten ondergaan om ze in de fabricage te kunnen toepassen''
<div id=Telescoop></div>'''Telescoop'''' - ''Uitschuifbare buis''
<div id=Tendens></div>'''Tendens'''' - ''Geneigdheid, neiging tot''
<div id=Tenen></div>'''Tenen'''' - ''Van rijshout gemaakt''
<div id=Terminal></div>'''Terminal'''' - ''Luchthavengebouw''
<div id=Territorium></div>'''Territorium'''' - ''Woongebied, grondgebied''
<div id=Tetra></div>'''Tetra'''' - ''Chemische verbinding gebruikt als coating in melkpakken''
<div id=Textuur></div>'''Textuur'''' - ''Structuur, samenstelling''
<div id=Thaler></div>'''Thaler''' - ''Historische muntbenaming oorspronkelijk afkomstig uit Bohemen; Nederlands: daalder.''
<div id=Theobromine></div>'''Theobromine'''' - ''Chemisch product gewonnen ui tcacao''
<div id=Theologische></div>'''Theologische''' - ''De godgeleerdheid betreffende''
<div id=theoretische werktuigbouwkunde></div>'''theoretische werktuigbouwkunde''' - ''''
<div id=Thomasslakkenmeel></div>'''Thomasslakkenmeel''' - ''Gemalen slakken, afval van staalbereiding''
<div id=Toegedaan></div>'''Toegedaan''' - ''Aanhangend''
<div id=Toekomstperspectief></div>'''Toekomstperspectief'''' - ''Wat er in de toekomst gaat gebeuren''
<div id=Toekomstprojectie></div>'''Toekomstprojectie'''' - ''Een voorspelling op basis van de nu bekende gegevens''
<div id=Tolverbond></div>'''Tolverbond''' - ''"Deutscher Zollverein": Na de Napoleontische tijd geleidelijk ontstane economische eenheid(vereniging) van een groot aantal Duitse staatjes ter bevordering van handel en industrie.''
<div id=Tonkilometer></div>'''Tonkilometer'''' - ''Door het hele wagenpark vervoerd gewicht per kilometer ''
<div id=Toonder></div>'''Toonder''' - ''Houder /bezitter van bewijsstuk die door houderschap/bezit het recht''
<div id=Top-downvisie></div>'''Top-downvisie'''' - ''Bedacht door producent wat goed is voor consument''
<div id=Totalisator></div>'''Totalisator'''' - ''Gokkantoor ''
<div id=Tout court></div>'''Tout court'''' - ''Overal waar men maar wil ''
<div id=Toxicologisch></div>'''Toxicologisch'''' - ''Betrekking hebbend op vergif en zijn werking''
<div id=Tracé></div>'''Tracé''' - ''Traject van een weg of spoorlijn''
<div id=Traceren></div>'''Traceren'''' - ''Opzoeken, nasporen''
<div id=Tractaat></div>'''Tractaat''' - ''Overeenkomst tussen landen''
<div id=Tractie></div>'''Tractie'''' - ''Het voorttrekken van een voertuig''
<div id=Tralieligger></div>'''Tralieligger''' - ''Onderdeel van een vakwerkbrug''
<div id=Transactie></div>'''Transactie'''' - ''Overeenkomst''
<div id=Transatlantisch></div>'''Transatlantisch'''' - ''Over de Atlantische oceaan''
<div id=Transferpassagier></div>'''Transferpassagier'''' - ''Passagier die een tussenstop maakt''
<div id=Transformatie></div>'''Transformatie'''' - ''Overbrenging in, overgang naar een andere vorm''
<div id=Transito></div>'''Transito'''' - ''Doorvoer''
<div id=Transmissie></div>'''Transmissie'''' - ''Overgang, overbrenging''
<div id=Transparant></div>'''Transparant'''' - ''Doorzichtig''
<div id=Transportlandschap></div>'''Transportlandschap'''' - ''Het geheel van transportactiviteiten ''
<div id=Trawler></div>'''Trawler'''' - ''Vissersboot met sleepnet''
<div id=Trekvastheid></div>'''Trekvastheid''' - ''Kracht waarmee aan iets getrokken kan worden''
<div id=Trend></div>'''Trend'''' - ''Richting waarin iets zich ontwikkelt''
<div id=Trial and error></div>'''Trial and error'''' - ''Engels: met vallen en opstaan, proefondervindelijk''
<div id=Trimmen></div>'''Trimmen'''' - ''Het in goede, beheersbare banen leiden ''
<div id=Trouvaille></div>'''Trouvaille'''' - ''Vondst''
<div id=Tuberculose></div>'''Tuberculose'''' - ''Vroeger zeer gevreesde infectieziekte, ook wel TBC genoemd''
<div id=Tuchteloosheid></div>'''Tuchteloosheid'''' - ''Ongedisciplineerdheid, bandeloosheid, zedeloosheid ''
<div id=Tweeslagstelsel></div>'''Tweeslagstelsel''' - ''Om het jaar braakleggen''
<div id=Tyfus></div>'''Tyfus'''' - ''Besmettelijke ziekte''
<div id=Uitdijen></div>'''Uitdijen'''' - ''Groter, omvangrijker worden''
<div id=Uitspanning></div>'''Uitspanning''' - ''Café-restaurant buiten de stad, vaak met terras en speeltuin''
<div id=Uitventen></div>'''Uitventen''' - ''Langs de straat verkopen''
<div id=Ultramodern></div>'''Ultramodern'''' - ''Uiterst modern''
<div id=Urbane en peri-urbane></div>'''Urbane en peri-urbane'''' - ''Zich afspelend in de stad en aan de rand van de stad; in de buitenwijken ''
<div id=Urbanisering></div>'''Urbanisering'''' - ''Verstedelijking''
<div id=Utilitair></div>'''Utilitair'''' - ''Dienend voor het algemeen nut ''
<div id=Utiliteit></div>'''Utiliteit'''' - ''Doelmatigheid''
<div id=Vacuüm></div>'''Vacuüm'''' - ''Luchtledig''
<div id=Vacuümpan></div>'''Vacuümpan''' - ''Ketel om een oplossing in te dampen onder verminderde luchtdruk.''
<div id=Vakbond></div>'''Vakbond''' - ''Werknemersvereniging gericht op belangenbehartiging voor allen en individueel''
<div id=Vakwerkbrug></div>'''Vakwerkbrug''' - ''Brug met een vakkenconstructie''
<div id=Vakwerkbrug></div>'''Vakwerkbrug''' - ''Brug met een vakkenconstructie''
<div id=Van heinde en verre></div>'''Van heinde en verre''' - ''Uit alle hoeken van het land (uitdrukking)''
<div id=Van ouds in zwang></div>'''Van ouds in zwang''' - ''Van vroeger stammend gebruik''
<div id=Vanille></div>'''Vanille'''' - ''Specerij die een bepaalde smaak geeft aan bv. ijs''
<div id=Variëteit></div>'''Variëteit'''' - ''Verscheidenheid''
<div id=Veem></div>'''Veem'''' - ''Pakhuis''
<div id=Vegetable paper></div>'''Vegetable paper'''' - ''Engels: speciaal papier om vis in te verpakken''
<div id=Venijnige polemieken ></div>'''Venijnige polemieken '''' - ''Felle, van boosheid getuigende uitwisseling van meningen tussen voor- en tegenstanders''
<div id=Vennootschap></div>'''Vennootschap''' - ''Verbintenis aangegaan door personen om een bedrijf te beginnen, in stand te houden voor (on)bepaalde duur om daarmee winst te behalen.''
<div id=Verbruiksbelasting></div>'''Verbruiksbelasting''' - ''Belasting op verbruiksgoederen, indirect geheven op produktie of verkoop.''
<div id=Veredelen></div>'''Veredelen'''' - ''Verbeteren, fijner maken''
<div id=Verhelen></div>'''Verhelen''' - ''Verbergen''
<div id=Verifiëren></div>'''Verifiëren'''' - ''Kijken of iets klopt''
<div id=Verkapt></div>'''Verkapt''' - ''Heimelijke of verborgen premie.''
<div id=Verlichte leiders></div>'''Verlichte leiders''' - ''Leiders met belangstelling voor het algemeen welzijn''
<div id=Verslaggeving></div>'''Verslaggeving''' - ''Stand van zaken die opgeschreven is of verteld.''
<div id=Versnapering></div>'''Versnapering'''' - ''Iets lekkers voor tussendoor''
<div id=Versnijden></div>'''Versnijden''' - ''Mengen met; verdunnen''
<div id=Verticale prijsbinding></div>'''Verticale prijsbinding'''' - ''Het voorschrijven van de consumentenprijs van een product door de producent''
<div id=Vervoersmodaliteiten></div>'''Vervoersmodaliteiten'''' - ''Vervoerswijzen ''
<div id=Verwetenschappelijking></div>'''Verwetenschappelijking'''' - ''Er op een wetenschappelijke manier mee gaan werken''
<div id=Verzendhuis></div>'''Verzendhuis'''' - ''postorderbedrijf''
<div id=Veterinair></div>'''Veterinair'''' - ''Diergeneeskundig''
<div id=Vigeren></div>'''Vigeren''' - ''Geldig zijn op dat moment''
<div id=Vijzel van Archimedes></div>'''Vijzel van Archimedes''' - ''Transportschroef om het graan naarboven te brengen''
<div id=Vijzel></div>'''Vijzel''' - ''Apparaat om zware lasten makkelijk omhoog te tillen''
<div id=Viscositeit></div>'''Viscositeit'''' - ''Vloeibaarheid''
<div id=Visionair></div>'''Visionair'''' - ''Iemand die een helder beeld heeft van een door hem gedachte toekomstige ontwikkeling''
<div id=Vitaminepreparaat></div>'''Vitaminepreparaat'''' - ''Met behulp van chemie vervaardigde vitamine''
<div id=Vitamines></div>'''Vitamines'''' - ''In kleine hoeveelheid voorkomende stoffen die noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van het menselijk lichaam''
<div id=Vlas></div>'''Vlas''' - ''Gewas dat lijnzaad oplevert en de stengels de grondstof voor linnen.''
<div id=VOC-tijd></div>'''VOC-tijd''' - ''Verwijst naar het tijdperk van de Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC) dat duurde van 1602 tot 1799. De VOC bezat een monopolie op de handel op Azie. ''
<div id=Voedergewas></div>'''Voedergewas''' - ''Veevoer''
<div id=Voedselintolerantie></div>'''Voedselintolerantie'''' - ''Het niet kunnen verdragen van voedsel''
<div id=Volkswijken></div>'''Volkswijken'''' - ''stadswijk waar voornamelijk mensen uit de lagere maatschappelijke klassen wonen''
<div id=Vollewandligger></div>'''Vollewandligger''' - ''Stalen balk uit een stuk en zonder openingen''
<div id=Volontair></div>'''Volontair''' - ''Vrijwilliger; stagiair''
<div id=Voorland></div>'''Voorland'''' - ''Gebied waar goederen vandaan komen''
<div id=Vorkheftruck></div>'''Vorkheftruck'''' - ''Transportwagen met een hefinrichting in de vorm van een vork''
<div id=Vormbakswater></div>'''Vormbakswater''' - ''Vocht waarin gereedschap en werktuigen van een suikerraffinaderij is schoongemaakt en dus suikerdelen bevat.''
<div id=Votator></div>'''Votator'''' - ''Apparaat waarin een mengsel van diverse soorten olie en vettten, water en geur- en smaakstoffen, de zogenaamde emulsie, wordt omgevormd tot margarine of halvarine''
<div id=Vrijhandelspolitiek></div>'''Vrijhandelspolitiek'''' - ''Politiek die handelsbeperkingen zoals invoerrechten afwijst ''
<div id=Vroedschap></div>'''Vroedschap''' - ''Stedelijk bestuur tot 1795.''
<div id=Vruchtwisseling></div>'''Vruchtwisseling''' - ''Gewaswisseling per jaar, om uitputting te voorkomen''
<div id=Wandel lerares></div>'''Wandel lerares''' - ''Rondreizende lerares''
<div id=Wasdom></div>'''Wasdom'''' - ''Volle uitgroei''
<div id=Wecken></div>'''Wecken'''' - ''Conserveren door middel van koken in glazen pot en luchtdicht afsluiten met rubber ring''
<div id=Wei></div>'''Wei'''' - ''Bijproduct van melkproductie''
<div id=Welijzer></div>'''Welijzer''' - ''Smeedijzer''
<div id=Wereldtentoonstelling></div>'''Wereldtentoonstelling''' - ''Internationale tentoonstellingen(vanaf 1851) in verschillende landen waar landen zich presenteren: economisch, sociaal, cultureel en technisch.''
<div id=Werkkapitaal></div>'''Werkkapitaal''' - ''Geld dat beschikbaar is om te investeren in daadwerkelijke produktie.''
<div id=Werktuig></div>'''Werktuig''' - ''Stuk gereedschap.''
<div id=West-Indië></div>'''West-Indië''' - ''Caraibisch gebied en de lande daaromheen''
<div id=Westindisch></div>'''Westindisch''' - ''Verwijst naar de expansie van "De Nederlanden" westwaarts en zelfs naar WestAfrika. Dit gebeurde overwegend via De Westindische Compagnie(WIC).''
<div id=Wholesome></div>'''Wholesome'''' - ''Engels: gezond''
<div id=Wier></div>'''Wier''' - ''Van wie''
<div id=Wijsbegeerte></div>'''Wijsbegeerte''' - ''Filosofie: studie, wetenschappelijke beschouwing van wijzen van denken, beschouwen.''
<div id=Winch></div>'''Winch'''' - ''Stoom- of elektrische lier op schepen''
<div id=Windrecht></div>'''Windrecht''' - ''Recht om vrije ruimte rond een windmolen te hebben''
<div id=Wort></div>'''Wort''' - ''Aftreksel van mout, gezoet en gehopt beslag voor de bereiding van bier''
<div id=Wrochtsel></div>'''Wrochtsel'''' - ''Vreemdsoortig bouwsel''
<div id=Wufte></div>'''Wufte'''' - ''Licht, oppervlakkig in gedrag ''
<div id=Yuppie></div>'''Yuppie'''' - ''Jeugdige carrièremaker''
<div id=Zavelgrond></div>'''Zavelgrond''' - ''Zandgrond met een aandeel klei''
<div id=Zedelijke verwildering></div>'''Zedelijke verwildering''' - ''Normvervaging die leidt tot excessen''
<div id=Zedelijkheidsideaal></div>'''Zedelijkheidsideaal'''' - ''Wat men nastreeft op het gebied van zedelijkheid ''
<div id=Zeepzieder></div>'''Zeepzieder''' - ''Zeepfabrikant; Zieden is Germaans voor koken''
<div id=Zeepziederij></div>'''Zeepziederij'''' - ''Installatie waar zeep gemaakt wordt''
<div id=Zelfvoorziening></div>'''Zelfvoorziening''' - ''Het voldoen aan de eigen stedelijke behoefte.''
<div id=Zelfzwichting></div>'''Zelfzwichting''' - ''Zelfstandig in de wind draaien''
<div id=Zemelen></div>'''Zemelen'''' - ''Hulzen van de graankorrels''
<div id=ziedpan></div>'''ziedpan''' - ''Kookpan''
<div id=Ziften></div>'''Ziften''' - ''Fijn zeven''
<div id=Zouten></div>'''Zouten''' - ''Verbindingen die bestaan uit een metaal en een zuurrest.''
<div id=zoutgehalte></div>'''zoutgehalte''' - ''Zie: zouten.''
<div id=Zwavelig zuur></div>'''Zwavelig zuur''' - ''Diwatersulfiet''

Begrippenlijst

2007-09-04T07:25:26Z

DvandenBrink:

<div id=A pari></div>'''A pari''' - ''tegen de reële waarde''
<div id=A pari></div>'''A pari''' - ''Tegen de reële waarde''
<div id=Aanbesteden></div>'''Aanbesteden''' - '' Offerte (prijsopvraag) vragen''
<div id=Aanbrug></div>'''Aanbrug''' - ''Vast oeverdeel van een beweegbare brug''
<div id=Aandeel></div>'''Aandeel''' - ''Schriftelijk bewijsstuk dat aangeeft dat de bezitter voor een deel eigenaar is van een bedrijf.''
<div id=Aandelen></div>'''Aandelen''' - ''Bewijs dat aantoont dat eigendomsrecht aantoont van (deel) onderneming(BV of NV)''
<div id=Aandelenkapitaal></div>'''Aandelenkapitaal''' - ''Totaal waarde van de aandelen naar uitgiftekoers.''
<div id=Aandrijven></div>'''Aandrijven''' - ''Mechanisch(via machine/machinaal) in beweging brengen.''
<div id=aardappelziekte></div>'''aardappelziekte''' - ''Door bepaalde schimmel veroorzaakte ziekte in het loof of de knol van een aardappelplant.''
<div id=Aardebaan></div>'''Aardebaan''' - ''Zie: baanlichaam''
<div id=Abbatoir></div>'''Abbatoir'''' - ''Slachthuis''
<div id=Accijns></div>'''Accijns''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnsaanslag></div>'''Accijnsaanslag''' - ''Uiteindelijk af te dragen indirecte belasting bij de produktie/verkoop suiker. ''
<div id=Accijnsheffing></div>'''Accijnsheffing''' - ''Indirecte belasting op verbruiksgoederen; verbruiksbelasting.''
<div id=Accijnsinkomsten></div>'''Accijnsinkomsten''' - ''Indirecte belastinginkomsten van de staat op de produktie of verkoop van suiker.''
<div id=Accijnsstelsels></div>'''Accijnsstelsels''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnstarief></div>'''Accijnstarief''' - ''Hoogte van de af te dragen indirecte belasting bij de produktie/verkoop suiker. ''
<div id=Accijnswertgeving></div>'''Accijnswertgeving''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnswet></div>'''Accijnswet''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Accijnswetgeving></div>'''Accijnswetgeving''' - ''Wet- en regelgeving mbt indirecte belasting op alcoholhoudende drank''
<div id=Accijnzen></div>'''Accijnzen'''' - ''Belastingen''
<div id=Accommodatie></div>'''Accommodatie'''' - ''Het aanpassen aan de omstandigheden, c.q. het aanbrengen van voorzieningen ''
<div id=Actoren></div>'''Actoren'''' - ''Individuen, instellingen of organisaties die van doorslaggevende invloed zijn in een bepaald proces ''
<div id=Ad hoc></div>'''Ad hoc'''' - ''Niet systematisch''
<div id=Additieven></div>'''Additieven'''' - ''Toevoegingen''
<div id=Additioneel></div>'''Additioneel'''' - ''Extra, toegevoegd''
<div id=Adequaat></div>'''Adequaat''' - ''geschikt voor het beoogde doel.''
<div id=Ad-hoc></div>'''Ad-hoc'''' - ''Voor deze zaak; voor dit doel ''
<div id=Agribulk></div>'''Agribulk'''' - ''Massagoed van landbouwproducten''
<div id=Agro-industire></div>'''Agro-industire'''' - ''Landbouwindustrie''
<div id=Ale></div>'''Ale''' - ''Bier waarbij aan de mout geroosterde gerst wordt toegevoegd.''
<div id=Alert></div>'''Alert'''' - ''Oplettend, attent''
<div id=Alibi></div>'''Alibi'''' - ''Gebruik als schijnrechtvaardiging ''
<div id=Alibi-functie></div>'''Alibi-functie'''' - ''Gebruik als schijnrechtvaardiging''
<div id=Alleged infringement></div>'''Alleged infringement''' - ''Engels: vermoedelijke overtreding''
<div id=Allergie></div>'''Allergie'''' - ''Verstoring van het immuunsysteem''
<div id=Alternatief></div>'''Alternatief''' - ''keuzemogelijkheid''
<div id=Aluminium></div>'''Aluminium'''' - ''Een licht metaal met een dof zilverachtige kleur''
<div id=Amalgaam></div>'''Amalgaam'''' - ''Combinatie van verschillende factoren ''
<div id=Amandament></div>'''Amandament''' - ''Aanpassing''
<div id=Ambachtsschool></div>'''Ambachtsschool'''' - ''Voorloper van LTS (Lagere Technische School) ''
<div id=Ambiance></div>'''Ambiance'''' - ''Sfeer''
<div id=Ambivalent></div>'''Ambivalent'''' - ''Tegelijkertijd positieve en negatieve waarde hebbend''
<div id=Amendement></div>'''Amendement''' - ''Aanpassing''
<div id=Amendement></div>'''Amendement'''' - ''Geopperde wijziging in een (wets)voorstel ''
<div id=Amine></div>'''Amine'''' - ''Ammoniakverbinding''
<div id=Amoniak></div>'''Amoniak''' - ''Stof die verdampt en daarbij warmte onttrekt aan omgeving.''
<div id=Anachronisme></div>'''Anachronisme''' - ''Iets dat niet in de tijd past''
<div id=Aniline></div>'''Aniline'''' - ''Kleurloze vloeistof voor de kleurstoffabricage''
<div id=Antagonisme></div>'''Antagonisme'''' - ''Strijd tussen tegengestelde meningen, leringen of de personen die deze hebben ''
<div id=Anticiperen></div>'''Anticiperen'''' - ''Rekening gehouden met toekomstige ontwikkeling''
<div id=Antioxidant></div>'''Antioxidant'''' - ''Stof die bederf tegengaat''
<div id=Antraciet></div>'''Antraciet'''' - ''Magere steenkoolsoort met tot 95% koolstof; zwartgrijze kleur van deze steenkool ''
<div id=Apocrife boeken></div>'''Apocrife boeken''' - ''Laatste hoofdstukken van de Bijbel over de ondergang der wereld''
<div id=Arbeidsinput></div>'''Arbeidsinput''' - ''Arbeidsinbreng''
<div id=Areaal></div>'''Areaal'''' - ''Gebied waar goederen vandaan komen''
<div id=Aristocratie></div>'''Aristocratie'''' - ''De voorname families van een land, een gebied of een stad ''
<div id=Armenkamer></div>'''Armenkamer''' - ''Belangenorganisatie die zich om uiteenlopende redenen in''
<div id=Artefact></div>'''Artefact'''' - ''Een door mensenhand vervaardigd voorwerp ''
<div id=Ascorbinezuur></div>'''Ascorbinezuur'''' - ''Vitamine-C''
<div id=Aspirateurs></div>'''Aspirateurs''' - ''Luchtzuiger, ventilator''
<div id=Associatie></div>'''Associatie''' - ''Verbinding van gedachten''
<div id=Associëren></div>'''Associëren''' - ''Denken aan ; verbinden met''
<div id=Associëren></div>'''Associëren'''' - ''In verband brengen met''
<div id=Assortiment></div>'''Assortiment'''' - ''Een gevarieerd aanbod''
<div id=Assumpties></div>'''Assumpties'''' - ''veronderstelling, aanname ''
<div id=Atypisch></div>'''Atypisch'''' - ''Afwijkend van wat normaal is''
<div id=Autarkie></div>'''Autarkie'''' - ''Absolute economische onafhankelijkheid''
<div id=Autocraat></div>'''Autocraat''' - ''Allenheerser; dictator''
<div id=Autodidact></div>'''Autodidact''' - ''Iemand die zijn kennis door eigen studie verkregen heeft''
<div id=Automatic guided vehicles></div>'''Automatic guided vehicles'''' - ''Engels: automatisch geleide voertuigen''
<div id=Automobilisering></div>'''Automobilisering'''' - ''De verbreiding van het autobezit en gebruik''
<div id=Autopionier></div>'''Autopionier'''' - ''Iemand die het autorijden van het begin af beoefend en gestimuleerd heeft ''
<div id=Autoriseren></div>'''Autoriseren''' - ''Volmacht geven, vergunning geven''
<div id=Autoritair></div>'''Autoritair''' - ''Niet-democratisch, eigenmachtig''
<div id=Autoxidatie></div>'''Autoxidatie'''' - ''Langzame oxidatie bij gewone temperatuur''
<div id=Aviateur></div>'''Aviateur'''' - ''Piloot uit de beginjaren van de luchtvaart''
<div id=Baanlichaam></div>'''Baanlichaam''' - ''Verstevigde bedding onder een spoorlijn''
<div id=Bacil></div>'''Bacil'''' - ''Ziekteverwekkende bacterie''
<div id=Bacterie></div>'''Bacterie'''' - ''Microscopisch klein eencellig organisme''
<div id=Bacterieculture></div>'''Bacterieculture'''' - ''Kweek van bacteriën''
<div id=Bacteriologie></div>'''Bacteriologie'''' - ''Bestudering van het gedrag van bacteriën''
<div id=Bakermat></div>'''Bakermat''' - ''Belangrijke plaats van ontstaan/oorsprong.''
<div id=Barrière></div>'''Barrière'''' - ''Onoverkomenlijke belemmering''
<div id=Basalt></div>'''Basalt'''' - ''Donkergekleurd, zeer hard vulkanisch gesteente''
<div id=Bascule></div>'''Bascule'''' - ''Weegschaal voor zware lasten''
<div id=Basterden></div>'''Basterden''' - ''Suiker van een bepaalde gradatie mindere kwaliteit.''
<div id=Beducht></div>'''Beducht'''' - ''Bevreesd''
<div id=Beer></div>'''Beer''' - ''Menselijke uitwerpselen''
<div id=Bekwaamheidsproef></div>'''Bekwaamheidsproef''' - ''Onderzoek naar kennis en vaardigheid.''
<div id=Belastingontduiking></div>'''Belastingontduiking''' - ''Het op illegale wijze zich onttrekken aan belastingbetaling.''
<div id=Belendende></div>'''Belendende'''' - ''van panden, aangrenzend ''
<div id=Beltmolen></div>'''Beltmolen''' - ''Molen op verhoging. Makkelijk voor het lossen van de wagens''
<div id=Beriberi></div>'''Beriberi'''' - ''Tropische ziekte''
<div id=Beschouwen></div>'''Beschouwen''' - ''Aandachtig bekijken''
<div id=Bestek></div>'''Bestek''' - ''Beschrijving van opzet, materialen en uitvoering van een bouwwerk''
<div id=Bestuurders></div>'''Bestuurders''' - ''Zij die aan het hoofd staan van een grotere onderneming(nv of bv) en verantwoordelijk zijn voor de prestaties.''
<div id=Betacaroteen></div>'''Betacaroteen'''' - ''Provitamine-A''
<div id=Beugvisserij></div>'''Beugvisserij'''' - ''Visserij met draden''
<div id=Beurtvaart></div>'''Beurtvaart''' - ''Een aan vergunningen gebonden vrachtvaart''
<div id=Beurtvaart></div>'''Beurtvaart'''' - ''Vervoer over water dat eerlijk verdeeld wordt onder belanghebbende schippers ''
<div id=Bewerkelijk></div>'''Bewerkelijk''' - ''Waar veel werk aan is''
<div id=Bieraccijns></div>'''Bieraccijns''' - ''Indirecte belasting op de verkoop van bier.''
<div id=Bierbesluit 1926></div>'''Bierbesluit 1926''' - ''Regelgeving voortvloeiend uit de Warenwet betreffende bier.''
<div id=Bietsuikerfabricage en-raffinage></div>'''Bietsuikerfabricage en-raffinage''' - ''industriele verwerking van bietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Bietsuikerindustrie></div>'''Bietsuikerindustrie''' - ''industriele verwerking van bietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Biotechnologie></div>'''Biotechnologie'''' - ''Techniek die micro-organismen gebruikt om variatie in voedsel aan te brengen''
<div id=Biscuit></div>'''Biscuit'''' - ''Droog, bros koekje''
<div id=Bleken></div>'''Bleken'''' - ''Bleek maken, wit maken''
<div id=Blender></div>'''Blender'''' - ''Keukenmachine om voedsel klein te maken''
<div id=Bodemgesteldheid></div>'''Bodemgesteldheid''' - ''Samenstelling van de grond: grondsoorten, water, chemische samenstelling enz''
<div id=Boerenoorlogen></div>'''Boerenoorlogen'''' - ''Oorlogen van Engelse kolonisten tegen Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika in de 19e eeuw''
<div id=Bohemen></div>'''Bohemen''' - ''Streek in Tsjechië''
<div id=Bohémienistische></div>'''Bohémienistische'''' - ''Ongebonden, alternatieve en zorgeloze manier van leven ''
<div id=Bolwerk></div>'''Bolwerk''' - ''Paalwerk bestaande uit balken, met gordingen en ijzeren bouten verbonden, ter versterking van zeedijk''
<div id=Bonafide></div>'''Bonafide'''' - ''Betrouwbaar''
<div id=Bonafide></div>'''Bonafide''' - ''Te goeder trouw''
<div id=Boogstraal></div>'''Boogstraal''' - ''Mate van ronding van een spoorlijn b.v. over een viaduct''
<div id=Boom-fase></div>'''Boom-fase''' - ''Engels: tijd dat het heel erg goed ging''
<div id=Booming business></div>'''Booming business'''' - ''Zich sterk uitbreidende bedrijfstak''
<div id=Botanicus></div>'''Botanicus''' - ''Beoefenaar plantkunde''
<div id=Botanicus></div>'''Botanicus'''' - ''Plantkundige''
<div id=Botanische></div>'''Botanische'''' - ''Plantkundige''
<div id=Bottellijn></div>'''Bottellijn'''' - ''Productielijn voor het vullen van flessen''
<div id=Bottleneck></div>'''Bottleneck'''' - ''Knelpunt''
<div id=Bovengistend></div>'''Bovengistend''' - ''Gist komt naar boven en drijft op de wort''
<div id=Bovengistende></div>'''Bovengistende''' - ''Gist komt naar boven en drijft op de wort''
<div id=Braak></div>'''Braak''' - ''Ongebruikt laten van grond''
<div id=Brak></div>'''Brak''' - ''Wat zout bevattend''
<div id=Branche></div>'''Branche'''' - ''Bedrijfstak''
<div id=Brevet></div>'''Brevet'''' - ''Diploma als vliegtuigbestuurder''
<div id=Broodje halfom></div>'''Broodje halfom'''' - ''Belegd met pekelvlees en gekookte lever''
<div id=Broodsuiker></div>'''Broodsuiker''' - ''Benaming voor suiker in een kegelvorm die totstand komt door gebruikmaking van kegelvormen van klei(broodvormen).''
<div id=Broodzetting></div>'''Broodzetting''' - ''Prijsbepaling door overheid''
<div id=Brouwsel></div>'''Brouwsel''' - ''zelfgemaakt drankje''
<div id=Bruuskeren></div>'''Bruuskeren'''' - ''Onvriendelijk behandelen''
<div id=Buil></div>'''Buil''' - ''Zeef om de graanschillen te verwijderen''
<div id=Builen></div>'''Builen''' - ''Schil van het graan halen''
<div id=Buisfilm></div>'''Buisfilm'''' - ''Naadloze ringvormige folie''
<div id=Bulkcarrier></div>'''Bulkcarrier'''' - ''Zeeschip dat gestorte lading vervoert''
<div id=Bulkgoederen></div>'''Bulkgoederen'''' - ''Goederen die gestort worden, zoals kolen of kunstmest ''
<div id=Bulktransport></div>'''Bulktransport'''' - ''Transport van onverpakte massagoederen''
<div id=Burgerij></div>'''Burgerij''' - ''De gezamenlijke burgers als groep''
<div id=Cacao></div>'''Cacao'''' - ''Zaad van de tropische cacaoboom''
<div id=Cacheren></div>'''Cacheren'''' - ''Een doorzichtige plastic folie op papier aanbrengen''
<div id=Cafeïne></div>'''Cafeïne'''' - ''Uit koffie gewonnen product met een opwekkende werking''
<div id=Cahier></div>'''Cahier''' - ''Lijst van verplichtingen''
<div id=Caisson></div>'''Caisson''' - ''Betonnen bak gevuld met zand of beton als onderdeel van een dam''
<div id=Calamiteit></div>'''Calamiteit'''' - ''Grote ramp, algemene ellende''
<div id=Campagne></div>'''Campagne''' - ''Periode dat suikerfabriek volledig in werking is.''
<div id=Capsule></div>'''Capsule'''' - ''Dop`of deksel van bladlood''
<div id=Caraibisch></div>'''Caraibisch''' - ''Verwijst naar eilanden aan de oostkant van Midden-Amerika, bekend van Columbus(1492) tot vandaag(Antillen, Regae enz.). ''
<div id=Caramel></div>'''Caramel''' - ''Stof ontstaan uit suiker die langzaam is verhit tot 170 graden en daarbij uiteenvalt in verschillende moleculen met als resultaat een andere smaak, een bruine kleur en voort geur; suiker is geurloos. ''
<div id=caramellisatie></div>'''caramellisatie''' - ''Bruinkleuring door reductie(=onttrekking van zuurstof) van suiker bij hoge temperaturen.''
<div id=Carbid></div>'''Carbid'''' - ''Acethyleen, vroeger gebruikt voor verlichting ''
<div id=Cardanas></div>'''Cardanas'''' - ''Onder de auto doorlopende as die de versnellingsbak met de achteras verbindt ''
<div id=Case></div>'''Case'''' - ''Praktijkgeval''
<div id=Caseïne></div>'''Caseïne'''' - ''Eiwitachtig bestanddeel van melk''
<div id=Casu quo></div>'''Casu quo''' - ''In geval van''
<div id=Catering></div>'''Catering'''' - ''Verzorging en levering van voedsel en drank''
<div id=Cellofaan></div>'''Cellofaan'''' - ''Doorzichtig, taai verpakkingsmateriaal''
<div id=Certificaat></div>'''Certificaat'''' - ''Schriftelijke verklaring''
<div id=Char-a-bancs></div>'''Char-a-bancs''' - ''Derdeklas spoorwegrijtuig''
<div id=Charleston></div>'''Charleston'''' - ''Amerikaanse dans uit de jaren twintig''
<div id=Chars a bancs></div>'''Chars a bancs''' - ''Frans: janplezier; open wagen met zitbanken voor toeristen''
<div id=Chemische conserveringsmiddelen></div>'''Chemische conserveringsmiddelen''' - ''''
<div id=chilisalpeter></div>'''chilisalpeter''' - ''Natuurlijk natriumnitraat(NaNO3) uit Chili en Peru; vroeger belangrijke meststof.''
<div id=Chique></div>'''Chique'''' - ''Deftig, modieus''
<div id=Cholesterol></div>'''Cholesterol'''' - ''Vetachtige glanzende stof die in alle dierlijke vetten voorkomt''
<div id=Chromatografie></div>'''Chromatografie'''' - ''Scheidingsmethode voor mengsels''
<div id=Chutney></div>'''Chutney'''' - ''Gekruide zoetzure saus met groenten en/of vruchten''
<div id=Cichorei></div>'''Cichorei'''' - ''koffiesurrogaat en smaakverbeteringsmiddel voor koffie''
<div id=Civiel></div>'''Civiel''' - ''Burgerlijk, niet-militair''
<div id=Civieltechnisch></div>'''Civieltechnisch'''' - ''Op waterstaat en wegenbouw betrekking hebbend''
<div id=Claimen></div>'''Claimen'''' - ''Voor zich opeisen''
<div id=Cliché></div>'''Cliché''' - ''Afgezaagd''
<div id=Club van Rome></div>'''Club van Rome'''' - ''particuliere stichting die eind jaren 60 van de 20e eeuw werd opgericht door Europese wetenschappers om hun bezorgdheid over de toekomst van de wereld, met name het milieu, aan het licht te brengen.''
<div id=Coalitie></div>'''Coalitie'''' - ''verbond van twee of meer partijen of mogendheden tegen een bestrijdende partij''
<div id=Coating></div>'''Coating'''' - ''Beschermende laag''
<div id=Colibacteriën></div>'''Colibacteriën'''' - ''Bepaalde schadelijke bacterie''
<div id=Collectieve></div>'''Collectieve'''' - ''Gezamenlijke''
<div id=Colporteren></div>'''Colporteren''' - ''Aan huis verkopen''
<div id=Comeback></div>'''Comeback'''' - ''Herstel, opleving, het weer bereiken van een vroeger peil''
<div id=Commanditaire vennoot></div>'''Commanditaire vennoot''' - ''Deelgenoot in vennootschap allen door inbreng van kapitaal zonder het recht om handelend op treden of de naam aan de zaak te geven en slechts aansprakelijk voor de inbreng. Zie ook: vennootschap.''
<div id=Commercial></div>'''Commercial'''' - ''Reclameboodschap''
<div id=Commerciële></div>'''Commerciële''' - ''Gericht op winstmaken en juiste bedrijfsvoering daartoe.''
<div id=Commissionairshuis></div>'''Commissionairshuis''' - ''Bedrijf dat tegen betaling op eigen naam in opdracht of op naam van een ander overeenkomsten sluit; betreft vaak effectenhandel.''
<div id=Commotie></div>'''Commotie'''' - ''Opschudding, drukte''
<div id=Communiceren></div>'''Communiceren''' - ''Met elkaar praten''
<div id=Competentie></div>'''Competentie'''' - ''Kennis, autoriteit''
<div id=Complementair></div>'''Complementair'''' - ''Aanvullend, overeenkomend''
<div id=Complex></div>'''Complex'''' - ''Ingewikkeld''
<div id=Compressiesysteem></div>'''Compressiesysteem''' - ''Methode om gas samen te persen.''
<div id=Comprimeren></div>'''Comprimeren'''' - ''Samenpersen''
<div id=Concern></div>'''Concern''' - ''Grote onderneming''
<div id=Concessie></div>'''Concessie''' - ''Vergunning''
<div id=Concessie></div>'''Concessie''' - ''Vergunning''
<div id=Concurrente></div>'''Concurrente''' - ''Gelijke aanspraak/rechten hebbend op ''
<div id=Condenseren></div>'''Condenseren'''' - ''Indampen''
<div id=Condensor></div>'''Condensor''' - ''Koeler die afgewekte stoom afkoelt tot water''
<div id=Configuratie></div>'''Configuratie'''' - ''Patroon, ligging ten opzichte van het hoofdgebouw''
<div id=Confituren></div>'''Confituren'''' - ''Ter conservering in suiker inleggen, meestal in glazen pot''
<div id=Congestie></div>'''Congestie'''' - ''Verstopping''
<div id=Congres></div>'''Congres'''' - ''Bijeenkomst waar de nieuwste ontwikkelingen in een vakgebied worden gepresenteerd en besproken''
<div id=Conjunctuur></div>'''Conjunctuur'''' - ''Het geheel van economische activiteiten in een land ''
<div id=Conjunctuurgevoelig></div>'''Conjunctuurgevoelig'''' - ''Nogal gevoelig voor schommelingen in de conjunctuur ''
<div id=Conseil d'admistration></div>'''Conseil d'admistration''' - ''Frans: aandeelhoudersvergadering''
<div id=Consensus></div>'''Consensus'''' - ''Algemene gelijkheid van opvatting''
<div id=Conservatisme></div>'''Conservatisme''' - ''Zoveel mogelijk het bestaande willen behouden en heel terughoudend zijn met vernieuwingen.''
<div id=Conserverend></div>'''Conserverend''' - ''Bederf voorkomend''
<div id=Consistent></div>'''Consistent'''' - ''Vrij van tegenstrijdigheden''
<div id=Conspicuous_consumption></div>'''Conspicuous_consumption'''' - ''Opzichtige consumptie, met als doel het aan de buitenwereld tonen van rijkdom. ''
<div id=Constructie></div>'''Constructie''' - ''Bouw''
<div id=consulent></div>'''consulent'''' - ''Voorlichter''
<div id=Consultancy></div>'''Consultancy'''' - ''Engels: zakelijk advies''
<div id=Consumptiemaatschappij></div>'''Consumptiemaatschappij'''' - ''maatschappijvorm die primair gericht is op het bezit en verbruik van goederen''
<div id=Container></div>'''Container'''' - ''Grote stalen laadkist met standaardafmetingen voor vervoer per spoor, vrachtauto of zeeschip''
<div id=Contaminant></div>'''Contaminant'''' - ''Iets dat een besmetting veroorzaakt''
<div id=Contemporain></div>'''Contemporain'''' - ''In diezelfde tijd ''
<div id=Context></div>'''Context'''' - ''Verband, samenhang''
<div id=Context></div>'''Context''' - ''Zinsverband; verband waarin zich iets voordoet.''
<div id=Continentaal Stelsel></div>'''Continentaal Stelsel''' - ''Maatregel van Napoleon die alle Britse produkten op het Europese Continent verbood om de Britse economie te ontwrichten. Dit economisch embargo duurde van 1806 tot 1814.''
<div id=Continentale havens></div>'''Continentale havens'''' - ''Op het vasteland van Europa''
<div id=Contingentering></div>'''Contingentering'''' - ''Beperking, toewijzing van beperkte hoeveelheid''
<div id=Continuëteit></div>'''Continuëteit'''' - ''Voortgang, ononderbroken voortduring''
<div id=Controverse></div>'''Controverse'''' - ''Verschil van inzicht, ideologische strijd''
<div id=Controversieel></div>'''Controversieel'''' - ''Waar veel weerstand tegen is ''
<div id=Convenience foods></div>'''Convenience foods'''' - ''Engels: makkelijke (kant-en-klaar) maaltijden''
<div id=Convenience store></div>'''Convenience store'''' - ''Engels: winkel waar kant-en-klare maaltijden verkocht worden''
<div id=Conventioneel></div>'''Conventioneel'''' - ''Gewoon, langer bestaand''
<div id=Coöperatie></div>'''Coöperatie'''' - ''Vereniging van bedrijven of winkels om de tussenhandel te omzeilen''
<div id=Coöperatieve></div>'''Coöperatieve''' - ''Vereniging van ondernemers om via samenwerking betere bedrijfsresultaten te bereiken op tal van gebieden.''
<div id=Corporatie></div>'''Corporatie'''' - ''Samenwerkingsverband''
<div id=Costuumen></div>'''Costuumen''' - ''Gewoonten''
<div id=Coupure></div>'''Coupure''' - ''Kleinste deel van een aandeel''
<div id=Credietfaciliteiten></div>'''Credietfaciliteiten''' - ''Mogelijkheden om geld te lenen''
<div id=Crisis of control></div>'''Crisis of control'''' - ''Engels: problemen bij het beheersen van processen''
<div id=Cruciaal></div>'''Cruciaal'''' - ''Bepalend, beslissend ''
<div id=Cruciaal></div>'''Cruciaal''' - ''Beslissend; doorslag gevend''
<div id=Cuisine sauvage></div>'''Cuisine sauvage'''' - ''Frans: vermenging van gerechten uit de hele wereld bij het koken''
<div id=Culinair></div>'''Culinair'''' - ''Op kookgebied''
<div id=Culmineren></div>'''Culmineren'''' - ''Zijn toppunt bereiken''
<div id=Cultiveren></div>'''Cultiveren''' - ''Verfijnen''
<div id=Cultuur ></div>'''Cultuur ''' - ''Verbouwen van''
<div id=Cultuurareaal></div>'''Cultuurareaal''' - ''Beschikbare landbouwgrond''
<div id=Cutter></div>'''Cutter'''' - ''Keukenmachine om voedsel klein te maken''
<div id=Cyclecar></div>'''Cyclecar'''' - ''Kleine auto, vaak met 3 wielen, populair in de jaren 1920 tot 1930 ''
<div id=Daisy></div>'''Daisy'''' - ''Goedkope biscuit met figuur van madeliefje erin gedrukt''
<div id=Debacle></div>'''Debacle'''' - ''Mislukking''
<div id=Debiet></div>'''Debiet''' - ''Afzet(kwantitatief)''
<div id=Decennium></div>'''Decennium'''' - ''Periode van tien jaar''
<div id=Deficiëntie></div>'''Deficiëntie'''' - ''Gebrek, tekort''
<div id=Dejeuner></div>'''Dejeuner'''' - ''Frans: lunch''
<div id=Deliberaties></div>'''Deliberaties'''' - ''Beraadslagingen, overlegrondes ''
<div id=Demografisch></div>'''Demografisch'''' - ''Betrekking hebbend op de bevolking''
<div id=Demografische constellatie></div>'''Demografische constellatie'''' - ''De samenstelling van de bevolking ''
<div id=Departementen></div>'''Departementen''' - ''Benaming van regio's in Nederland volgens de indeling in de Franse tijd(1795-1814).''
<div id=Deplorabel></div>'''Deplorabel''' - ''Betreurenswaardig; ellendig''
<div id=Depressie></div>'''Depressie''' - ''Neergang van de welvaart''
<div id=Depressie></div>'''Depressie'''' - ''Neergang, inzinking''
<div id=Derivaat></div>'''Derivaat'''' - ''Bijproduct, afvalproduct van de petrochemische industrie''
<div id=Desastreus></div>'''Desastreus'''' - ''Rampzalig''
<div id=Detachement></div>'''Detachement''' - ''Legeronderdeel''
<div id=Detailhandel></div>'''Detailhandel'''' - ''Handel die rechtstreeks levert aan de consument''
<div id=Detaillist></div>'''Detaillist''' - ''Winkelier''
<div id=Detectie></div>'''Detectie'''' - ''Opsporen en vinden''
<div id=Devaluatie></div>'''Devaluatie'''' - ''Waardedaling''
<div id=Deviezen></div>'''Deviezen'''' - ''Overheidsgeld dat kan dienen om schulden in het buitenland mee te betalen''
<div id=Dextrose></div>'''Dextrose'''' - ''Druivensuiker, glucose''
<div id=Diëtist></div>'''Diëtist'''' - ''Iemand die dieetvoorschriften geeft''
<div id=Differentiatie></div>'''Differentiatie'''' - ''Toeneming van de variëteit, verscheidenheid''
<div id=Differentieel></div>'''Differentieel''' - ''Heeft betrekking op invoerrechten die niet worden naar een uniform tarief, maar onderscheid makend naargelang van de herkomst van de goederen.''
<div id=Diffusie></div>'''Diffusie'''' - ''Verspreiding; inbedding in de samenleving ''
<div id=Diligence></div>'''Diligence''' - ''Rijtuig voor voor personen- en postvervoer''
<div id=Dimensie></div>'''Dimensie'''' - ''Element''
<div id=Dioxine></div>'''Dioxine'''' - ''Zeer giftige chemische verbinding''
<div id=Discipline></div>'''Discipline'''' - ''Tak van wetenschap of onderzoek''
<div id=Discountzaak></div>'''Discountzaak'''' - ''Zaak waar je hoge kortingen krijgt op de adviesprijs''
<div id=Discours></div>'''Discours'''' - ''Maatschappelijke discussie''
<div id=Distributie></div>'''Distributie'''' - ''Verspreiding, verdeling''
<div id=Diversificatie></div>'''Diversificatie'''' - ''Spreiding''
<div id=Diversifiëren></div>'''Diversifiëren'''' - ''Verscheidenheid, verschillen aanbrengen''
<div id=Dividend></div>'''Dividend''' - ''Winstuikering per aandeel''
<div id=DNA></div>'''DNA'''' - ''Bouwsteen voor lichaamscellen''
<div id=Domein></div>'''Domein'''' - ''Gebied waar men in werkt''
<div id=Dominant></div>'''Dominant'''' - ''Overheersend, de overhand hebbend''
<div id=Douanepakhuis></div>'''Douanepakhuis''' - ''Opslag voor goederen waarover nog geen invoerrechten betaald hoeven worden, omdat bestemming nog niet bekend is, of levering nog niet plaatsvindt.''
<div id=Down times></div>'''Down times'''' - ''Engels: aantal keren dat het hijsen van een container mislukte''
<div id=Drainage></div>'''Drainage'''' - ''Afvoer van overtollig water''
<div id=Draineren></div>'''Draineren''' - ''Droogleggen; Verbeteren van de water afvoer''
<div id=Drijfas></div>'''Drijfas''' - ''As waarmee iets aangedreven wordt''
<div id=Dynamiek></div>'''Dynamiek'''' - ''Interne kracht''
<div id=Echelon></div>'''Echelon'''' - ''Niveau binnen een organisatie ''
<div id=Ecologische kleur></div>'''Ecologische kleur'''' - ''milieuvriendelijk''
<div id=Econometrische rationaliteit></div>'''Econometrische rationaliteit'''' - ''Door rekenmodellen voorspeld gedrag ''
<div id=Educatief></div>'''Educatief'''' - ''Opvoedend, vormend, voor studie''
<div id=Eerstaanwezend></div>'''Eerstaanwezend''' - ''Het eerst in dienst van deze onderneming''
<div id=Eestproces></div>'''Eestproces''' - ''Het droogproces van gekiemde gerstkorrels bij hogere temperaturen.''
<div id=Effectueren></div>'''Effectueren'''' - ''In praktijk gebracht''
<div id=Efficiency></div>'''Efficiency'''' - ''Engels: doelmatigheid''
<div id=Efficiëntie></div>'''Efficiëntie'''' - ''Doelmatigheid, het beste resultaat geven''
<div id=Egaliseren></div>'''Egaliseren'''' - ''Gelijk maken''
<div id=Elevator></div>'''Elevator'''' - ''Losinrichting voor massagoed, zoals graan en steenkolen''
<div id=Elite></div>'''Elite'''' - ''kleine, besloten groep van vooraanstaande, bevoorrechte mensen''
<div id=Email></div>'''Email'''' - ''Harde glasachtige laag ter bedekking of versiering van gebruiksartikelen''
<div id=Emballage></div>'''Emballage'''' - ''Verpakking''
<div id=Emissie></div>'''Emissie''' - ''Uitgifte van aandelen''
<div id=Empirisch></div>'''Empirisch''' - ''In de praktijk''
<div id=Emulgator></div>'''Emulgator'''' - ''Stof die het ontstaan van een emulsie bevordert''
<div id=Emulsie></div>'''Emulsie''' - ''Mengsel van water en vet''
<div id=Emulsie></div>'''Emulsie'''' - ''Vloeistof waarin een niet-oplossende stof in zeer kleine deeltjes blijft zweven''
<div id=Entrepotdok></div>'''Entrepotdok''' - ''Opslag in haven voor goederen waarover nog geen invoerrechten betaald hoeven worden, omdat bestemming nog niet bekend is, of levering nog niet plaatsvindt.''
<div id=Enzym></div>'''Enzym'''' - ''Stof die snelheid van bepaalde organische reacties kan versnellen''
<div id=epater le bourgeois></div>'''epater le bourgeois'''' - ''De gewone burger imponeren, overbluffen ''
<div id=Equipage></div>'''Equipage'''' - ''Eigen rijtuig met alles wat erbij hoort ''
<div id=Erts></div>'''Erts'''' - ''Delfstof waaruit metaal gewonnen wordt''
<div id=Essence></div>'''Essence'''' - ''Sterk, aromatisch aftreksel''
<div id=Etablissement></div>'''Etablissement'''' - ''Café, restaurant, eetcafé, etc.''
<div id=Etablissement></div>'''Etablissement''' - ''Geheel van gebouwen en terreinen''
<div id=Etherische></div>'''Etherische'''' - ''Vluchtig, snel verdampend''
<div id=Etnische></div>'''Etnische'''' - ''Allochtone''
<div id=Eufemistisch></div>'''Eufemistisch'''' - ''Verbloemend, verzachtend''
<div id=Euvel></div>'''Euvel'''' - ''Probleem, gebrek''
<div id=Evolueren></div>'''Evolueren'''' - ''Zich geleidelijk ontwikkelen''
<div id=Evolutionair></div>'''Evolutionair'''' - ''Zich geleidelijk ontwikkelend ''
<div id=Excursie></div>'''Excursie'''' - ''Educatief uitstapje naar een bezienswaardigheid''
<div id=Exercitieterrein></div>'''Exercitieterrein'''' - ''Oefenterrein voor militairen''
<div id=Exorbitant></div>'''Exorbitant''' - ''Abnormaal''
<div id=Expansie></div>'''Expansie'''' - ''Uitbreiding''
<div id=Expansie></div>'''Expansie''' - ''Vergroting van het grondgebied''
<div id=Expertise></div>'''Expertise'''' - ''Specialistische kennis''
<div id=Exploitatierekening></div>'''Exploitatierekening''' - ''Lopende rekening''
<div id=Exploiteren></div>'''Exploiteren''' - ''Winstgevend maken''
<div id=Exploreren></div>'''Exploreren'''' - ''Onderzoeken''
<div id=Exponent></div>'''Exponent'''' - ''Voorbeeld; persoon of zaak die een bepaalde stroming vertegenwoordigt''
<div id=Exponentieel></div>'''Exponentieel'''' - ''Buitengewoon sterk''
<div id=Externe financiers></div>'''Externe financiers''' - ''Investeerders en geldgevers(crediteuren) van buiten de onderneming.''
<div id=Extract></div>'''Extract'''' - ''Door indamping verkregen sterk geconcentreerd product''
<div id=Extractie></div>'''Extractie'''' - ''Ergens iets uit trekken, of halen''
<div id=Extractvorm></div>'''Extractvorm''' - ''Door indamping van een stof verkregen werkzaam bestanddeel''
<div id=Extruderen></div>'''Extruderen'''' - ''In een bepaalde vorm persen''
<div id=Faciliteren></div>'''Faciliteren'''' - ''Mogelijk maken d.m.v. voorzieningen''
<div id=Factor></div>'''Factor'''' - ''Iemand die voor rekening van anderen handel drijft''
<div id=Farmaceutische></div>'''Farmaceutische'''' - ''Betrekking hebbend op de bereiding van geneesmiddelen''
<div id=Farmacie></div>'''Farmacie'''' - ''Geneesmiddelenkunde''
<div id=Fastfood></div>'''Fastfood'''' - ''Snel klaar te maken voedsel''
<div id=Fenomeen></div>'''Fenomeen'''' - ''Verschijnsel''
<div id=Ferment></div>'''Ferment'''' - ''Stof die gisting veroorzaakt''
<div id=Fictief></div>'''Fictief''' - ''Niet bestaand''
<div id=Figureren></div>'''Figureren'''' - ''Een rol vervullen ''
<div id=Filantroop></div>'''Filantroop''' - ''Mensenvriend, weldoener''
<div id=Fileren></div>'''Fileren'''' - ''Van graat ontdoen''
<div id=Filiaalbedrijf></div>'''Filiaalbedrijf'''' - ''Bedrijf met centrale inkoop voor diverse vestigingen''
<div id=Filtering></div>'''Filtering''' - ''Zuivering van vloeistoffenn of gassen doo''
<div id=Firmant></div>'''Firmant''' - ''Mede-eigenaar van een firma(vennootschap waarbij eigenaren voor geheel verantwoordelijk zijn); zie ook: vennootschap.''
<div id=Flaneren></div>'''Flaneren'''' - ''Zorgeloos rondslenteren''
<div id=Fluctueren></div>'''Fluctueren'''' - ''Schommelen''
<div id=Fluoridering></div>'''Fluoridering'''' - ''Toevoegen van fluoride''
<div id=Fluorwaterstof></div>'''Fluorwaterstof'''' - ''Waterstof fluoride''
<div id=Folie></div>'''Folie'''' - ''Zeer dun materiaal''
<div id=Fosfatase></div>'''Fosfatase'''' - ''Soort enzym''
<div id=Fouragering></div>'''Fouragering'''' - ''bevoorrrading''
<div id=Fourneren></div>'''Fourneren''' - ''Verschaffen, voorzien van''
<div id=Fractioneren></div>'''Fractioneren'''' - ''Uiteenleggen in elementen''
<div id=Fragmenteren></div>'''Fragmenteren'''' - ''In delen uiteen vallen''
<div id=Functiegroep></div>'''Functiegroep'''' - ''Technische constructies die bij elkaar horen, zoals koppeling en versnellingsbak ''
<div id=Functional foods></div>'''Functional foods'''' - ''Engels: voedingsmiddelen die tekorten in de natuurlijke voeding compenseren''
<div id=Fundamenteel></div>'''Fundamenteel'''' - ''Tot grondslag dienend, in de grond''
<div id=furore></div>'''furore'''' - ''Grote opgang, bekendheid''
<div id=Fusion></div>'''Fusion'''' - ''Engels: vermenging van Westerse en Aziatische ingrediënten bij het koken''
<div id=Fysiologie></div>'''Fysiologie'''' - ''Natuurkundige effecten''
<div id=Fysioloog></div>'''Fysioloog''' - ''Beoefenaar fysiologie: leer van de levensverschijnselen van levende wezens.''
<div id=Fysisch></div>'''Fysisch'''' - ''Natuurkundig''
<div id=Gaan></div>'''Gaan''' - ''Lopen''
<div id=Gaandewerk></div>'''Gaandewerk''' - ''Aandrijvingsmechaniek van de molen''
<div id=Gaschromatograaf></div>'''Gaschromatograaf'''' - ''Toestel dat mengsel scheidt door middel van chromatografie''
<div id=Gasgenerator></div>'''Gasgenerator'''' - ''Machine die door middel van gasverbranding een motor aan kan drijven ''
<div id=Geallieerden></div>'''Geallieerden'''' - ''Bondgenoten: Westeuropese landen die samen tegen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije vochten''
<div id=Geavanceerd></div>'''Geavanceerd'''' - ''Vooruitstrevend, gebruikmakend van de nieuwste inzichten''
<div id=Geboekstaafd></div>'''Geboekstaafd'''' - ''Opgeschreven om later te kunnen raadplegen ''
<div id=Gedeputeerde Staten></div>'''Gedeputeerde Staten''' - ''Leden van Provinciale Staten die met de Commissaris van de Koningin het Dagelijks Bestuur van de Provincie vormen.''
<div id=Gedestilleerd></div>'''Gedestilleerd''' - ''Alcohohoudende drank die meer dan 15 voumeproce''
<div id=Gedistilleerd></div>'''Gedistilleerd'''' - ''Sterke drank''
<div id=Geducht></div>'''Geducht'''' - ''Vreeswekkend, om rekening mee te houden''
<div id=Gefortuneerd></div>'''Gefortuneerd'''' - ''Rijk''
<div id=Gefourneerd></div>'''Gefourneerd''' - ''''
<div id=Gehalte-analyse></div>'''Gehalte-analyse''' - ''Vaststelling gehalte suiker in bieten of riet.''
<div id=Gehaltebetaling></div>'''Gehaltebetaling''' - ''Gehalte suiker bepaalt prijs bieten of riet.''
<div id=Geharrewar></div>'''Geharrewar''' - ''Kleingeestig getwist''
<div id=Geheelonthouder></div>'''Geheelonthouder''' - ''Iemand die geen alcohol gebruikten nooit wil gebruiken.''
<div id=Geïnstitutionaliseerd></div>'''Geïnstitutionaliseerd'''' - ''Door verenigingen, bonden, e.d. onder de mensen gebracht ''
<div id=Geïntegreerd></div>'''Geïntegreerd'''' - ''Samengevoegd met het geheel''
<div id=Gelasten></div>'''Gelasten''' - ''Verordonneren, bevelen''
<div id=Geleding></div>'''Geleding'''' - ''Onderdeel van een samenhangend geheel''
<div id=Geliquideerd></div>'''Geliquideerd''' - ''Beëindigd, opgeheven.''
<div id=Gêne></div>'''Gêne'''' - ''Verlegenheid, schroom''
<div id=Genereren></div>'''Genereren'''' - ''Doen ontstaan, voortbrengen''
<div id=Genetisch></div>'''Genetisch'''' - ''Erfelijk''
<div id=Geneugten></div>'''Geneugten'''' - ''Genietingen, genot ''
<div id=Genuanceerd></div>'''Genuanceerd'''' - ''Niet eenzijdig''
<div id=Geografischeafstand></div>'''Geografische afstand'''' - ''Niet de figuurlijjke maar de letterlijke afstand''
<div id=Geparenteerd></div>'''Geparenteerd''' - ''Verwant aan''
<div id=Geporteerd zijn></div>'''Geporteerd zijn'''' - ''Ergens vóór zijn''
<div id=Geraffineerd></div>'''Geraffineerd''' - ''Gezuiverd na oplossing en koken in water, ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Gesmade ></div>'''Gesmade '''' - ''Verachte, met de nek aangekeken''
<div id=Gesmade></div>'''Gesmade'''' - ''Verachte, met de nek aangekeken ''
<div id=Getroosten></div>'''Getroosten''' - ''Moeite doen''
<div id=Getroosten></div>'''Getroosten''' - ''Moeite nemen''
<div id=Gewasveredeling></div>'''Gewasveredeling''' - ''Via kweekmethodes de kwaliteit van gewassen verbeteren.''
<div id=gezindte></div>'''gezindte'''' - ''Geloof, levensovertuiging''
<div id=Giek></div>'''Giek'''' - ''Het gedeelte van de kraan waar de last aan hangt''
<div id=Gilden></div>'''Gilden''' - ''Hechte middeleeuwse belangenorganisatie van vakbroeders("collega's"/concurrenten). ''
<div id=Gilde-opleiding></div>'''Gilde-opleiding''' - ''Zeer strak georganiseerde opleiding volgens de methode "werkend lerend" van leerling, gezel naar meester''
<div id=Gildereglement></div>'''Gildereglement''' - ''Officieel vastgelegde regeling van het gilde''
<div id=Gist></div>'''Gist'''' - ''Biologische eencellige schimmel''
<div id=Gist></div>'''Gist''' - ''Stof die in gistende massa afgescheiden wordt.''
<div id=Gistconcentraat></div>'''Gistconcentraat''' - ''wat door concentreren(samenvoegen) verkregen wordt.''
<div id=Gisten ></div>'''Gisten ''' - ''Door micro-organismen bewerkstelligde verandering van stoffen, waarbij verbindingen overgaan naar een eenvoudigere samenstelling.''
<div id=Gistproces></div>'''Gistproces''' - ''Proces waarin micro-organismen(=ééncelligen) zorgen voor veranderingen van de chemische structuur.''
<div id=Giststammen></div>'''Giststammen''' - ''Bewust door teelt verkregen groep gisten di qua eigenschappen nauw verwant zijn.''
<div id=Glucose></div>'''Glucose'''' - ''Zoetstof uit zetmeel''
<div id=Gluten></div>'''Gluten''' - ''Kleverige eiwitachtigestoffen; vooral in tarwe''
<div id=Glycerine ></div>'''Glycerine'''' - ''Bijproduct van de zeepfabricage, gebruikt o.a. voor huidverzorging maar ook als koelvloeistof''
<div id=Glyfosfaat></div>'''Glyfosfaat'''' - ''Onkruidbestrijdingsmiddel''
<div id=Gort></div>'''Gort'''' - ''Gepelde, geslepen en geglansde gerst''
<div id=Graisse alimentaire></div>'''Graisse alimentaire''' - ''Frans: voedingsvet''
<div id=Grazing></div>'''Grazing'''' - ''Engels: veel kleine maaltijden op een dag eten''
<div id=Grossier></div>'''Grossier''' - ''Groothandel''
<div id=Grossier></div>'''Grossier'''' - ''Groothandelaar''
<div id=Grutten></div>'''Grutten'''' - ''Graan dat op de molen verbrijzeld is''
<div id=Guano></div>'''Guano''' - ''Stikstofhoudende vogelmest uit Peru, geen kunstmest''
<div id=Halfbasterden></div>'''Halfbasterden''' - ''Suiker van een bepaalde gradatie mindere kwaliteit.''
<div id=Halffabrikaat></div>'''Halffabrikaat''' - ''Gedeeltelijk bewerkte grondstof suiker die weer grondstof is voor (meerdere) eindprodukten suiker(verbruiksgoederen, consumptigoederen, voedingsmiddelen).''
<div id=Hardingsprocédé></div>'''Hardingsprocédé''' - ''Manier om vloeibaar vet (Plantaardige olie) vast te maken''
<div id=Haricots verts></div>'''Haricots verts'''' - ''Frans: soort spercibonen''
<div id=Hausse></div>'''Hausse'''' - ''Opleving, opgaande beweging''
<div id=Hausse></div>'''Hausse''' - ''Stijging''
<div id=Hectoliter></div>'''Hectoliter''' - ''100 liter''
<div id=Hegemonie></div>'''Hegemonie'''' - ''Heerschappij, overwicht ''
<div id=Heraut></div>'''Heraut'''' - ''Omroeper, aankondiger van koninklijke bezoeken e.d. ''
<div id=Heroïsme></div>'''Heroïsme'''' - ''Heldendom ''
<div id=Heterogeen></div>'''Heterogeen'''' - ''Ongelijksoortig''
<div id=Hiërarchisch></div>'''Hiërarchisch''' - ''''
<div id=High Court of justice></div>'''High Court of justice''' - ''Engels: hooggerechtshof''
<div id=High tech></div>'''High tech'''' - ''Engels: technisch heel vooruitstrevend''
<div id=Highlight></div>'''Highlight'''' - ''Hoogtepunt''
<div id=Histografie></div>'''Histografie''' - ''Beschrijving van de geschiedenis (historie)''
<div id=Hofstede></div>'''Hofstede''' - ''Grote boerderij''
<div id=Hollandsche Gazfabryk></div>'''Hollandsche Gazfabryk''' - ''Gasfabriek opgericht in 1845 door de Amsterdamse suikerfabrikant C.de Bruijn, waarmee hij als grote klant, het monopolie brak van de “Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie”.''
<div id=Home economics></div>'''Home economics'''' - ''Engels: beheren huishoudelijke uitgaven''
<div id=Homogeen></div>'''Homogeen''' - ''Gelijkmatig; alles het zelfde''
<div id=Homogeniseren></div>'''Homogeniseren'''' - ''Van dezelfde aard of samenstelling maken''
<div id=Hoofd van de bevolking></div>'''Hoofd van de bevolking''' - ''per persoon''
<div id=Hoogconjunctuur></div>'''Hoogconjunctuur''' - ''Opbloei van de welvaart''
<div id=Hormonen></div>'''Hormonen'''' - ''Stof die dient om lichaamsprocessen te bevorderen''
<div id=Hot issue></div>'''Hot issue'''' - ''Engels: onderwerp waar veel over gepraat wordt''
<div id=Huishoudensverdunning></div>'''Huishoudensverdunning'''' - ''Vermindering van gemiddeld aantal personen per huishouden ''
<div id=Huiszittinghuis></div>'''Huiszittinghuis''' - ''Liefdadigheid''
<div id=Hybrideaandrijving></div>'''Hybrideaandrijving'''' - ''Twee verschillende krachtbronnen (b.v. benzine en elektriciteit) ''
<div id=Hydrant></div>'''Hydrant'''' - ''Staande aansluiting op ondergronds leidingnet''
<div id=Hydraulisch></div>'''Hydraulisch'''' - ''Op vloeistofdruk werkend''
<div id=Hydrogenering></div>'''Hydrogenering'''' - ''Verbinden met waterstof''
<div id=Ideëel></div>'''Ideëel'''' - ''Gericht op verwezelijking van een idee''
<div id=Ideeëngoed></div>'''Ideeëngoed'''' - ''Gedachtegoed; het geheel aan voorkomende opvattingen ''
<div id=Ideologie></div>'''Ideologie'''' - ''Systeem van ideeën en zingeving''
<div id=Ideologische motieven></div>'''Ideologische motieven''' - ''Beweegredenen gebaseerd op opvattingen''
<div id=IJken></div>'''IJken'''' - ''Toetsen aan de gestelde eisen''
<div id=Imago></div>'''Imago'''' - ''Beeld dat men van iemand of een zaak heeft''
<div id=Implementatie></div>'''Implementatie'''' - ''Invoering, uitvoering''
<div id=Impliceren></div>'''Impliceren''' - ''Inhouden''
<div id=Impliciet></div>'''Impliciet'''' - ''Er in opgesloten''
<div id=In extenso></div>'''In extenso'''' - ''Uitgebreid''
<div id=In loco></div>'''In loco''' - ''Ter plaatse, daar''
<div id=Inbedding></div>'''Inbedding'''' - ''Opneming, inpassing''
<div id=Inch></div>'''Inch''' - ''Engelse lengtemaat: 2,5 cm''
<div id=Incident></div>'''Incident''' - ''''
<div id=Incidenteel></div>'''Incidenteel''' - ''een enkele keer voorkomend''
<div id=Incognito></div>'''Incognito'''' - ''Onherkenbaar vermomd door speciale kleding ''
<div id=Incompetent></div>'''Incompetent''' - ''Niet ter zake kundig''
<div id=Incorporatie></div>'''Incorporatie'''' - ''Opname in een groter geheel''
<div id=Incorporeren></div>'''Incorporeren'''' - ''Opnemen in een groter geheel''
<div id=Incrementeel></div>'''Incrementeel'''' - ''In aantal of kwaliteit toenemend ''
<div id=indampen></div>'''indampen''' - ''Concentratie door verdamping van het sap''
<div id=Indamping></div>'''Indamping,''' - ''Concentratie door verdamping van het sap''
<div id=Indicatie></div>'''Indicatie'''' - ''Aanwijzing''
<div id=indikken></div>'''indikken''' - ''Door koken verdikken.''
<div id=indikken></div>'''indikken''' - ''Dunsap(=gezuiverd ruwsap) door koken verdikken.''
<div id=Indische cultures></div>'''Indische cultures''' - ''Produktie van suikerriet in Nederlandsch Indië onder het systeem van het Cultuurstelsel tussen 1830 en circa 1870: deel van suikerrietproduktie moest als pacht afgedragen worden tbv de Europese markt.''
<div id=Inferieur></div>'''Inferieur''' - ''Slecht''
<div id=Infrastructuur></div>'''Infrastructuur'''' - ''Het totaal van onroerende voorzieningen, zoals wegen, spoorlijnen, telefoonverbindingen''
<div id=Ingrediënt></div>'''Ingrediënt'''' - ''Benodigd bestanddeel''
<div id=Initiatief></div>'''Initiatief''' - ''Het doen van de eerste stap''
<div id=Innovatie></div>'''Innovatie'''' - ''Vernieuwing''
<div id=Innovator></div>'''Innovator''' - ''Vernieuwer''
<div id=Instant pudding></div>'''Instant pudding'''' - ''Pudding die zeer snel is te bereiden omdat hij al is voorbewerkt''
<div id=Institutionalisering></div>'''Institutionalisering'''' - ''Het onderbrengen in instituties, zoals het onderwijs''
<div id=Institutioneel></div>'''Institutioneel'''' - ''Door organisaties geregeld en beheerd ''
<div id=Integer></div>'''Integer''' - ''Betrouwbaar''
<div id=Intensiveren></div>'''Intensiveren'''' - ''Verhevigen, krachtiger maken''
<div id=Interbellum></div>'''Interbellum'''' - ''Periode tussen 1e en 2e wereldoorlog ''
<div id=Interdisciplinair></div>'''Interdisciplinair'''' - ''Verschillende takken van wetenschap betreffend''
<div id=Interfereren></div>'''Interfereren'''' - ''Tussenbeiden komen, in de weg staan''
<div id=Intermediair></div>'''Intermediair'''' - ''Tussenpersoon, bemiddelaar ''
<div id=Interpreteren></div>'''Interpreteren'''' - ''Uitleggen''
<div id=Interstedelijk></div>'''Interstedelijk''' - ''Tussen twee, enkele steden.''
<div id=Intimiderend></div>'''Intimiderend''' - ''Schrikaanjagend bewust of onbewust.''
<div id=Inventief></div>'''Inventief'''' - ''Vindingrijk''
<div id=Inventiviteit></div>'''Inventiviteit''' - ''Vindingrijkheid''
<div id=inversie></div>'''inversie''' - ''Hier: niet meer omkeerbaar proces.''
<div id=Invoerrecht></div>'''Invoerrecht''' - ''Belasting die bij invoer van suiker wordt geheven.''
<div id=Irrationele reiziger></div>'''Irrationele reiziger'''' - ''Reiziger die niet nadenkt over de gevolgen voor het algemeen belang van zijn manier van reizen ''
<div id=Jaagpad></div>'''Jaagpad''' - ''Pad langs kanaal waarover paarden lopen die een schip trekken''
<div id=Jenever></div>'''Jenever''' - ''Sterk alcoholische drank bereid uit moutwijn waaraan bij de destillatie jeneverbessen zijn toegevoegd die het aroma geven.''
<div id=Joint venture></div>'''Joint venture'''' - ''Engels: Samenwerkingsverband tussen bedrijven''
<div id=Jute></div>'''Jute'''' - ''Vezelstof van een soort hennep, waar o.a. zakken van gemaakt worden''
<div id=Kaapstander></div>'''Kaapstander'''' - ''Windas die loodrecht op een voetstuk staat''
<div id=Kaar></div>'''Kaar''' - ''Vierkante trechter voor graan aanvoer''
<div id=Kaiserauszug></div>'''Kaiserauszug''' - ''Duits: voor de keizer uitgesorteerd''
<div id=Kamer van Koophandel></div>'''Kamer van Koophandel''' - ''Instelling van en voor ondernemers die tracht bij te dragen aan een goed ondernemersklimaat.''
<div id=Kandij></div>'''Kandij''' - ''Om draden tot prismavormige brokken gekristalliseerde suiker.''
<div id=Kapitaal intensief></div>'''Kapitaal intensief''' - ''Veel geld kostend''
<div id=Kapitaalsomvang></div>'''Kapitaalsomvang''' - ''Totaalkapitaal dat beschikbaar is of kan komen voor een onderneming.''
<div id=Karn></div>'''Karn'''' - ''Soort kuip waarin uit melk boter afgescheiden wordt''
<div id=Karnen></div>'''Karnen''' - ''Room omvormen tot boter''
<div id=Kartel></div>'''Kartel'''' - ''Organisatie van bedrijven die prijsafspraken maken om concurrentie te voorkomen ''
<div id=Kartel></div>'''Kartel''' - ''Samenwerkingsverband om de prijzen te beheersen''
<div id=Kat></div>'''Kat'''' - ''Hijscabine van een brugkraan''
<div id=Katalase></div>'''Katalase'''' - ''IJzerhoudend eiwit''
<div id=Katalysator></div>'''Katalysator'''' - ''Datgene dat het proces bevordert''
<div id=Kegelvormige suikerbrood></div>'''Kegelvormige suikerbrood''' - ''Suiker in de vorm van brood(=kegel).''
<div id=Keizerrijk></div>'''Keizerrijk''' - ''Rijk van Keizer Napoleon, bestaande uit Frankrijk, vazalstaten, bezette Europese gebieden en kolonieen(1799 - 1815).''
<div id=Kennisregime></div>'''Kennisregime'''' - ''Geheel van instituties die voorzien in de kennis over een bepaald onderwerp''
<div id=Kiemmethode></div>'''Kiemmethode''' - ''Methode om gerstkorrels te laten uitkomen''
<div id=Klaarsel></div>'''Klaarsel''' - ''Kleurloze verzadigde suikeroplossing ter ontkleuring van de broden.''
<div id=Klassering></div>'''Klassering''' - ''Indeling in soorten of klassen.''
<div id=Klerk></div>'''Klerk''' - ''Boekhoudkundige hulp;schrijver''
<div id=Kluwen></div>'''Kluwen''' - ''Ingewikkeld geheel''
<div id=Know-how></div>'''Know-how'''' - ''Engels: kennis van iets specifieks''
<div id=Koelketting></div>'''Koelketting'''' - ''Opslagplaatsen, koelwagens en vrieskisten waarin de voedingswaren achtereenvolgens in bevroren toestand gehouden worden voordat ze verkocht worden''
<div id=Koelvitrine></div>'''Koelvitrine'''' - ''Koelkast in winkels waar je de artikelen ziet liggen''
<div id=Koerswijzigingen></div>'''Koerswijzigingen''' - ''Verandering van richting''
<div id=Kolonie></div>'''Kolonie''' - ''Land dat behoort aan een ander land''
<div id=Koninkrijk Holland></div>'''Koninkrijk Holland''' - ''Koninkrijk onder Frans gezag(1806-1810).''
<div id=Koolhydraten></div>'''Koolhydraten'''' - ''Belangrijke stoffen voor de energievoorziening van het lichaam''
<div id=Koolspitslamp></div>'''Koolspitslamp''' - ''Ouderwetse electrische lamp op basis van koolstof''
<div id=Koolzuur></div>'''Koolzuur''' - ''Verbinding van koolstof met zuurstof en waterstof; komt niet voor in vrije toestand.''
<div id=Kopersulfaat></div>'''Kopersulfaat'''' - ''Witte, poederige stof''
<div id=Kopschuw></div>'''Kopschuw''' - ''Angstig, geneigd zijn iets te vermijden''
<div id=Kopspoor></div>'''Kopspoor''' - ''Spoorlijn die eindigt in een station''
<div id=Koudeketen></div>'''Koudeketen'''' - ''Opslagplaatsen, koelwagens en vrieskisten waarin de voedingswaren achtereenvolgens in bevroren toestand gehouden worden voordat ze verkocht worden''
<div id=krachtwerktuig></div>'''krachtwerktuig''' - ''werktuig dat arbeidsvermogen voortbrengt''
<div id=Kristallisatie></div>'''Kristallisatie'''' - ''Het overgaan in kristallen, het tot een vaste stof maken''
<div id=Kristalliseren></div>'''Kristalliseren''' - ''Kristal vormen: stof krijgt specifieke kristalvorm; kenmerken: vast,gelijke delen met regelmatige inwendige structuur en zijvlakken,''
<div id=Krokant></div>'''Krokant'''' - ''knapperig''
<div id=Kruidnagelen></div>'''Kruidnagelen''' - ''Bloemknop van de kruidnagelboom die gedroogd gebruikt wordt als specerij''
<div id=Kuiper></div>'''Kuiper''' - ''Maker van kuipen(tonnen).''
<div id=Kuiperij></div>'''Kuiperij''' - ''Werkplaats waar kuipen(tonnen) gemaakt worden.''
<div id=kurkuma></div>'''kurkuma'''' - ''Geelwortel''
<div id=Kwaliteitsmonopolie></div>'''Kwaliteitsmonopolie''' - ''Toonaangevend als het over kwaliteit gaat.''
<div id=Labiel></div>'''Labiel'''' - ''Onevenwichtig''
<div id=Labiliteit></div>'''Labiliteit'''' - ''Onevenwichtigheid''
<div id=Laboratorium></div>'''Laboratorium'''' - ''Ruimte waarin wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt''
<div id=Lacune></div>'''Lacune''' - ''Hiaat, gemis''
<div id=Lacunes></div>'''Lacunes''' - ''Gaten''
<div id=Laken></div>'''Laken''' - ''De schuld geven''
<div id=Lakmoesproef ></div>'''Lakmoesproef '''' - ''Test die voorgoed uitsluitsel geeft over iets wat twijfelachtig was''
<div id=Laminaten></div>'''Laminaten'''' - ''Folies''
<div id=Lamoesproef></div>'''Lamoesproef'''' - ''Test die voorgoed uitsluitsel geeft over iets wat twijfelachtig was ''
<div id=Landbouwcrisis></div>'''Landbouwcrisis''' - ''Crisis in landbouw wereldwijd veroorzaakt door graanoverschot(enorme produktie VS met name rond 1880) en later ook suikercrisis door overproduktie; in eerste instantie is suikerbietenteelt echter juist aantrekkelijk.''
<div id=Landhoofd></div>'''Landhoofd''' - ''Steunpunt voor brugdelen aan landzijde''
<div id=Langsligger></div>'''Langsligger''' - ''In de lengte liggende balk of drager''
<div id=l'Art pour l'art></div>'''l'Art pour l'art'''' - ''Om de kunst zelf, niet om praktische redenen''
<div id=Latent></div>'''Latent'''' - ''Verborgen blijvend ''
<div id=Legitimeren></div>'''Legitimeren'''' - ''Wettig verklaren''
<div id=Liberalisering></div>'''Liberalisering'''' - ''Het vrijgeven van de handel''
<div id=Lichter></div>'''Lichter'''' - ''Vaartuig van geringe diepgang voor vervoer van goederen van zeeschip naar de wal''
<div id=Lijnrederij></div>'''Lijnrederij'''' - ''Bedrijf dat schepen exploiteert die lijndiensten onderhouden''
<div id=Lineair></div>'''Lineair'''' - ''Rechtdoor lopend, zonder bochten''
<div id=Linolzuur></div>'''Linolzuur'''' - ''Chemische verbinding gebruikt in levensmiddelen''
<div id=Liquidatie></div>'''Liquidatie''' - ''Opheffing beëindiging van onderneming.''
<div id=Litanie></div>'''Litanie'''' - ''Lange eentonige opsomming ''
<div id=Lobby></div>'''Lobby'''' - ''Beïnvloeding van beleidsmakers''
<div id=Lobbyen></div>'''Lobbyen''' - ''Informeel praten om meningen te beïnvloeden''
<div id=Locomobiel></div>'''Locomobiel''' - ''Verplaatsbare stoommachine; Stoomtrekker''
<div id=Logistiek></div>'''Logistiek'''' - ''Beheersing van goederenbewegingen''
<div id=Lompen></div>'''Lompen''' - ''Zie:melisse.''
<div id=Loopas></div>'''Loopas''' - ''Drijfas van een locomotief''
<div id=Ludiek></div>'''Ludiek'''' - ''Speels''
<div id=Lunchroom></div>'''Lunchroom'''' - ''Zaak waar men de middagmaaltijd kan gebruiken''
<div id=Maandpaarden></div>'''Maandpaarden'''' - ''Per maand gehuurde paarden ''
<div id=Maatschappelijk kapitaal></div>'''Maatschappelijk kapitaal''' - ''Totaalkapitaal dat voor de onderneming volgens de statuten beschikbaar kan zijn en voor een vastgesteld deel ook erin geïnvesteerd moet zijn.''
<div id=Macadamweg></div>'''Macadamweg'''' - ''Met steenslag verharde weg ''
<div id=Macro></div>'''Macro'''' - ''Groot(schalig)''
<div id=Macromoleculair></div>'''Macromoleculair'''' - ''Bestaande uit zeer grote moleculen''
<div id=Maizena></div>'''Maïzena'''' - ''Maïsmeel, gebruikt in de bereiding van gerechten''
<div id=Malaise></div>'''Malaise'''' - ''Economisch slechte tijd ''
<div id=Manifesteren></div>'''Manifesteren'''' - ''Zichtbaar worden''
<div id=Manipuleren></div>'''Manipuleren'''' - ''Het naar zijn hand zetten; het op de goede plaats zetten van goederen''
<div id=Manoeuvre></div>'''Manoeuvre'''' - ''Militaire gevechtsoefening''
<div id=Manoeuvreren></div>'''Manoeuvreren'''' - ''Heen en weer bewegen om in een bepaalde positie te komen.''
<div id=Manufactuur></div>'''Manufactuur'''' - ''Fabriek of atelier waar handmatig producten vervaardigd worden ''
<div id=Marginaal></div>'''Marginaal''' - ''Klein''
<div id=Marineren></div>'''Marineren'''' - ''Een zekere tijd in een mengsel van wijn en kruiden leggen om een aparte smaak te krijgen''
<div id=Marketeer></div>'''Marketeer'''' - ''Marketing specialist''
<div id=Marketing></div>'''Marketing'''' - ''Onderzoeken wat consumenten willen''
<div id=Marktsegment></div>'''Marktsegment''' - ''Deel van de markt''
<div id=Marktsegment></div>'''Marktsegment'''' - ''Gedeelte van de markt ''
<div id=Marshallhulp></div>'''Marshallhulp'''' - ''Financiële hulp van de VS voor de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog''
<div id=Massaorganisatie></div>'''Massaorganisatie'''' - ''Organisatie die werkt voor een groot aantal mensen ''
<div id=Massaspectrometer></div>'''Massaspectrometer'''' - ''Apparaat om ionen te onderscheiden naar hun massa''
<div id=Masterplan></div>'''Masterplan'''' - ''Veelomvattend , uit veel onderdelen bestaand plan''
<div id=Meanderden></div>'''Meanderden'''' - ''Slingerden zich bochtig ''
<div id=Mechanisatie></div>'''Mechanisatie''' - ''Ingebruikname van gereedschappen en machines om het produktieproces te verbeteren, inspelend op de ontwikkelingen van bedrijf en beschikbare techniek.''
<div id=Meekrap></div>'''Meekrap''' - ''Overblijvend kruid uit familie der sterbladigen vroeger vooral in Zeeland verbouwd om de kleurstoffen uit de wortelstokken''
<div id=Meekrap></div>'''Meekrap'''' - ''Rode kleurstof, genoemd naar het kruid waaruit deze gewonnen wordt''
<div id=melasse></div>'''melasse''' - ''Dik vloeibare, suikerhoudende massa di bij suikerbereiding overblijft en waaruit de suikerdelen niet meer kristalliseren.''
<div id=melassevorming></div>'''melassevorming''' - ''Dik vloeibare, suikerhoudende massa di bij suikerbereiding overblijft en waaruit de suikerdelen niet meer kristalliseren.''
<div id=Melisse></div>'''Melisse''' - ''Mindere kwaliteit broodsuiker(suiker in kegelvorm die tot stand komt door gebruikmaking van kegelvormen/broodvormen van klei).''
<div id=Merites></div>'''Merites''' - ''Verdienste, waarde''
<div id=Mestspecie></div>'''Mestspecie''' - ''Meststof''
<div id=Methylether></div>'''Methylether''' - ''Stof die verdampt en daarbij warmte onttrekt aan omgeving.''
<div id=Micro/organismen></div>'''Micro/organismen''' - ''Levend organisme dat slechts met een microscoop is waar te nemen.''
<div id=Microbiologie></div>'''Microbiologie''' - ''Wetenschap van de micro-organismen: bacterieën, ééncellige dieren, ééncellige planten en ééncellige schimmels(bijvoorbeeld gisten).''
<div id=Micromilieu></div>'''Micromilieu'''' - ''Leefklimmat in een kleine afgesloten omgeving''
<div id=Microverschijnselen></div>'''Microverschijnselen'''' - ''Verschijnselen die zich op onderdelen van het onderzoeksgebied voordoen ''
<div id=Middeleeuwen></div>'''Middeleeuwen''' - ''Periode in de geschiedenis van de 4e tot de 16e eeuw.''
<div id=Mineur></div>'''Mineur''' - ''Mijnenlegger en opruimer''
<div id=minuscuul></div>'''minuscuul'''' - ''Zeer klein''
<div id=Minutieus></div>'''Minutieus'''' - ''Zeer nauwkeurig''
<div id=Missive></div>'''Missive'''' - ''Officiële brief met belangrijke mededeling ''
<div id=Mobilisatie></div>'''Mobilisatie'''' - ''Het leger in gereedheid brengen om oorlog te voeren''
<div id=Modal split></div>'''Modal split'''' - ''Procentuele verdeling van het totale vervoer in een land over de soorten vervoermiddelen ''
<div id=Modaliteit></div>'''Modaliteit'''' - ''Verschijningsvorm waarin zich iets voordoet''
<div id=Modedrank></div>'''Modedrank''' - ''Drank die in is en daardoor velen gaan drinken.''
<div id=Modellering></div>'''Modellering'''' - ''Het zodanig vormgeven dat het in een kader past, in dit geval de maatschappij; het aan regels onderwerpen ''
<div id=Modificeren></div>'''Modificeren'''' - ''Wijzigen, aanpassen van een product''
<div id=Mondiaal></div>'''Mondiaal'''' - ''De hele wereld betreffend''
<div id=Monopolie></div>'''Monopolie'''' - ''Alleenrecht''
<div id=Monopoliepositie></div>'''Monopoliepositie''' - ''De enige of vruit de grootste aanbieder in een markt''
<div id=Monopolist></div>'''Monopolist'''' - ''Organisatie die het monopolie heeft ''
<div id=Mouten></div>'''Mouten''' - ''Laten ontkiemen van gerst in kelder en drogen daarna.''
<div id=Mouterij></div>'''Mouterij''' - ''Plaats waar graan mout( ontkiemt en droogt).''
<div id=Moutmeel></div>'''Moutmeel''' - ''Gemalen mout''
<div id=Mouture à L'anglaise></div>'''Mouture à L'anglaise''' - ''Malen op z'n Engels''
<div id=Mud></div>'''Mud''' - ''Hectoliter 100 liter''
<div id=Muesli></div>'''Muesli'''' - ''Gerecht bestaande uit granen, noten, rozijnen, etc.''
<div id=Multi textured snacks></div>'''Multi textured snacks'''' - ''Engels: snacks met verschillende omhullingen''
<div id=Multidisciplinair></div>'''Multidisciplinair'''' - ''Betrekking hebbend op een aantal takken van wetenschap''
<div id=Multinational></div>'''Multinational'''' - ''Onderneming met vestigingen in meer landen''
<div id=Multi-user></div>'''Multi-user'''' - ''Engels: voor meerdere soorten van gebruik geschikt''
<div id=Naamloze vennootschap></div>'''Naamloze vennootschap''' - ''NV: Bedrijf dat opgericht is bij notariële akte(vatlegging ''
<div id=Naamloze vennootschap></div>'''Naamloze vennootschap'''' - ''Ondernemingsvorm waarbij aandeelhouders eigegaar zijn van het bedrijf''
<div id=Naasten></div>'''Naasten''' - ''Nationaliseren, bezit van de overheid maken''
<div id=Nagisting></div>'''Nagisting''' - ''Gisting na het hoofdgistingsproces in vaten of flessen.''
<div id=Nalatenschap></div>'''Nalatenschap''' - ''Erfenis''
<div id=Naturel></div>'''Naturel'''' - ''Natuurlijk van smaak en kleur''
<div id=Navenant></div>'''Navenant'''' - ''Naar verhouding ''
<div id=Nederlandsche Handel-Maatschappij></div>'''Nederlandsche Handel-Maatschappij''' - ''Import- en exportbedrijf(afkorting NHM), opgericht op initiatief van Koning Willem I in 1824, met als doel bestaande handelsrelaties uit te bouwen en nieuwe handelskanalen aan te boren; speelde belangrijke rol in Nederlandsch Indie, ondermeer als inner van belasting in natura, zoals suiker.''
<div id=Nederlandsche Suikerraffinaderij></div>'''Nederlandsche Suikerraffinaderij''' - ''In 1847opgerichte raffinaderij van de broers de Bruijn. Na een surséance worden hierin hun bestaande raffinaderijen ondergebracht.''
<div id=Neo-classicistisch></div>'''Neo-classicistisch''' - ''Naar het voorbeeld van gebouwen uit de Griekse of Romeinse oudheid''
<div id=Neo-Tudorstijl></div>'''Neo-Tudorstijl''' - ''Naar het voorbeeld van Tudor architectuur in 16e eeuws Engeland''
<div id=Nevenresultaat></div>'''Nevenresultaat''' - ''Extra gelijkwaardig resultaat.''
<div id=Niche></div>'''Niche'''' - ''Specifieke groep afnemers voor speciale producten ''
<div id=Niet-bona fide></div>'''Niet-bona fide''' - ''Niet te vertrouwen''
<div id=Niet-verzadigd></div>'''Niet-verzadigd''' - ''Niet alle suiker is opgenomen in oplossing''
<div id=Nijverheidsgewas></div>'''Nijverheidsgewas''' - ''Gewas voor fabriek''
<div id=Nitriet></div>'''Nitriet'''' - ''Zout van salpeterzuur''
<div id=Nobelprijs></div>'''Nobelprijs'''' - ''Hoogste internationale prijs voor bijzondere verdiensten voor de mensheid''
<div id=Nokkenas></div>'''Nokkenas'''' - ''As met nokken die de kleppen van een automotor bedienen ''
<div id=Nominale kracht></div>'''Nominale kracht''' - ''Gemeten kracht''
<div id=non-profit></div>'''non-profit'''' - ''Niet gericht op winst maken''
<div id=Notabelen></div>'''Notabelen''' - ''Burgers met aanzien''
<div id=Novel food></div>'''Novel food'''' - ''Engels: nieuwe voedingsmiddelen''
<div id=Novum></div>'''Novum'''' - ''Nieuwtje ''
<div id=Nutriënten></div>'''Nutriënten'''' - ''Voedingsstoffen''
<div id=NV></div>'''NV''' - ''NV: Bedrijf dat opgericht is bij notariële akte(vatlegging ''
<div id=Obligatie></div>'''Obligatie'''' - ''Soort aandeel met vaste rente''
<div id=Octrooi></div>'''Octrooi''' - ''Door de overheid verleend exclusief recht tot het maken en verkopen van een produkt of de exploitatie van een uitvinding.''
<div id=Offensief></div>'''Offensief'''' - ''Aanvalsactie''
<div id=Omstreden></div>'''Omstreden'''' - ''om wie of wat de meningen sterk verdeeld zijn''
<div id=Omwenteling></div>'''Omwenteling''' - ''Revolutie''
<div id=Ondergistend></div>'''Ondergistend''' - ''Tijdens brouwen blijft gist op de bodem''
<div id=Ongebuild></div>'''Ongebuild''' - ''Volkoren''
<div id=Ongeraffineerd></div>'''Ongeraffineerd''' - ''Nog niet gezuiverd en ontkleurd.''
<div id=Onheilsprofetie></div>'''Onheilsprofetie''' - ''Voorspelling van ongeluk''
<div id=Ontkiemd></div>'''Ontkiemd''' - ''uitgegroeid''
<div id=Ontsluiten></div>'''Ontsluiten''' - ''Toegankelijk, bereikbaar maken''
<div id=Oost-Indië></div>'''Oost-Indië''' - ''Grote groep eilanden tussen Malakka en Australie''
<div id=Oostindisch></div>'''Oostindisch''' - ''Verwijst naar de gebieden in het oosten die de Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC 1602 tot 1799) bezat.''
<div id=Operationeel></div>'''Operationeel'''' - ''In bedrijf zijnde''
<div id=Operator></div>'''Operator'''' - ''Engels: iemand die een machine bedient''
<div id=Opruien></div>'''Opruien''' - ''Mensen aanzetten tot verzet tegen het gezag''
<div id=Optiek></div>'''Optiek'''' - ''Gezichtspunt ''
<div id=Optimaliseren></div>'''Optimaliseren'''' - ''Optimaal maken, zo goed of gunstig mogelijk maken''
<div id=Organiek></div>'''Organiek'''' - ''Natuurlijk, logisch''
<div id=Organisme></div>'''Organisme'''' - ''Levend geheel''
<div id=Organoleptisch></div>'''Organoleptisch'''' - ''Beoordelingsmethode door middel van proeven en ruiken''
<div id=Outdoor advertising></div>'''Outdoor advertising'''' - ''Engels: adverteren buiten het eigen bedrijf''
<div id=Outillage></div>'''Outillage'''' - ''Technische uitrusting''
<div id=Overdrachtelijk></div>'''Overdrachtelijk''' - ''Figuurlijk''
<div id=Overponden></div>'''Overponden''' - ''gewicht waarvoor vooraf geen belasting is afgerekend. ''
<div id=Overponden-produktie></div>'''Overponden-produktie''' - ''Suikerproduktie waarover definitief geen indirecte belasting is betaald.''
<div id=Oxideren></div>'''Oxideren'''' - ''Verbinden met zuurstof; roesten''
<div id=Paardentractie></div>'''Paardentractie'''' - ''Vervoer door paarden ''
<div id=Paleis voor Volksvlijt></div>'''Paleis voor Volksvlijt''' - ''''
<div id=Pallet></div>'''Pallet'''' - ''Houten laadbord met standaard afmetingen voor gebruik door vorkheftrucks''
<div id=Paraboolligger></div>'''Paraboolligger''' - ''Onderdeel van een vakwerkbrug''
<div id=Paradigma></div>'''Paradigma'''' - ''Model, voorbeeld, kader van theorievorming''
<div id=Paradoxaal></div>'''Paradoxaal'''' - ''Schijnbaar tegenstrijdig''
<div id=Paraffine></div>'''Paraffine'''' - ''Koolwaterstofmengsel, o.a. gebruikt om was of zalf te maken''
<div id=Paratyfus></div>'''Paratyfus'''' - ''Besmettelijke ziekte''
<div id=Parcours></div>'''Parcours'''' - ''Af te leggen weg in wedstrijd''
<div id=Pareren></div>'''Pareren''' - ''Ontkrachten/ aanval afslaan''
<div id=Participatiecontract></div>'''Participatiecontract''' - ''Overeenkomst krachtens de ene partij deelt in de door de andere te maken winsten.''
<div id=Parvenu></div>'''Parvenu'''' - ''Iemand die rijk geworden is maar de omgangsnormen die bij de hogere klasse horen mist ''
<div id=Passieve_veiligheid></div>'''Passieve_veiligheid'''' - ''Onder passieve veiligheid wordt verstaan alles wat er op en rond een voertuig of machine wordt gedaan om de gevolgen van een ongeval te beperken. De Technische Universiteit Eindhoven doet veel [[veiligheid|onderzoek]] op dit gebied. ''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Door verhitting tot 50 à 60 graden het tendele bacterivrij en daardoor meer duurzam maken''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren'''' - ''Door verhitting tot 60 graden deels bacterievrij maken''
<div id=Pasteuriseren></div>'''Pasteuriseren''' - ''Melk verhitten om langer houdbaar te maken''
<div id=Pathogeen></div>'''Pathogeen'''' - ''Ziekteverwekkend''
<div id=Patroon></div>'''Patroon''' - ''Ontwikkelingsgang''
<div id=Pectine></div>'''Pectine'''' - ''Geleermiddel, middel om gel te maken''
<div id=Pellagra></div>'''Pellagra'''' - ''Tropische ziekte''
<div id=Pendant></div>'''Pendant'''' - ''Een soortgelijk iets''
<div id=Penibel></div>'''Penibel'''' - ''Pijnlijk, moeilijk''
<div id=Perfide></div>'''Perfide'''' - ''Vals, verraderlijk, onbetrouwbaar''
<div id=Periodisering></div>'''Periodisering'''' - ''Indelen in periodes''
<div id=Peri-urbane></div>'''Peri-urbane'''' - ''Die de buitenrand van de stad betreffen ''
<div id=Perkament></div>'''Perkament'''' - ''Van dierenhuid gemaakte folie om op te schrijven''
<div id=Permitteren></div>'''Permitteren'''' - ''Veroorloven, toestaan''
<div id=Peroxidase></div>'''Peroxidase'''' - ''Enzym dat oxidatie verwekt''
<div id=Peroxide></div>'''Peroxide'''' - ''Zuurstofverbinding''
<div id=Pest></div>'''Pest''' - ''Stadsdeel van Boedapest; Hongarije''
<div id=Petrochemie></div>'''Petrochemie'''' - ''Chemische technologie van aardolie- en aardgasproducten''
<div id=Pharmacie></div>'''Pharmacie''' - ''Geneesmiddelen''
<div id=Picrinezuur></div>'''Picrinezuur'''' - ''Aromatisch, organisch zuur ''
<div id=Piet Paaltjens></div>'''Piet Paaltjens''' - ''Synoniem voor de dichter en predikant Francois Haverschmidt(1835-1894); schreef ironische gedichten.''
<div id=Pijler></div>'''Pijler''' - ''Steunpunt voor brugdelen in het water''
<div id=Pilaw></div>'''Pilaw'''' - ''Turks rijstgerecht''
<div id=Pioniersfase></div>'''Pioniersfase''' - ''Begin''
<div id=Plantageculture></div>'''Plantageculture'''' - ''Voedingsbodem, kweek afkomstig van een plantage''
<div id=Plausibel></div>'''Plausibel'''' - ''Instemming verdienend, aanvaardbaar ''
<div id=Plausibel></div>'''Plausibel''' - ''Verklaarbaar''
<div id=Pleidooi></div>'''Pleidooi'''' - ''Betoog om iets gedaan te krijgen ''
<div id=Pleitbezorger></div>'''Pleitbezorger'''' - ''Iemand die iets verdedigt''
<div id=Plokworst></div>'''Plokworst'''' - ''Gerookte worst met kruiden''
<div id=Pluriform></div>'''Pluriform'''' - ''Veelvormig''
<div id=Pneumatisch></div>'''Pneumatisch'''' - ''Op luchtdruk werkend''
<div id=Poelier></div>'''Poelier'''' - ''Winkelier die geslachte vogels en wild verkoopt''
<div id=Polemiek></div>'''Polemiek''' - ''Twistgesprek; ruzie maken''
<div id=Polemieken></div>'''Polemieken'''' - ''Uitwisseling van meningen tussen voor -en tegenstanders''
<div id=Policy></div>'''Policy'''' - ''Engels: Beleid''
<div id=Politoeren></div>'''Politoeren'''' - ''polijsten''
<div id=Polycarbonaat></div>'''Polycarbonaat'''' - ''Chemische verbinding als grondstof voor plastic flessen''
<div id=Polyethyleen></div>'''Polyethyleen'''' - ''V+D2eel toegepaste kunststof''
<div id=Polystyreen></div>'''Polystyreen'''' - ''Vaak toegepaste kunststof''
<div id=Polytechnisch></div>'''Polytechnisch''' - ''Hogere, overkoepelende kennis van techniek, technische ontwikkelingen en toepassingen.''
<div id=Polytechnische School></div>'''Polytechnische School''' - ''School die opleidt ''
<div id=Polyvinylchloride></div>'''Polyvinylchloride'''' - ''Kunststof welke bekend is onder de afkorting pvc''
<div id=Ponton></div>'''Ponton''' - ''Plat vaartuig om zware lasten zoals brugdelen te verplaatsen''
<div id=Positionering></div>'''Positionering'''' - ''Plaatsbepaling''
<div id=Potentieel></div>'''Potentieel'''' - ''In aanleg aanwezig, mogelijk''
<div id=Potentieel></div>'''Potentieel''' - ''Mogelijk''
<div id=Potstal></div>'''Potstal''' - ''Verdiepte stal waarin de mest werd opgevangen''
<div id=Predikant></div>'''Predikant''' - ''Voorganger in Protestante Kerken(dominee) ''
<div id=Prefecten></div>'''Prefecten''' - ''Hoofd van een Departement in de Franse tijd (1795-1814); zie ook: Departement.''
<div id=Prefereren></div>'''Prefereren'''' - ''Verkiezen boven''
<div id=Pre-industrieel></div>'''Pre-industrieel'''' - ''Van voor het industriële tijdperk''
<div id=Prelude></div>'''Prelude'''' - ''Dat wat een nieuw verschijnsel aankondigt''
<div id=Preoccupatie></div>'''Preoccupatie'''' - ''Dat waar men zich mee bezig houdt''
<div id=Pretentie></div>'''Pretentie'''' - ''Aanspraak op goede eigenschappen ''
<div id=Prijsfluctuaties></div>'''Prijsfluctuaties''' - ''Prijsveranderingen''
<div id=Primaat></div>'''Primaat'''' - ''Wat de eerste plaats inneemt, wat het meest voorkomt''
<div id=Prioriteit></div>'''Prioriteit''' - ''Voorrang''
<div id=Privaatrechtelijk></div>'''Privaatrechtelijk'''' - ''Betreffende rechtshandelingen tussen particuliere personen en zaken''
<div id=Private gebruiker></div>'''Private gebruiker'''' - ''Niet-overheidsgebruiker''
<div id=Procédé></div>'''Procédé'''' - ''Behandelingswijze, productiewijze''
<div id=Processed foods></div>'''Processed foods'''' - ''Engels: voedingsmiddelen die fabrieksmatig bereid zijn''
<div id=Professie></div>'''Professie'''' - ''Beroep''
<div id=Professionalisering></div>'''Professionalisering'''' - ''Vergroten van deskundigheid''
<div id=Prognose></div>'''Prognose'''' - ''Voorspelling''
<div id=Prohibitief></div>'''Prohibitief''' - ''Verbieden, onmogelijk maken''
<div id=Projecteren></div>'''Projecteren''' - ''''
<div id=Prometheïsch></div>'''Prometheïsch'''' - ''Als van de griekse god Prometheus: beheerst door fatsoensnormen ''
<div id=Prominent></div>'''Prominent''' - ''Belangrijk''
<div id=prominent></div>'''prominent'''' - ''Opvallend, op de voorgrond tredend''
<div id=Promotiecampagne></div>'''Promotiecampagne'''' - ''Rclamecampagne, -actie''
<div id=Propaganda></div>'''Propaganda'''' - ''Activiteiten om aanhangers of medestanders voor een zaak te winnen''
<div id=Propagandistisch></div>'''Propagandistisch'''' - ''Met het doel propaganda te maken''
<div id=Propageren></div>'''Propageren'''' - ''Trachten ingang te doen vinden, propaganda maken voor iets''
<div id=Proportie></div>'''Proportie'''' - ''Omvang''
<div id=Propriétaire></div>'''Propriétaire''' - ''Frans: Eigenaar''
<div id=Propritaerer></div>'''Propritaerer''' - ''Deens: eigenaar''
<div id=Prospectus></div>'''Prospectus''' - ''Verkoopbrochure waarin het aandelenpakket beschreven staat''
<div id=Protagonist></div>'''Protagonist'''' - ''Voorvechter''
<div id=Proteïne></div>'''Proteïne'''' - ''Eiwit''
<div id=Public facility></div>'''Public facility'''' - ''Engels: openbare voorziening''
<div id=Publiek debat></div>'''Publiek debat'''' - ''Openbare gedachtenwisseling''
<div id=Publiekrechtelijk></div>'''Publiekrechtelijk'''' - ''Betreffende rechtshandelingen tussen overheidsorganen onderling''
<div id=Pur sang></div>'''Pur sang'''' - ''Frans: in de zuiverste vorm''
<div id=Pvc></div>'''Pvc'''' - ''Zie: polyvinylchloride''
<div id=Quick dispatch></div>'''Quick dispatch'''' - ''Engels: s+C122nelle verzending''
<div id=R & D></div>'''R & D'''' - ''Zie: Research and development. ''
<div id=Rachitis></div>'''Rachitis'''' - ''Engels ziekte; krom trekken van beenderen door te weinig kalk''
<div id=Raffinade></div>'''Raffinade''' - ''Geraffineerde suiker: suiker die gezuiverd is na oplossing en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffinaderendement></div>'''Raffinaderendement''' - ''Op grond van suikerkleur ingeschatte kwaliteit van de raffinade(geraffineerde suiker: suiker die gezuiverd is na oplossing en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide).''
<div id=Raffinaderij></div>'''Raffinaderij''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffinadeur></div>'''Raffinadeur''' - ''Ondernemer(fabrikant) die fabrieksmatig raffineert(zie: suikerraffinage).''
<div id=Raffinadeurs></div>'''Raffinadeurs''' - ''Ondernemer(fabrikant) die fabrieksmatig raffineert(zie: suikerraffinage).''
<div id=Raffinage></div>'''Raffinage'''' - ''Het proces van het afscheiden van onzuivere bestanddelen van een stof''
<div id=Raffinagebedrijf></div>'''Raffinagebedrijf''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Raffineren></div>'''Raffineren'''' - ''Het afscheiden van onzuivere bestanddelen van een stof''
<div id=Raming></div>'''Raming''' - ''Schatting''
<div id=Rantsoen></div>'''Rantsoen'''' - ''Afgepaste hoeveelheid voedsel''
<div id=Receptuur></div>'''Receptuur'''' - ''Bereidingswijze''
<div id=Recessie></div>'''Recessie'''' - ''Economische teruggang ''
<div id=Recombinabt></div>'''Recombinabt'''' - ''Waarbij vreemd erfelijk materiaal is ingebracht''
<div id=Recyclen></div>'''Recyclen'''' - ''Hergebruiken''
<div id=Reduceren></div>'''Reduceren'''' - ''Terugbrengen''
<div id=Reductase></div>'''Reductase'''' - ''Soort enzym''
<div id=Referentiepunt></div>'''Referentiepunt'''' - ''Oriëntatiepunt, baken''
<div id=Refereren></div>'''Refereren'''' - ''Verwijzen''
<div id=Reformbeweging></div>'''Reformbeweging'''' - ''Beweging (eind 19e eeuw) tot modernisering van kleding en voeding''
<div id=Reformed potato sticks></div>'''Reformed potato sticks'''' - ''Engels: bepaalde aardappelsnacks''
<div id=Regime></div>'''Regime'''' - ''Geheel van voorschriften en hulpmiddelen waarmee gewerkt wordt''
<div id=Regimetransformatie><div>'''Regimetransformatie'''' - ''Overgang van het ene naar het andere regime''
<div id=Reguleren></div>'''Reguleren'''' - ''Aan regels onderwerpen''
<div id=Rehabilitatie></div>'''Rehabilitatie'''' - ''Eerherstel ''
<div id=Reincultuur></div>'''Reincultuur''' - ''Bacteriekweek met bacterieën van eenzelfde soort''
<div id=Reinheitsgebot></div>'''Reinheitsgebot''' - ''Regeling''
<div id=Reizigerskilometers></div>'''Reizigerskilometers'''' - ''Het aantal kilometers dat het totaal aan reizigers in een bepaalde periode aflegt ''
<div id=Rekkelijk></div>'''Rekkelijk''' - ''Enigszins ruimdenkend''
<div id=Rendabel></div>'''Rendabel'''' - ''Winstgevendheid''
<div id=Rendement></div>'''Rendement'''' - ''Opbrengst''
<div id=Rentabiliteit></div>'''Rentabiliteit'''' - ''Winstgevendheid''
<div id=Repatriant></div>'''Repatriant'''' - ''Iemand die naar zijn vaderland teruggebracht wordt''
<div id=Repatriëring></div>'''Repatriëring'''' - ''Naar het vaderland (Nederland) terugbrengen''
<div id=Repercussie></div>'''Repercussie'''' - ''Onaangename reactie''
<div id=Represaille></div>'''Represaille'''' - ''Wraak, straf''
<div id=Representant></div>'''Representant'''' - ''Vertegenwoordiger van een beweging''
<div id=Representatief></div>'''Representatief'''' - ''Waar je mee voor de dag kunt komen''
<div id=Republikeins></div>'''Republikeins'''' - ''Zoals gebruikelijk in een republiek ''
<div id=Research & Development></div>'''Research & Development'''' - ''Onderzoek en ontwikkeling''
<div id=Residu></div>'''Residu'''' - ''wat overblijft''
<div id=Resistentie></div>'''Resistentie'''' - ''Weerstand''
<div id=Resort></div>'''Resort''' - ''Niveau''
<div id=Respectieve></div>'''Respectieve'''' - ''Opeenvolgende''
<div id=Respectievelijk></div>'''Respectievelijk''' - ''achtereenvolgens''
<div id=Ressorteren></div>'''Ressorteren''' - ''Vallen onder''
<div id=Ressorteren></div>'''Ressorteren'''' - ''Vallen onder''
<div id=Resultante></div>'''Resultante'''' - ''Resultaat''
<div id=Reusel></div>'''Reusel''' - ''Varkensvet; spekvet''
<div id=Reuzel></div>'''Reuzel'''' - ''Varkensvet''
<div id=Revenuen></div>'''Revenuen'''' - ''Opbrengsten''
<div id=Revival></div>'''Revival'''' - ''Engels: opleving''
<div id=Revolutionair></div>'''Revolutionair'''' - ''totaal verschillend van het oude''
<div id=Ridicuul></div>'''Ridicuul'''' - ''Belachelijk ''
<div id=Rietsuikerindustrie></div>'''Rietsuikerindustrie''' - ''industriele verwerking van rietsuiker tot sap en eindprodukten''
<div id=Rigoureus></div>'''Rigoureus'''' - ''Streng, onverbiddelijk''
<div id=Rijkstol></div>'''Rijkstol'''' - ''Tolgeld geheven op rijkswegen ''
<div id=Rijnlandse voet></div>'''Rijnlandse voet''' - ''Lengtemaat (31,4 cm) afkomstig uit Hoogheemraadschap Rijnland;vanaf eind 16e eeuw geldend in groot deel Nederlanden.''
<div id=Rijpingstijd></div>'''Rijpingstijd''' - ''Tijd die stof nodig heeft om van gas vast te worden; dus zonder vloeistoffase.''
<div id=Risotto></div>'''Risotto'''' - ''Italiaans rijstgerecht''
<div id=Robuust></div>'''Robuust'''' - ''Stevig gebouwd''
<div id=Roquetsla></div>'''Roquetsla'''' - ''Beter; raketsla; slasoort met dunne getande blaadjes''
<div id=Rorolading></div>'''Rorolading'''' - ''Roll on, roll off lading, waarbij de vrachtwagen het schip op en af rijdt''
<div id=Rosmolen></div>'''Rosmolen''' - ''Molen die door paard wordt aangedreven''
<div id=Roteren></div>'''Roteren'''' - ''Ronddraaien''
<div id=Runabout></div>'''Runabout'''' - ''Sportieve auto, meestal tweezitter ''
<div id=Ruw></div>'''Ruw''' - ''Nog niet bewerkt tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwe bietsuiker></div>'''Ruwe bietsuiker''' - ''Suikerbieten die nog niet bewerkt zijn tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuiker></div>'''Ruwsuiker''' - ''Nog niet industrieel bewerkte suiker(=bieten of riet) tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikerfabricage></div>'''Ruwsuikerfabricage''' - ''Industriële bewerking van grondstof(bieten of riet) tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikerfabrikanten></div>'''Ruwsuikerfabrikanten''' - ''Ondernemers die grondstoffen(bieten of riet) bewerken tot halffabrikaat "sap" of "eindprodukt" suiker in variaties.''
<div id=Ruwsuikermarkt></div>'''Ruwsuikermarkt''' - ''Vraag, aanbod,prijsvorming en verhandeling van suikergrondstoffen van regionaal tot op wereldschaal.''
<div id=ruwsuikers></div>'''ruwsuikers''' - ''Niet geraffineerde suiker(zie: raffinaderij)''
<div id=Saccharometer></div>'''Saccharometer''' - ''Suikermeter''
<div id=Saccharose></div>'''Saccharose''' - ''Scheikundige benaming voor suiker: C12H22O11.''
<div id=Saffraan></div>'''Saffraan'''' - ''Geelgekleurde specerij''
<div id=Sago></div>'''Sago'''' - ''Surrogaat van aardappelmeel''
<div id=Salicyl></div>'''Salicyl''' - ''Uit de bast van wilg gewonnen stof.''
<div id=Salsa></div>'''Salsa'''' - ''Saus''
<div id=Sanctioneren></div>'''Sanctioneren'''' - ''Goedkeuren''
<div id=Satelliet></div>'''Satelliet'''' - ''Een niet tot de hoofdstructuur behorende aanbouw''
<div id=Saucijzenbroodje></div>'''Saucijzenbroodje'''' - ''Warm broodje van bladerdeeg, gevuld met gebakken worstje''
<div id=Scala></div>'''Scala''' - ''Reeks''
<div id=Scala></div>'''Scala'''' - ''Veelzijdig aambod''
<div id=Scepsis></div>'''Scepsis''' - ''Twijfel''
<div id=Scepter (de scepter zwaaien)></div>'''Scepter (de scepter zwaaien)''' - ''De leiding hebben''
<div id=Scheutig></div>'''Scheutig'''' - ''Royaal, bereidwillig''
<div id=Schier></div>'''Schier'''' - ''Bijna''
<div id=Schoorvoetend></div>'''Schoorvoetend''' - ''Zeer voorzichtig met alles rekening houdend.''
<div id=Schraalhans></div>'''Schraalhans'''' - ''Gierig iemand''
<div id=Schriel></div>'''Schriel'''' - ''Lang en dun''
<div id=Schrifturen></div>'''Schrifturen'''' - ''Stukken geschreven over een onderwerp''
<div id=sectie></div>'''sectie''' - ''Deel''
<div id=Secundair></div>'''Secundair'''' - ''In de tweede plaats komend''
<div id=Segment></div>'''Segment''' - ''Deel''
<div id=Segment></div>'''Segment'''' - ''Deel ''
<div id=Selffulfilling prophecy></div>'''Selffulfilling prophecy'''' - ''Een zichzelf waarmakende voorspelling ''
<div id=Semi-openbaar vervoer></div>'''Semi-openbaar vervoer'''' - ''Door overheid en bedrijfsleven gezamenlijk verzorgd openbaar vervoer ''
<div id=Separator></div>'''Separator'''' - ''Installatie voor het afscheiden van grondstoffen''
<div id=Seperateren></div>'''Seperateren''' - ''Scheiden''
<div id=Shop display></div>'''Shop display'''' - ''Uitstalrek of -kast in winkel''
<div id=Significant></div>'''Significant'''' - ''Belangrijk''
<div id=Silezië></div>'''Silezië''' - ''Streek in het grensgebied van Polen en Tsjechië, grotendeels gelegen in Polen.''
<div id=Silo></div>'''Silo'''' - ''Opslaggebouw voor graan, e.d.''
<div id=Siroop></div>'''Siroop''' - ''Dikke vloeistof bestaande uit opgeloste suiker met toevoegingen.''
<div id=Slogan></div>'''Slogan'''' - ''Slagzin, leus''
<div id=Slump></div>'''Slump''' - ''Plotselinge daling van aandelenkoersen''
<div id=Sociale misère></div>'''Sociale misère''' - ''Sociale ellende''
<div id=Société Anonyme d'Alimentation></div>'''Société Anonyme d'Alimentation''' - ''Naamloze vennootschap voor voeding''
<div id=Sociotechnisch landschap></div>'''Sociotechnisch landschap'''' - ''Het geheel van maatschappelijke en technische voorzieningen''
<div id=Solderen></div>'''Solderen'''' - ''Metalen met verhit vloeibaar metaal aan elkaar lassen''
<div id=Solide></div>'''Solide'''' - ''Stevig''
<div id=sous-vide koken></div>'''sous-vide koken'''' - ''Frans: in afgesloten plastic verpakking lange tijd voorgaren om vitamenen te behouden en daarna pas af te braden''
<div id=Specerijen></div>'''Specerijen'''' - ''Oosterse kruiden, zoals peper, nootmuskaat''
<div id=Specificatie></div>'''Specificatie'''' - ''Technische gegevens van het apparaat''
<div id=Spectator sport></div>'''Spectator sport'''' - ''Kijksport ''
<div id=Spectrum></div>'''Spectrum'''' - ''Bereik, verscheidenheid''
<div id=Spongat></div>'''Spongat''' - ''Vulgat dat met de spon(=langwerpige, kegelvormige houten stop) gesloten wordt.''
<div id=Stabiel></div>'''Stabiel''' - ''Stevig''
<div id=Stacken></div>'''Stacken'''' - ''Engels: stapelen, wegzetten op opslagterrein''
<div id=Stafylokok></div>'''Stafylokok'''' - ''Veel in de natuur voorkomende bacterie''
<div id=Standaard></div>'''Standaard''' - ''Kwaliteitseenheid''
<div id=Statuten></div>'''Statuten''' - ''Bij notariële akte vastgelegde oprichting van onderneming; deze bestaat uit regels(=statuten). ''
<div id=Stearine></div>'''Stearine''' - ''Hard vet voor de kaarsenfabricage''
<div id=Steriliseren></div>'''Steriliseren'''' - ''Alle levende organismen doden die in een stof zitten.''
<div id=Stonde = uur></div>'''Stonde = uur''' - ''Vanaf het begin''
<div id=Stoominstallatie></div>'''Stoominstallatie''' - ''Installatie waarmee stoom wordt opgewekt.''
<div id=Stoomkracht></div>'''Stoomkracht''' - ''Mechanische kracht die beschikbaar komt via opgewekte stoom''
<div id=Stoommachine></div>'''Stoommachine''' - ''Machine die via verhitting opgewekte stoom omzet in beweging(“arbeid”)''
<div id=Stoomvermogen></div>'''Stoomvermogen''' - ''Hoeveelheid kracht die beschikbaar komt via opgewekte stoom.''
<div id=Stoomwarmte></div>'''Stoomwarmte''' - ''Warmte die opgewekte stoom levert.''
<div id=stoomwerktuig></div>'''stoomwerktuig''' - ''Machine aangedreven door stoomkracht''
<div id=Stremmen></div>'''Stremmen'''' - ''Van vloeibaar vast of dik laten worden''
<div id=Stremsel></div>'''Stremsel'''' - ''Stof die melk dik maakt voor de bereiding van kaas''
<div id=Stroombed></div>'''Stroombed''' - ''Dieper gedeelte van de rivier''
<div id=Stuwage></div>'''Stuwage'''' - ''Wijze waarop de lading in een schip is verdeeld over het ruim''
<div id=Subcultuur></div>'''Subcultuur'''' - ''Cultuur van bepaalde groep met eigen normen en waarden ''
<div id=Subschakel></div>'''Subschakel'''' - ''Schakel van een lagere orde''
<div id=Substitutie></div>'''Substitutie'''' - ''Vervanging''
<div id=Substituut></div>'''Substituut''' - ''Vervangingsmiddel''
<div id=Successievelijk></div>'''Successievelijk'''' - ''Op gezette tijden, na elkaar''
<div id=Suikeraccijns></div>'''Suikeraccijns''' - ''Wetgeving betreffende de indirecte(=niet rechtstreeks te betalen) belasting op verbruiksgoederen.''
<div id=Suikerbroden></div>'''Suikerbroden''' - ''Benaming voor suiker in een kegelvorm die totstand komt door gebruikmaking van kegelvormen van klei(broodvormen).''
<div id=Suikerconventie></div>'''Suikerconventie''' - ''''
<div id=Suikerconventie></div>'''Suikerconventie''' - ''Verdrag(overeenkomst) tussen aantal landen dat gezamenlijk de suikerwetgeving regelt; betreft: produktie, handel en belasting. Vanaf 1864 zijn een aantal van deze verdragen(=conventies) tot stand gekomen.''
<div id=Suikercrisis></div>'''Suikercrisis''' - ''Wereldwijde crisis op de suikermarkt eind 19e eeuw, vooral veroorzaakt door overproduktie. Zie ook: ruwsuikermarkt.''
<div id=suikergehalte></div>'''suikergehalte''' - ''Hoeveelheid suiker in bieten of riet.''
<div id=Suikerkristal></div>'''Suikerkristal''' - ''Suiker in vaste toestand, die zich presenteert in gelijke delen met een regelmatige structuur: veelvlakken begrensd door regelmatige zijvlakken met bepaalde snijdingshoeken, optische eigenschappen en gemakkelijk splitsend in bepaalde richtingen.''
<div id=Suikerkwestie></div>'''Suikerkwestie''' - ''Geheel van vragen en fricties tussen landen, dat ontstond in de 19e eeuw over suikerproduktie, -handel en -belasting. In de Suikerconventies zijn voor deze vragen en fricties regelingen internationaal vastgelegd(zie: Suikerconventie)''
<div id=Suikerraffinaderijen></div>'''Suikerraffinaderijen''' - ''Fabriek waar grondstof suiker gezuiverd wordt via oplossen en koken in water en ontkleuring met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Suikerraffinage></div>'''Suikerraffinage''' - ''Zuivering door suiker op te lossen en te koken in water en te ontkleuren met kalk, koolzuurgas en zwaveldioxide.''
<div id=Suikervorm></div>'''Suikervorm''' - ''Vorm(=mal) van klei waarin suiker vocht loslaat en broodvorm(=kegelvorm) krijgt.''
<div id=superfosfaat-bemesting></div>'''superfosfaat-bemesting''' - ''Snel werkende fosfaatmeststof(calciumdiwaterstoffosfaat), vervaardigd door de inwerking van zwavelzuur op calciumfosfaatmineralen. Gebruikt als kunstmest.''
<div id=Superioriteit></div>'''Superioriteit'''' - ''Grotere bruikbaarheid''
<div id=Supplement></div>'''Supplement'''' - ''Aanvulling''
<div id=Surrogaat></div>'''Surrogaat''' - ''Slecht vervangingsmiddel''
<div id=Surséance van betaling></div>'''Surséance van betaling''' - ''Rechterlijke beschikking dat schuldenaar nu niet hoeft te betalen aan schuldeisers, met het vooruitzicht dat het later wel mogelijk is.''
<div id=Symptomatisch></div>'''Symptomatisch'''' - ''Een symptoom vormend; kenmerkend ''
<div id=Synoniem></div>'''Synoniem'''' - ''Gelijkbetekenend''
<div id=Synthetisch></div>'''Synthetisch'''' - ''Wat door samenvoeging gevormd is''
<div id=Tangentieel></div>'''Tangentieel'''' - ''In de vorm van raaklijnen aan een centraal vlak''
<div id=Taps></div>'''Taps'''' - ''Kegelvormig, smaller wordend''
<div id=Taptemelk></div>'''Taptemelk'''' - ''Bijproduct van melkproductie''
<div id=Tariefconcessie></div>'''Tariefconcessie'''' - ''Verlaging van de tarieven''
<div id=Tearoom></div>'''Tearoom'''' - ''Engels: theesalon, zaak waar men thee en hapjes kan gebruiken''
<div id=Technical fix></div>'''Technical fix'''' - ''Praktische technische oplossing ''
<div id=Technocraat></div>'''Technocraat'''' - ''Iemand die zich bij zijn beslissingen laat leiden door zakelijke i.p.v. sociale motieven''
<div id=Technologie></div>'''Technologie'''' - ''Leer van bewerkingen die natuurproducten moeten ondergaan om ze in de fabricage te kunnen toepassen''
<div id=Telescoop></div>'''Telescoop'''' - ''Uitschuifbare buis''
<div id=Tendens></div>'''Tendens'''' - ''Geneigdheid, neiging tot''
<div id=Tenen></div>'''Tenen'''' - ''Van rijshout gemaakt''
<div id=Terminal></div>'''Terminal'''' - ''Luchthavengebouw''
<div id=Territorium></div>'''Territorium'''' - ''Woongebied, grondgebied''
<div id=Tetra></div>'''Tetra'''' - ''Chemische verbinding gebruikt als coating in melkpakken''
<div id=Textuur></div>'''Textuur'''' - ''Structuur, samenstelling''
<div id=Thaler></div>'''Thaler''' - ''Historische muntbenaming oorspronkelijk afkomstig uit Bohemen; Nederlands: daalder.''
<div id=Theobromine></div>'''Theobromine'''' - ''Chemisch product gewonnen ui tcacao''
<div id=Theologische></div>'''Theologische''' - ''De godgeleerdheid betreffende''
<div id=theoretische werktuigbouwkunde></div>'''theoretische werktuigbouwkunde''' - ''''
<div id=Thomasslakkenmeel></div>'''Thomasslakkenmeel''' - ''Gemalen slakken, afval van staalbereiding''
<div id=Toegedaan></div>'''Toegedaan''' - ''Aanhangend''
<div id=Toekomstperspectief></div>'''Toekomstperspectief'''' - ''Wat er in de toekomst gaat gebeuren''
<div id=Toekomstprojectie></div>'''Toekomstprojectie'''' - ''Een voorspelling op basis van de nu bekende gegevens''
<div id=Tolverbond></div>'''Tolverbond''' - ''"Deutscher Zollverein": Na de Napoleontische tijd geleidelijk ontstane economische eenheid(vereniging) van een groot aantal Duitse staatjes ter bevordering van handel en industrie.''
<div id=Tonkilometer></div>'''Tonkilometer'''' - ''Door het hele wagenpark vervoerd gewicht per kilometer ''
<div id=Toonder></div>'''Toonder''' - ''Houder /bezitter van bewijsstuk die door houderschap/bezit het recht''
<div id=Top-downvisie></div>'''Top-downvisie'''' - ''Bedacht door producent wat goed is voor consument''
<div id=Totalisator></div>'''Totalisator'''' - ''Gokkantoor ''
<div id=Tout court></div>'''Tout court'''' - ''Overal waar men maar wil ''
<div id=Toxicologisch></div>'''Toxicologisch'''' - ''Betrekking hebbend op vergif en zijn werking''
<div id=Tracé></div>'''Tracé''' - ''Traject van een weg of spoorlijn''
<div id=Traceren></div>'''Traceren'''' - ''Opzoeken, nasporen''
<div id=Tractaat></div>'''Tractaat''' - ''Overeenkomst tussen landen''
<div id=Tractie></div>'''Tractie'''' - ''Het voorttrekken van een voertuig''
<div id=Tralieligger></div>'''Tralieligger''' - ''Onderdeel van een vakwerkbrug''
<div id=Transactie></div>'''Transactie'''' - ''Overeenkomst''
<div id=Transatlantisch></div>'''Transatlantisch'''' - ''Over de Atlantische oceaan''
<div id=Transferpassagier></div>'''Transferpassagier'''' - ''Passagier die een tussenstop maakt''
<div id=Transformatie></div>'''Transformatie'''' - ''Overbrenging in, overgang naar een andere vorm''
<div id=Transito></div>'''Transito'''' - ''Doorvoer''
<div id=Transmissie></div>'''Transmissie'''' - ''Overgang, overbrenging''
<div id=Transparant></div>'''Transparant'''' - ''Doorzichtig''
<div id=Transportlandschap></div>'''Transportlandschap'''' - ''Het geheel van transportactiviteiten ''
<div id=Trawler></div>'''Trawler'''' - ''Vissersboot met sleepnet''
<div id=Trekvastheid></div>'''Trekvastheid''' - ''Kracht waarmee aan iets getrokken kan worden''
<div id=Trend></div>'''Trend'''' - ''Richting waarin iets zich ontwikkelt''
<div id=Trial and error></div>'''Trial and error'''' - ''Engels: met vallen en opstaan, proefondervindelijk''
<div id=Trimmen></div>'''Trimmen'''' - ''Het in goede, beheersbare banen leiden ''
<div id=Trouvaille></div>'''Trouvaille'''' - ''Vondst''
<div id=Tuberculose></div>'''Tuberculose'''' - ''Vroeger zeer gevreesde infectieziekte, ook wel TBC genoemd''
<div id=Tuchteloosheid></div>'''Tuchteloosheid'''' - ''Ongedisciplineerdheid, bandeloosheid, zedeloosheid ''
<div id=Tweeslagstelsel></div>'''Tweeslagstelsel''' - ''Om het jaar braakleggen''
<div id=Tyfus></div>'''Tyfus'''' - ''Besmettelijke ziekte''
<div id=Uitdijen></div>'''Uitdijen'''' - ''Groter, omvangrijker worden''
<div id=Uitspanning></div>'''Uitspanning''' - ''Café-restaurant buiten de stad, vaak met terras en speeltuin''
<div id=Uitventen></div>'''Uitventen''' - ''Langs de straat verkopen''
<div id=Ultramodern></div>'''Ultramodern'''' - ''Uiterst modern''
<div id=Urbane en peri-urbane></div>'''Urbane en peri-urbane'''' - ''Zich afspelend in de stad en aan de rand van de stad; in de buitenwijken ''
<div id=Urbanisering></div>'''Urbanisering'''' - ''Verstedelijking''
<div id=Utilitair></div>'''Utilitair'''' - ''Dienend voor het algemeen nut ''
<div id=Utiliteit></div>'''Utiliteit'''' - ''Doelmatigheid''
<div id=Vacuüm></div>'''Vacuüm'''' - ''Luchtledig''
<div id=Vacuümpan></div>'''Vacuümpan''' - ''Ketel om een oplossing in te dampen onder verminderde luchtdruk.''
<div id=Vakbond></div>'''Vakbond''' - ''Werknemersvereniging gericht op belangenbehartiging voor allen en individueel''
<div id=Vakwerkbrug></div>'''Vakwerkbrug''' - ''Brug met een vakkenconstructie''
<div id=Vakwerkbrug></div>'''Vakwerkbrug''' - ''Brug met een vakkenconstructie''
<div id=Van heinde en verre></div>'''Van heinde en verre''' - ''Uit alle hoeken van het land (uitdrukking)''
<div id=Van ouds in zwang></div>'''Van ouds in zwang''' - ''Van vroeger stammend gebruik''
<div id=Vanille></div>'''Vanille'''' - ''Specerij die een bepaalde smaak geeft aan bv. ijs''
<div id=Variëteit></div>'''Variëteit'''' - ''Verscheidenheid''
<div id=Veem></div>'''Veem'''' - ''Pakhuis''
<div id=Vegetable paper></div>'''Vegetable paper'''' - ''Engels: speciaal papier om vis in te verpakken''
<div id=Venijnige polemieken ></div>'''Venijnige polemieken '''' - ''Felle, van boosheid getuigende uitwisseling van meningen tussen voor- en tegenstanders''
<div id=Vennootschap></div>'''Vennootschap''' - ''Verbintenis aangegaan door personen om een bedrijf te beginnen, in stand te houden voor (on)bepaalde duur om daarmee winst te behalen.''
<div id=Verbruiksbelasting></div>'''Verbruiksbelasting''' - ''Belasting op verbruiksgoederen, indirect geheven op produktie of verkoop.''
<div id=Veredelen></div>'''Veredelen'''' - ''Verbeteren, fijner maken''
<div id=Verhelen></div>'''Verhelen''' - ''Verbergen''
<div id=Verifiëren></div>'''Verifiëren'''' - ''Kijken of iets klopt''
<div id=Verkapt></div>'''Verkapt''' - ''Heimelijke of verborgen premie.''
<div id=Verlichte leiders></div>'''Verlichte leiders''' - ''Leiders met belangstelling voor het algemeen welzijn''
<div id=Verslaggeving></div>'''Verslaggeving''' - ''Stand van zaken die opgeschreven is of verteld.''
<div id=Versnapering></div>'''Versnapering'''' - ''Iets lekkers voor tussendoor''
<div id=Versnijden></div>'''Versnijden''' - ''Mengen met; verdunnen''
<div id=Verticale prijsbinding></div>'''Verticale prijsbinding'''' - ''Het voorschrijven van de consumentenprijs van een product door de producent''
<div id=Vervoersmodaliteiten></div>'''Vervoersmodaliteiten'''' - ''Vervoerswijzen ''
<div id=Verwetenschappelijking></div>'''Verwetenschappelijking'''' - ''Er op een wetenschappelijke manier mee gaan werken''
<div id=Verzendhuis></div>'''Verzendhuis'''' - ''postorderbedrijf''
<div id=Veterinair></div>'''Veterinair'''' - ''Diergeneeskundig''
<div id=Vigeren></div>'''Vigeren''' - ''Geldig zijn op dat moment''
<div id=Vijzel van Archimedes></div>'''Vijzel van Archimedes''' - ''Transportschroef om het graan naarboven te brengen''
<div id=Vijzel></div>'''Vijzel''' - ''Apparaat om zware lasten makkelijk omhoog te tillen''
<div id=Viscositeit></div>'''Viscositeit'''' - ''Vloeibaarheid''
<div id=Visionair></div>'''Visionair'''' - ''Iemand die een helder beeld heeft van een door hem gedachte toekomstige ontwikkeling''
<div id=Vitaminepreparaat></div>'''Vitaminepreparaat'''' - ''Met behulp van chemie vervaardigde vitamine''
<div id=Vitamines></div>'''Vitamines'''' - ''In kleine hoeveelheid voorkomende stoffen die noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van het menselijk lichaam''
<div id=Vlas></div>'''Vlas''' - ''Gewas dat lijnzaad oplevert en de stengels de grondstof voor linnen.''
<div id=VOC-tijd></div>'''VOC-tijd''' - ''Verwijst naar het tijdperk van de Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC) dat duurde van 1602 tot 1799. De VOC bezat een monopolie op de handel op Azie. ''
<div id=Voedergewas></div>'''Voedergewas''' - ''Veevoer''
<div id=Voedselintolerantie></div>'''Voedselintolerantie'''' - ''Het niet kunnen verdragen van voedsel''
<div id=Volkswijken></div>'''Volkswijken'''' - ''stadswijk waar voornamelijk mensen uit de lagere maatschappelijke klassen wonen''
<div id=Vollewandligger></div>'''Vollewandligger''' - ''Stalen balk uit een stuk en zonder openingen''
<div id=Volontair></div>'''Volontair''' - ''Vrijwilliger; stagiair''
<div id=Voorland></div>'''Voorland'''' - ''Gebied waar goederen vandaan komen''
<div id=Vorkheftruck></div>'''Vorkheftruck'''' - ''Transportwagen met een hefinrichting in de vorm van een vork''
<div id=Vormbakswater></div>'''Vormbakswater''' - ''Vocht waarin gereedschap en werktuigen van een suikerraffinaderij is schoongemaakt en dus suikerdelen bevat.''
<div id=Votator></div>'''Votator'''' - ''Apparaat waarin een mengsel van diverse soorten olie en vettten, water en geur- en smaakstoffen, de zogenaamde emulsie, wordt omgevormd tot margarine of halvarine''
<div id=Vrijhandelspolitiek></div>'''Vrijhandelspolitiek'''' - ''Politiek die handelsbeperkingen zoals invoerrechten afwijst ''
<div id=Vroedschap></div>'''Vroedschap''' - ''Stedelijk bestuur tot 1795.''
<div id=Vruchtwisseling></div>'''Vruchtwisseling''' - ''Gewaswisseling per jaar, om uitputting te voorkomen''
<div id=Wandel lerares></div>'''Wandel lerares''' - ''Rondreizende lerares''
<div id=Wasdom></div>'''Wasdom'''' - ''Volle uitgroei''
<div id=Wecken></div>'''Wecken'''' - ''Conserveren door middel van koken in glazen pot en luchtdicht afsluiten met rubber ring''
<div id=Wei></div>'''Wei'''' - ''Bijproduct van melkproductie''
<div id=Welijzer></div>'''Welijzer''' - ''Smeedijzer''
<div id=Wereldtentoonstelling></div>'''Wereldtentoonstelling''' - ''Internationale tentoonstellingen(vanaf 1851) in verschillende landen waar landen zich presenteren: economisch, sociaal, cultureel en technisch.''
<div id=Werkkapitaal></div>'''Werkkapitaal''' - ''Geld dat beschikbaar is om te investeren in daadwerkelijke produktie.''
<div id=Werktuig></div>'''Werktuig''' - ''Stuk gereedschap.''
<div id=West-Indië></div>'''West-Indië''' - ''Caraibisch gebied en de lande daaromheen''
<div id=Westindisch></div>'''Westindisch''' - ''Verwijst naar de expansie van "De Nederlanden" westwaarts en zelfs naar WestAfrika. Dit gebeurde overwegend via De Westindische Compagnie(WIC).''
<div id=Wholesome></div>'''Wholesome'''' - ''Engels: gezond''
<div id=Wier></div>'''Wier''' - ''Van wie''
<div id=Wijsbegeerte></div>'''Wijsbegeerte''' - ''Filosofie: studie, wetenschappelijke beschouwing van wijzen van denken, beschouwen.''
<div id=Winch></div>'''Winch'''' - ''Stoom- of elektrische lier op schepen''
<div id=Windrecht></div>'''Windrecht''' - ''Recht om vrije ruimte rond een windmolen te hebben''
<div id=Wort></div>'''Wort''' - ''Aftreksel van mout, gezoet en gehopt beslag voor de bereiding van bier''
<div id=Wrochtsel></div>'''Wrochtsel'''' - ''Vreemdsoortig bouwsel''
<div id=Wufte></div>'''Wufte'''' - ''Licht, oppervlakkig in gedrag ''
<div id=Yuppie></div>'''Yuppie'''' - ''Jeugdige carrièremaker''
<div id=Zavelgrond></div>'''Zavelgrond''' - ''Zandgrond met een aandeel klei''
<div id=Zedelijke verwildering></div>'''Zedelijke verwildering''' - ''Normvervaging die leidt tot excessen''
<div id=Zedelijkheidsideaal></div>'''Zedelijkheidsideaal'''' - ''Wat men nastreeft op het gebied van zedelijkheid ''
<div id=Zeepzieder></div>'''Zeepzieder''' - ''Zeepfabrikant; Zieden is Germaans voor koken''
<div id=Zeepziederij></div>'''Zeepziederij'''' - ''Installatie waar zeep gemaakt wordt''
<div id=Zelfvoorziening></div>'''Zelfvoorziening''' - ''Het voldoen aan de eigen stedelijke behoefte.''
<div id=Zelfzwichting></div>'''Zelfzwichting''' - ''Zelfstandig in de wind draaien''
<div id=Zemelen></div>'''Zemelen'''' - ''Hulzen van de graankorrels''
<div id=ziedpan></div>'''ziedpan''' - ''Kookpan''
<div id=Ziften></div>'''Ziften''' - ''Fijn zeven''
<div id=Zouten></div>'''Zouten''' - ''Verbindingen die bestaan uit een metaal en een zuurrest.''
<div id=zoutgehalte></div>'''zoutgehalte''' - ''Zie: zouten.''
<div id=Zwavelig zuur></div>'''Zwavelig zuur''' - ''Diwatersulfiet''